Hanes Cymru / Oes y Seintiau

fl. c. 550

Sant Eilian

Sant Llaneilian ar arfordir gogleddol Ynys Môn. Medd y traddodiad i’r Brenin Cadwallon Lawhir roi iddo gymaint o dir ag y gallai ei garw dof redeg o’i gwmpas mewn diwrnod.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
fl. c. 550 (cronicl cynnar) Sant Llaneilian Oes y Seintiau Saint a ffydd
Eglwys Sant Eilian, Llaneilian, ar safle ei eglwys ef
Eglwys Sant Eilian, Llaneilian, ar safle ei eglwys ef · Llun: Wikimedia Commons · Verbcatcher, CC BY-SA 4.0

Daeth Eilian i Ynys Môn dros y môr, medd y traddodiad, gyda’i deulu a’i wartheg, a glanio ym Mhorth yr Ychen ar yr arfordir gogleddol. Croesawodd y Brenin Cadwallon Lawhir o Wynedd ef, a rhoi iddo gymaint o dir ag y gallai ei garw dof redeg o’i gwmpas mewn un diwrnod. Rhedodd y carw ymhell, ac roedd tiroedd Llaneilian yn eang. Ei ddydd gŵyl yw 13 Ionawr.

Mae ei eglwys yn Llaneilian, ger Amlwch, yn un o drysorau Môn, â thŵr o’r ddeuddegfed ganrif a llofft y grog a sgrin wedi’u peintio o’r bymthegfed ganrif, sy’n brin iawn. Mae Llanelian-yn-Rhos ger Bae Colwyn yn dwyn ei enw hefyd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf