Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1792–1863
Cenhadwr o Gymro a roddodd, gyda’i gyd-Gymro David Jones, iaith ysgrifenedig a’i Beibl cyflawn cyntaf i Fadagasgar, yn 1835.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Rhoddodd David Griffiths o Wynfe a’i gyd-Gymro David Jones iaith ysgrifenedig i bobl Madagasgar. Gyda’i gilydd sefydlasant y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ar yr ynys, agor ysgolion ar draws y wlad, llunio gwyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyfieithu’r Beibl; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn unrhyw iaith Affricanaidd.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.David Griffiths (cenhadwr) ↗Wicipedia CymraegCenhadwr Cristnogol o Langadog, Sir Gaerfyrddin, a fu’n gweithio ar ynys Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863); cyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg, ac roedd Beibl Malagaseg 1835 yn un o’r Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn iaith Affricanaidd; ganed yng Nghwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog; yn fyfyriwr yn Neuaddlwyd yn 1812, yna Wrecsam yn 1814, a’r Coleg Cenhadol yn Gosport yn 1817–18; priododd Mary Griffiths ym Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â’r Parch. David Jones; pregethai ef a David Jones ddwywaith bob Sul a sefydlu ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a 32 o ysgolion mewn rhannau eraill, ac ymwelai â phob un yn wythnosol; erbyn 1825, oherwydd y model o hyfforddi hyfforddwyr, gallai llawer o’r disgyblion helpu gyda’r dysgu; lluniodd Griffiths a Jones wyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyrhaeddodd gwasg yn 1827; bu farw’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, yn 1828 ac yntau ond yn 36 oed; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn y Falagaseg yn 1831 ynghyd â rhan fawr o’r Hen Destament.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.
| Ganed | 20 Rhagfyr 1792, Cwmhirbryd, Gwynfe, Llangadog, Sir Gaerfyrddin |
|---|---|
| Hyfforddwyd | Neuadd-lwyd, Wrecsam a’r Coleg Cenhadol yn Gosport |
| Priododd | Mary Griffiths, Mai 1820; wyth o blant |
| Ei waith mawr | Yr wyddor, yr ysgolion a’r Beibl Malagaseg, 1821–1835 |
| Bu farw | 21 Mawrth 1863, Machynlleth; claddwyd yng Nghapel y Graig |
Ganed David ar 20 Rhagfyr 1792 yng Nghwmhirbryd a’i fagu gerllaw yng Nglanmeilwch, ger Llangadog, yn fab i William Griffith David a’i wraig Elizabeth. Ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem yng Ngwynfe yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, ac yn 1811 roedd eisoes yn cadw ysgol ei hun yng Nghwmaman. Astudiodd yn Neuadd-lwyd yng Ngheredigion, yn Wrecsam, ac yn y Coleg Cenhadol yn Gosport.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.David Griffiths (cenhadwr) ↗Wicipedia CymraegCenhadwr Cristnogol o Langadog, Sir Gaerfyrddin, a fu’n gweithio ar ynys Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863); cyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg, ac roedd Beibl Malagaseg 1835 yn un o’r Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn iaith Affricanaidd; ganed yng Nghwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog; yn fyfyriwr yn Neuaddlwyd yn 1812, yna Wrecsam yn 1814, a’r Coleg Cenhadol yn Gosport yn 1817–18; priododd Mary Griffiths ym Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â’r Parch. David Jones; pregethai ef a David Jones ddwywaith bob Sul a sefydlu ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a 32 o ysgolion mewn rhannau eraill, ac ymwelai â phob un yn wythnosol; erbyn 1825, oherwydd y model o hyfforddi hyfforddwyr, gallai llawer o’r disgyblion helpu gyda’r dysgu; lluniodd Griffiths a Jones wyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyrhaeddodd gwasg yn 1827; bu farw’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, yn 1828 ac yntau ond yn 36 oed; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn y Falagaseg yn 1831 ynghyd â rhan fawr o’r Hen Destament.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.
Ym mis Mai 1820 priododd Mary Griffiths, a dewisodd Cymdeithas Genhadol Llundain ef i ymuno â David Jones, a aethai i Fadagasgar ddwy flynedd ynghynt. Ordeiniwyd ef yng Ngwynfe ar 27 Gorffennaf 1820, ac ar 25 Hydref hwyliodd ef a Mary o Lundain, gan gyrraedd Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821 a Madagasgar yn fuan wedyn.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.
Sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar. Pregethent ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched. Erbyn 1824 roedd tri chant o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a deuddeg ar hugain o ysgolion eraill drwy’r wlad, ac ymwelai David â phob un ohonynt bob wythnos; hyfforddent eu disgyblion gorau i ddysgu, ac erbyn 1825 roedd llawer yn helpu gyda’r gwersi.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.David Griffiths (cenhadwr) ↗Wicipedia CymraegCenhadwr Cristnogol o Langadog, Sir Gaerfyrddin, a fu’n gweithio ar ynys Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863); cyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg, ac roedd Beibl Malagaseg 1835 yn un o’r Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn iaith Affricanaidd; ganed yng Nghwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog; yn fyfyriwr yn Neuaddlwyd yn 1812, yna Wrecsam yn 1814, a’r Coleg Cenhadol yn Gosport yn 1817–18; priododd Mary Griffiths ym Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â’r Parch. David Jones; pregethai ef a David Jones ddwywaith bob Sul a sefydlu ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a 32 o ysgolion mewn rhannau eraill, ac ymwelai â phob un yn wythnosol; erbyn 1825, oherwydd y model o hyfforddi hyfforddwyr, gallai llawer o’r disgyblion helpu gyda’r dysgu; lluniodd Griffiths a Jones wyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyrhaeddodd gwasg yn 1827; bu farw’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, yn 1828 ac yntau ond yn 36 oed; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn y Falagaseg yn 1831 ynghyd â rhan fawr o’r Hen Destament.
Gyda’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, lluniasant wyddor mewn llythrennau Rhufeinig i’r iaith Falagaseg. Cyrhaeddodd gwasg argraffu yn 1827, a’r flwyddyn wedyn argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd ar Efengyl Luc. Dilynodd y Testament Newydd yn 1831, ac argraffwyd y Beibl cyfan yn 1835.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.David Griffiths (cenhadwr) ↗Wicipedia CymraegCenhadwr Cristnogol o Langadog, Sir Gaerfyrddin, a fu’n gweithio ar ynys Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863); cyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg, ac roedd Beibl Malagaseg 1835 yn un o’r Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn iaith Affricanaidd; ganed yng Nghwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog; yn fyfyriwr yn Neuaddlwyd yn 1812, yna Wrecsam yn 1814, a’r Coleg Cenhadol yn Gosport yn 1817–18; priododd Mary Griffiths ym Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â’r Parch. David Jones; pregethai ef a David Jones ddwywaith bob Sul a sefydlu ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a 32 o ysgolion mewn rhannau eraill, ac ymwelai â phob un yn wythnosol; erbyn 1825, oherwydd y model o hyfforddi hyfforddwyr, gallai llawer o’r disgyblion helpu gyda’r dysgu; lluniodd Griffiths a Jones wyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyrhaeddodd gwasg yn 1827; bu farw’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, yn 1828 ac yntau ond yn 36 oed; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn y Falagaseg yn 1831 ynghyd â rhan fawr o’r Hen Destament.
Wedi marw Radama cafodd y genhadaeth fwy a mwy o wrthwynebiad, ac yn 1835, pan dorrodd erledigaeth allan yn erbyn y Cristnogion, bu raid i’r cenhadon adael; pregethodd David ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror. Aeth yn ôl yn 1838 yn fasnachwr, a helpodd Gristnogion Malagasi i ddianc, ac am hynny fe’i dedfrydwyd i farwolaeth cyn i’r ddedfryd gael ei newid i ddirwy. Adroddodd eu hanes yn The Persecuted Christians of Madagascar (1841).FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.
Wedi dod adref yn 1842, daeth yn weinidog eglwys Annibynnol y Gelli Gandryll, lle ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington. O tua 1850 treuliodd bum mlynedd yn diwygio’r Beibl Malagaseg cyfan, ysgrifennodd ramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau, a chyfieithodd Daith y Pererin. Yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.
Cafodd David a Mary wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr mawr Griffith John a gweithio wrth ei ochr yn Tsieina. Yr wyddor, yr ysgolion a’r Beibl a roddodd ef a David Jones i Fadagasgar yw gwaith mawr ei fywyd.FfynonellauDavid Griffiths (missionary) ↗Wikipedia (Saesneg)Cenhadwr a chyfieithydd o Gymro ym Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863), a gyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg; roedd Beibl Malagaseg 1835 ymhlith y Beiblau cyntaf a argraffwyd mewn iaith Affricanaidd; ganed ym mwthyn Cwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog, mab William Griffith David ac Elizabeth; ymunodd ag eglwys Annibynnol Jerusalem, Gwynfe, yn 1810 a dechrau pregethu’n fuan, a chadwodd ysgol ei hun yng Nghwmaman yn 1811–12; priododd Mary Griffiths ym mis Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â David Jones ym Madagasgar; cyrhaeddasant Mawrisiws ar 23 Ionawr 1821; sefydlodd Griffiths a Jones y genhadaeth Brotestannaidd gyntaf ym Madagasgar, gan bregethu ddwywaith bob Sul ac agor ysgolion dydd a nos, ei wraig yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas a 32 ysgol arall drwy’r wlad, ac ymwelai â phob un bob wythnos; gyda’r Brenin Radama I lluniasant wyddor Rufeinig i’r Falagaseg; daeth gwasg argraffu yn 1827, ac yn 1828 argraffwyd catecism, llyfr emynau a gwerslyfrau yn Falagaseg, a dechreuwyd argraffu Efengyl Luc; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn 1831; pregethodd ei bregeth olaf yn y capel ar 22 Chwefror 1835 a gadael yr ynys y mis Medi hwnnw; dychwelodd yn 1838 yn fasnachwr; ysgrifennodd The Persecuted Christians of Madagascar (1841); ymwelodd â’r Comoros, lle cyfarfu â’r Frenhines Jumbe-Souli o Moheli; yn y Gelli ysgrifennodd Hanes Madagascar a sefydlu cynulleidfa newydd yn Kington; tua 1850 gofynnodd Cymdeithas Genhadol Llundain iddo ef a Joseph John Freeman ddiwygio’r Beibl Malagaseg, ac wedi marw Freeman yn 1851 treuliodd tua phum mlynedd arno ar ei ben ei hun; ysgrifennodd ramadeg Malagaseg (1854) a diwygio Taith y Pererin a geiriaduron; yn 1858 symudodd i Fachynlleth, lle bu farw a’i gladdu; cawsant hwy wyth o blant; priododd eu merch Margaret Jane y cenhadwr Griffith John a gweithio gydag ef yn Tsieina.Griffiths, David (1792 – 1863), missionary ↗Ebenezer Curig Davies, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 20 Rhagfyr 1792 yng Nglanmeilwch, Gwynfe, Sir Gaerfyrddin; dechreuodd bregethu yn 1812, aeth i Athrofa Neuadd-lwyd yn 1814 a’r un flwyddyn i Athrofa Wrecsam, ac yn 1817 i’r Coleg Cenhadol yn Gosport; dewiswyd ef i genhadaeth Madagasgar, ordeiniwyd ef ar 27 Gorffennaf 1820, hwyliodd gyda’i wraig ym mis Hydref a chyrraedd yng ngwanwyn 1821; llafuriodd ym Madagasgar am bymtheng mlynedd, nes gorfod gadael yr ynys adeg yr erlid; fe’i condemniwyd i farwolaeth, ond newidiwyd y ddedfryd pan dalodd bridwerth ac addo gadael yr ynys, a chymerwyd ei holl eiddo heb iawndal; treuliodd beth amser ar arfordir Affrica yn helpu’r Cristnogion brodorol i ddianc; yn ôl ym Mhrydain ym mis Chwefror 1842, ymsefydlodd yn y Gelli; gwnaeth lawer dros y Malagasiaid, yn ysgrifennu a chyfieithu llyfrau; ei brif weithiau oedd Hanes Madagascar, hanes y merthyron, gramadeg Malagaseg, catecismau a llyfr emynau; gydag eraill cyfieithodd y Beibl i’r Falagaseg, a golygodd a diwygiodd lawer o lyfrau, yn eu plith Taith y Pererin; priododd Dr Griffith John un o’i ferched; symudodd i Fachynlleth, lle bu farw ar 21 Mawrth 1863, a’i gladdu ym mynwent Capel y Graig.David Griffiths (cenhadwr) ↗Wicipedia CymraegCenhadwr Cristnogol o Langadog, Sir Gaerfyrddin, a fu’n gweithio ar ynys Madagasgar oedd David Griffiths (20 Rhagfyr 1792 – 21 Mawrth 1863); cyfieithodd y Beibl a llyfrau eraill i’r Falagaseg, ac roedd Beibl Malagaseg 1835 yn un o’r Beiblau cyntaf i’w hargraffu mewn iaith Affricanaidd; ganed yng Nghwmhirbryd a’i fagu yng Nglanmeilwch, Llangadog; yn fyfyriwr yn Neuaddlwyd yn 1812, yna Wrecsam yn 1814, a’r Coleg Cenhadol yn Gosport yn 1817–18; priododd Mary Griffiths ym Mai 1820 ac fe’i hanfonwyd gan Gymdeithas Genhadol Llundain i ymuno â’r Parch. David Jones; pregethai ef a David Jones ddwywaith bob Sul a sefydlu ysgolion dydd a nos, gyda Mary yn dysgu’r merched; erbyn 1824 roedd 300 o ddisgyblion yn ysgolion y brifddinas, Antananarivo, a 32 o ysgolion mewn rhannau eraill, ac ymwelai â phob un yn wythnosol; erbyn 1825, oherwydd y model o hyfforddi hyfforddwyr, gallai llawer o’r disgyblion helpu gyda’r dysgu; lluniodd Griffiths a Jones wyddor Rufeinig i’r Falagaseg, a chyrhaeddodd gwasg yn 1827; bu farw’r Brenin Radama I, cyfaill i’r cenhadon o Gymru, yn 1828 ac yntau ond yn 36 oed; cyhoeddwyd y Testament Newydd yn y Falagaseg yn 1831 ynghyd â rhan fawr o’r Hen Destament.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf