Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

1886–1927

Freddie Welsh

Paffiwr o Bontypridd a ddaeth yn bencampwr pwysau ysgafn y byd yn 1914, ac a ymladdai dan enw a ddywedai wrth bawb o ble y deuai.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
1886–1927 (wedi’i gofnodi) Pencampwr pwysau ysgafn y byd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Chwaraeon
Freddie Welsh
Freddie Welsh · Llun: Wikimedia Commons · Bain News Service, Parth cyhoeddus

Aeth Freddie Welsh o Bontypridd ag enw ei genedl i’r sgwâr bocsio. Ganed ef yn Frederick Hall Thomas, bocsiodd yn America fel ‘Welsh’ fel na fyddai neb yn camgymryd o ble y daeth, enillodd y Gwregys Lonsdale cyntaf, ac yn 1914 daeth yn bencampwr pwysau ysgafn y byd.

Ganed5 Mawrth 1886, 17 Morgan Street, Pontypridd
LlysenwThe Welsh Wizard
Gornest broffesiynol gyntafPhiladelphia, 21 Rhagfyr 1905
Pencampwr PrydainY Gwregys Lonsdale cyntaf
Pencampwr y bydPwysau ysgafn, Gorffennaf 1914 hyd 1917
Bu farwGorffennaf 1927

Bachgen o Bontypridd#

Ganed Frederick Hall Thomas ar 5 Mawrth 1886 yn 17 Morgan Street, Pontypridd, mab John Thomas, arwerthwr ar Taff Street, a’i wraig Elizabeth, a redai Westy’r Bridge Inn ar Ffordd Berw. Aeth i’r ysgol ym Mhontypridd ac yn Long Ashton ger Bryste, ac o oedran cynnar enillodd wobrau am focsio, ymaflyd codwm, rhedeg a neidio.

Dros yr Iwerydd#

Yn un ar bymtheg hwyliodd i Ganada gyda thri chyfaill. Yno dechreuodd adeiladu’r corff a daeth yn gredwr cadarn mewn diwylliant corfforol, ymarfer a byw’n iach. Nid ysmygodd erioed ac ni fwytâi gig, ymhell cyn i’r rhan fwyaf o fabolgampwyr feddwl am bethau o’r fath.

Bocsiodd yn amatur yn yr Alban, yna croesodd i Efrog Newydd yn 1904, lle cafodd waith yn hyfforddwr bocsio.

Fred Cymry#

Cyn ei ornest broffesiynol gyntaf dewisodd enw newydd. Ei syniad cyntaf oedd ‘Fred Cymry’; awgrymodd ei ddarpar wraig Fanny y byddai ‘Welsh’ yn haws i’r Americanwyr. Felly Freddie Welsh y daeth, a chariodd enw Cymru i bob sgwâr y bu’n ymladd ynddo.

Ymladdodd ei ornest broffesiynol gyntaf yn Philadelphia ar 21 Rhagfyr 1905. Yn ugain oed bwriodd Hock Heyes i lawr yn yr ail rownd ar bymtheg am bencampwriaeth pwysau ysgafn Awstralia.

Pencampwr Cymru a Phrydain#

Yna aeth ati i gasglu pencampwriaethau. Yn 1907 cipiodd deitl Cymru gan Johnnie Owens, a’r un flwyddyn bwriodd dri dyn i lawr mewn un diwrnod, un pwysau ysgafn, un pwysau welter ac un pwysau trwm. Enillodd bencampwriaeth pwysau ysgafn Prydain gan Johnnie Summers, a chyda hi’r gwregys her aur cyntaf a gyflwynwyd gan yr Arglwydd Lonsdale.

Yn 1912 curodd Hughie Mehegan am bencampwriaeth yr Ymerodraeth Brydeinig ac ail Wregys Lonsdale, ac yna curodd Matt Wells am deitl Prydain a thrydydd gwregys.

Pencampwr y byd#

Yng Ngorffennaf 1914 curodd yr Americanwr Willie Ritchie i ddod yn bencampwr pwysau ysgafn y byd, a daliodd y teitl hyd 1917. Yn ystod ei yrfa ymladdodd dros 160 o ornestau proffesiynol, ac fe’i gelwid yn the Welsh Wizard.

Ffitrwydd i eraill#

Yn ei flynyddoedd olaf yn America rhedodd fferm iechyd yn Bayside ar Long Island, a bu’n brif gyfarwyddwr hyfforddiant corfforol yn Ysbyty Cyffredinol y Fyddin Walter Reed yn Washington. Bu farw yng Ngorffennaf 1927, yn un a deugain oed.

Ar y llinell amser

  1. Freddie Welsh, pencampwr y byd

    Mae Freddie Welsh o Bontypridd yn dod yn bencampwr bocsio pwysau ysgafn y byd.

    Freddie Welsh, pencampwr y byd

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf