Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1885–1970
O Rydcymerau, awdur Hen Dŷ Ffarm ac un o sylfaenwyr Plaid Cymru, a aeth i’r carchar gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine am y tân ym Mhenyberth.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd D. J. Williams, Cawr Rhydcymerau, yn fachgen fferm ac yn löwr a ddaeth yn un o storïwyr gorau’r iaith Gymraeg. Roedd yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru, yn un o’r tri a roddodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth ar dân yn 1936, ac yn awdur Hen Dŷ Ffarm, clasur o ryddiaith Gymraeg am yr hen ffermdy a phobl ei filltir sgwâr.FfynonellauD. J. Williams ↗Wicipedia CymraegDavid John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), neu D. J. Abergwaun, llenor a chenedlaetholwr; roedd yn gymeriad cryf, penderfynol a dygn, a gwnaeth gyfraniad pwysig i lên a diwylliant ei wlad; cyfeiriwyd ato fel ‘Y Cawr o Rydcymerau’ ac ysgrifennodd Dafydd Iwan ddwy gân amdano: ‘Y Wên na Phyla Amser’ a ‘Cân D. J.’; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine, ar 8 Medi 1936, llosgodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth a dedfrydwyd ef yn yr Old Bailey i naw mis o garchar.Williams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.
| Ganed | 26 Mehefin 1885, Pen-rhiw, Llansawel, sir Gaerfyrddin |
|---|---|
| Glöwr | Y Rhondda, Rhydaman a Blaendulais, 1902–1906 |
| Colegau | Aberystwyth; Coleg Iesu, Rhydychen |
| Sylfaenydd | Plaid Cymru, 1925 |
| Penyberth | 8 Medi 1936, gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine |
| Bu farw | 4 Ionawr 1970, Rhydcymerau |
Ganed David John Williams ar 26 Mehefin 1885 ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel yng ngogledd sir Gaerfyrddin, plentyn hynaf John a Sarah Williams. Yn 1891 symudodd y teulu i fferm lai Aber-nant ger Rhydcymerau, ac aeth i ysgol y pentref nes oedd yn dair ar ddeg.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
Yn ddwy ar bymtheg aeth i’r pyllau, yn gweithio’n löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws ger Rhydaman ac ym Mlaendulais. Yn 1906 aeth yn ôl i’r ysgol, yna hyfforddodd yn athro, ac yn 1911 aeth i Goleg y Brifysgol yn Aberystwyth. Yn 1916 enillodd ysgoloriaeth i Goleg Iesu, Rhydychen, a graddio yno yn 1918.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
O 1919 bu’n dysgu yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, Saesneg ar y dechrau ac yna Cymraeg, hyd ei ymddeoliad yn 1945. Yn 1925 priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, a daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfaoedd o gyfeillion.FfynhonnellWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.
Yn 1925 roedd yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru. Ar hyd ei oes gweithiodd dros Gymru Gristnogol rydd, gan ysgrifennu cannoedd o lythyrau i’r wasg, a daeth â dau o’i arwyr, y bardd Gwyddelig A.E. a’r gwladgarwr Eidalaidd Mazzini, i sylw’r Cymry yn ei lyfrau.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
Ar 8 Medi 1936, gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine, rhoddodd gytiau’r ysgol fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân. Dedfrydwyd y tri yn yr Old Bailey i naw mis, a dreuliwyd ganddynt yn Wormwood Scrubs. Mae gan y brotest symbolaidd honno le canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol yng Nghymru.FfynonellauD. J. Williams ↗Wicipedia CymraegDavid John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), neu D. J. Abergwaun, llenor a chenedlaetholwr; roedd yn gymeriad cryf, penderfynol a dygn, a gwnaeth gyfraniad pwysig i lên a diwylliant ei wlad; cyfeiriwyd ato fel ‘Y Cawr o Rydcymerau’ ac ysgrifennodd Dafydd Iwan ddwy gân amdano: ‘Y Wên na Phyla Amser’ a ‘Cân D. J.’; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine, ar 8 Medi 1936, llosgodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth a dedfrydwyd ef yn yr Old Bailey i naw mis o garchar.Williams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
Gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg. Mae ei lyfrau Hen Wynebau (1934) a Storïau’r Tir Glas, Storïau’r Tir Coch a Storïau’r Tir Du yn darlunio cymdeithas amaethyddol ei fro enedigol, pobl glòs lle rhoddai gwerthoedd cyffredin werth i bawb.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
Mae ei gampwaith, Hen Dŷ Ffarm (1953), yn adrodd hanes Pen-rhiw, ennill ei thir a chreu ei gardd a’i pherllan. Cyfieithodd y bardd Waldo Williams ef i’r Saesneg fel The Old Farmhouse. Dilynodd ail lyfr o atgofion, Yn Chwech ar Hugain Oed, yn 1959.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams (Welsh nationalist) ↗Wikipedia (Saesneg)David John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), un o lenorion Cymraeg pennaf yr ugeinfed ganrif a chenedlaetholwr amlwg; ganed ym Mhen-rhiw ger Llansawel, sir Gaerfyrddin, gan symud yn 1891 i fferm lai, Aber-nant, ger Rhydcymerau; pedair blynedd ym maes glo de Cymru o 1902; astudiodd Saesneg yn Aberystwyth a Choleg Iesu, Rhydychen; bu’n dysgu am y rhan fwyaf o’i oes yn yr ysgol ramadeg yn Abergwaun; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine cymerodd ran yn llosgi symbolaidd yr ysgol fomio ym Mhenyberth yn 1936; awdur straeon byrion o fri; ysbrydolwyd ei holl waith gan ei weledigaeth o’i fro enedigol, cymdeithas glòs lle mae gwerthoedd cyffredin yn rhoi gwerth i bawb; cyfieithwyd Hen Dŷ Ffarm i’r Saesneg gan Waldo Williams; edmygai’r bardd Gwyddelig A.E. yn fawr.
Yn 1957 gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur mewn Llên er anrhydedd, ac yn 1963 fe’i hetholwyd yn Llywydd yr Academi Gymreig.FfynhonnellWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.
Nos Sul, 4 Ionawr 1970, traddododd anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a bu farw yr un noson. Fe’i claddwyd gyda’i wraig ym mynwent y capel. Dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977, ac ysgrifennodd Dafydd Iwan ddwy gân amdano, ‘Y Wên na Phyla Amser’ a ‘Cân D. J.’.FfynonellauWilliams, David John (1885 – 1970), writer ↗Hywel Teifi Edwards, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Mhen-rhiw, ffermdy ym mhlwyf Llansawel, sir Gaerfyrddin, 26 Mehefin 1885, plentyn hynaf John a Sarah (gynt Morgans) Williams; symudodd y teulu i Aber-nant yn 1891 ac aeth i ysgol Rhydcymerau, 1891–98; yn löwr yn Ferndale yn y Rhondda, yn y Betws, Rhydaman, ac ym Mlaendulais, 1902–06; aeth yn ôl i’r ysgol yn Ysgol Stephens, Llanybydder, yn 1906; disgybl-athro yn Llandrillo, Edeirnion, 1908–10, yna Ysgol yr Hen Goleg, Caerfyrddin; yn Aberystwyth o 1911, ac wedi graddio ac ennill Ysgoloriaeth Meyricke yn 1916 aeth i Goleg Iesu, Rhydychen, gan raddio yn 1918; dysgodd Saesneg ac ymarfer corff yn Ysgol Ramadeg Abergwaun, 1919–36, a Chymraeg yno o 1937 hyd 1945; priododd Siân Evans, chwaer y bardd Wil Ifan, yn 1925; daeth eu cartref, y Bristol Trader yn Abergwaun, yn gyrchfan i dyrfa o gyfeillion; un o sylfaenwyr Plaid Cymru yn 1925; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine treuliodd naw mis yn Wormwood Scrubs, 1936–37, am roi rhai o gytiau’r Ysgol Fomio ym Mhenyberth ger Pwllheli ar dân, protest symbolaidd sydd â lle canolog yn hanes y mudiad cenedlaethol; ar hyd ei oes ymgyrchodd dros Gymru Gristnogol rydd; ysgrifennodd gannoedd o lythyrau i’r wasg a llyfrau ar A.E. (George William Russell) ac ar Mazzini; gyda Kate Roberts rhoddodd fri ar y stori fer Gymraeg; Hen Wynebau (1934), Storïau’r Tir Glas (1936), Storïau’r Tir Coch (1941), Storïau’r Tir Du (1949); Hen Dŷ Ffarm (1953), a gyfieithwyd gan Waldo Williams fel The Old Farmhouse (1961), yw ei gampwaith, gydag Yn Chwech ar Hugain Oed (1959); ar ei orau un o storïwyr gorau Cymru; D.Litt. er anrhydedd Prifysgol Cymru 1957; Llywydd yr Academi Gymreig 1963; bu farw nos Sul, 4 Ionawr 1970, wedi traddodi anerchiad gwladgarol mewn cyngerdd yng nghapel Rhydcymerau, a’i gladdu gyda’i wraig yn ei fynwent; dadorchuddiwyd llechen goffa y tu allan i Aber-nant yn 1977.D. J. Williams ↗Wicipedia CymraegDavid John Williams (26 Mehefin 1885 – 4 Ionawr 1970), neu D. J. Abergwaun, llenor a chenedlaetholwr; roedd yn gymeriad cryf, penderfynol a dygn, a gwnaeth gyfraniad pwysig i lên a diwylliant ei wlad; cyfeiriwyd ato fel ‘Y Cawr o Rydcymerau’ ac ysgrifennodd Dafydd Iwan ddwy gân amdano: ‘Y Wên na Phyla Amser’ a ‘Cân D. J.’; gyda Saunders Lewis a Lewis Valentine, ar 8 Medi 1936, llosgodd yr ysgol fomio ym Mhenyberth a dedfrydwyd ef yn yr Old Bailey i naw mis o garchar.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Mae Saunders Lewis, Lewis Valentine a D. J. Williams yn rhoi ysgol fomio’r Awyrlu yn Llŷn ar dân, ac yn cael eu carcharu.
Tân yn LlŷnYr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf