Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1851–1925
Addysgwraig o Gaerfyrddin a ddaeth yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Merched Caergrawnt, sef Hughes Hall heddiw, ac a helpodd i lunio siarter Prifysgol Cymru.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Arloeswraig addysg i fenywod oedd Elizabeth Phillips Hughes o Gaerfyrddin. Hi oedd prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, a hi oedd yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru. Credai y dylai Cymru gael addysg ei hun, wedi’i llunio i blant Cymru.FfynonellauElizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Hughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wicipedia CymraegAthrawes ac addysgwraig o Gymru oedd Elizabeth Phillips Hughes a Merch Myrddin yng Ngorsedd y Beirdd (12 Gorffennaf 1851 – 19 Rhagfyr 1925); roedd yn flaenllaw iawn ei chred y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i’r addysg yn Lloegr; hi oedd yr unig ferch ar y pwyllgor a ddrafftiodd Siartr Prifysgol Cymru a derbyniodd Ddoethuriaeth er Anrhydedd gan y Brifysgol am ei chyfraniad; roedd ei mam o gyff Iddewig ac yn ferch i Samuel Levi, gemydd a banciwr a ddaeth i Gymru o Frankfurt-ar-Main, sefydlydd Banc Hwlffordd a Banc Milffwrdd; hi oedd y ferch gyntaf i gael gradd dosbarth cyntaf yng Ngholeg Newnham, Caergrawnt, dair blynedd ar ôl i ferched gael yr hawl i sefyll arholiadau gradd; Prifathrawes Neuadd Hughes, Caergrawnt, 1884–1899; dychwelodd i Gymru gan weithio’n ddi-baid dros addysg i ferched, gan gynnwys sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg (Coleg Hyfforddi’r Barri) yn 1914; bu farw yn 74 oed ar 19 Rhagfyr 1925.
| Ganed | 12 Gorffennaf 1851, Caerfyrddin |
|---|---|
| Astudiodd | Coleg Newnham, Caergrawnt, o 1881 |
| Prifathrawes | Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt, Neuadd Hughes heddiw, 1885–1899 |
| Prifysgol Cymru | Unig fenyw pwyllgor y siarter; LL.D. er anrhydedd, 1920 |
| Enw yn yr Orsedd | Merch Myrddin |
| Bu farw | 19 Rhagfyr 1925, y Barri |
Ganed hi yng Nghaerfyrddin ar 12 Gorffennaf 1851, yn ferch i John Hughes, llawfeddyg a swyddog meddygol cyntaf y dref, ac Anne Phillips. Ei thaid oedd y pregethwr Hugh Hughes, roedd teulu ei mam wedi sefydlu’r banc yn Hwlffordd, a daeth ei brawd Hugh Price Hughes yn llywydd y Gynhadledd Wesleaidd.FfynonellauHughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wicipedia CymraegAthrawes ac addysgwraig o Gymru oedd Elizabeth Phillips Hughes a Merch Myrddin yng Ngorsedd y Beirdd (12 Gorffennaf 1851 – 19 Rhagfyr 1925); roedd yn flaenllaw iawn ei chred y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i’r addysg yn Lloegr; hi oedd yr unig ferch ar y pwyllgor a ddrafftiodd Siartr Prifysgol Cymru a derbyniodd Ddoethuriaeth er Anrhydedd gan y Brifysgol am ei chyfraniad; roedd ei mam o gyff Iddewig ac yn ferch i Samuel Levi, gemydd a banciwr a ddaeth i Gymru o Frankfurt-ar-Main, sefydlydd Banc Hwlffordd a Banc Milffwrdd; hi oedd y ferch gyntaf i gael gradd dosbarth cyntaf yng Ngholeg Newnham, Caergrawnt, dair blynedd ar ôl i ferched gael yr hawl i sefyll arholiadau gradd; Prifathrawes Neuadd Hughes, Caergrawnt, 1884–1899; dychwelodd i Gymru gan weithio’n ddi-baid dros addysg i ferched, gan gynnwys sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg (Coleg Hyfforddi’r Barri) yn 1914; bu farw yn 74 oed ar 19 Rhagfyr 1925.
Wedi ysgol yn Taunton ac yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, bu’n dysgu yn Cheltenham am bedair blynedd dan y brifathrawes fawr Dorothea Beale. Yn 1881, yn ddeg ar hugain oed, aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt.FfynonellauHughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.
Yn 1884 fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y Gwyddorau Moesol, y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y pwnc hwnnw, a’r flwyddyn wedyn cymerodd dripos hanes hefyd.FfynonellauElizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Hughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wicipedia CymraegAthrawes ac addysgwraig o Gymru oedd Elizabeth Phillips Hughes a Merch Myrddin yng Ngorsedd y Beirdd (12 Gorffennaf 1851 – 19 Rhagfyr 1925); roedd yn flaenllaw iawn ei chred y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i’r addysg yn Lloegr; hi oedd yr unig ferch ar y pwyllgor a ddrafftiodd Siartr Prifysgol Cymru a derbyniodd Ddoethuriaeth er Anrhydedd gan y Brifysgol am ei chyfraniad; roedd ei mam o gyff Iddewig ac yn ferch i Samuel Levi, gemydd a banciwr a ddaeth i Gymru o Frankfurt-ar-Main, sefydlydd Banc Hwlffordd a Banc Milffwrdd; hi oedd y ferch gyntaf i gael gradd dosbarth cyntaf yng Ngholeg Newnham, Caergrawnt, dair blynedd ar ôl i ferched gael yr hawl i sefyll arholiadau gradd; Prifathrawes Neuadd Hughes, Caergrawnt, 1884–1899; dychwelodd i Gymru gan weithio’n ddi-baid dros addysg i ferched, gan gynnwys sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg (Coleg Hyfforddi’r Barri) yn 1914; bu farw yn 74 oed ar 19 Rhagfyr 1925.
Yn 1885 daeth yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau newydd Caergrawnt. Roedd ei lwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei gwaith arloesol hi: dan ei harweiniad tyfodd y coleg, fe’i corfforwyd, a chafodd lyfrgell, amgueddfa a champfa. Fe’i hailenwyd yn ddiweddarach yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi.FfynonellauHughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.
Teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant.
Elizabeth Phillips Hughes, The Educational Future of Wales
Credai y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i addysg Lloegr. Yn 1884 enillodd wobr yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Lerpwl am ei thraethawd ar addysg uwch i ferched yng Nghymru, ac yn 1894 cyhoeddodd The Educational Future of Wales.FfynonellauElizabeth Phillips Hughes ↗Wicipedia CymraegAthrawes ac addysgwraig o Gymru oedd Elizabeth Phillips Hughes a Merch Myrddin yng Ngorsedd y Beirdd (12 Gorffennaf 1851 – 19 Rhagfyr 1925); roedd yn flaenllaw iawn ei chred y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i’r addysg yn Lloegr; hi oedd yr unig ferch ar y pwyllgor a ddrafftiodd Siartr Prifysgol Cymru a derbyniodd Ddoethuriaeth er Anrhydedd gan y Brifysgol am ei chyfraniad; roedd ei mam o gyff Iddewig ac yn ferch i Samuel Levi, gemydd a banciwr a ddaeth i Gymru o Frankfurt-ar-Main, sefydlydd Banc Hwlffordd a Banc Milffwrdd; hi oedd y ferch gyntaf i gael gradd dosbarth cyntaf yng Ngholeg Newnham, Caergrawnt, dair blynedd ar ôl i ferched gael yr hawl i sefyll arholiadau gradd; Prifathrawes Neuadd Hughes, Caergrawnt, 1884–1899; dychwelodd i Gymru gan weithio’n ddi-baid dros addysg i ferched, gan gynnwys sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg (Coleg Hyfforddi’r Barri) yn 1914; bu farw yn 74 oed ar 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Hughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.
Hi oedd yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru, a daeth yn ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru yn 1898.FfynonellauHughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.
Yn 1899 gwnaeth ei chartref yn y Barri, ond nid oedd yn segur o bell ffordd. ‘Teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn,’ meddai. Darlithiodd ar draws Ewrop a’r Unol Daleithiau, daliodd gadair Saesneg yn Tokyo am chwe mis yn 1901–1902, lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod, a theithiodd drwy Tsieina, Malaysia ac Indonesia.FfynonellauElizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Hughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.
Roedd yn ddringwraig fynyddoedd frwd, a dringodd y Matterhorn yn wyth a deugain oed.FfynhonnellElizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.
Helpodd i sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg i athrawesau yn y Barri yn 1914. Yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg, ac yn 1917 fe’i gwnaed yn MBE am y gwasanaeth hwnnw. Yn 1920 gwnaeth Prifysgol Cymru hi’n ddoethur yn y gyfraith er anrhydedd.FfynonellauElizabeth Phillips Hughes ↗Wicipedia CymraegAthrawes ac addysgwraig o Gymru oedd Elizabeth Phillips Hughes a Merch Myrddin yng Ngorsedd y Beirdd (12 Gorffennaf 1851 – 19 Rhagfyr 1925); roedd yn flaenllaw iawn ei chred y dylai addysg Cymru fod yn wahanol i’r addysg yn Lloegr; hi oedd yr unig ferch ar y pwyllgor a ddrafftiodd Siartr Prifysgol Cymru a derbyniodd Ddoethuriaeth er Anrhydedd gan y Brifysgol am ei chyfraniad; roedd ei mam o gyff Iddewig ac yn ferch i Samuel Levi, gemydd a banciwr a ddaeth i Gymru o Frankfurt-ar-Main, sefydlydd Banc Hwlffordd a Banc Milffwrdd; hi oedd y ferch gyntaf i gael gradd dosbarth cyntaf yng Ngholeg Newnham, Caergrawnt, dair blynedd ar ôl i ferched gael yr hawl i sefyll arholiadau gradd; Prifathrawes Neuadd Hughes, Caergrawnt, 1884–1899; dychwelodd i Gymru gan weithio’n ddi-baid dros addysg i ferched, gan gynnwys sefydlu Coleg Hyfforddi Morgannwg (Coleg Hyfforddi’r Barri) yn 1914; bu farw yn 74 oed ar 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.Hughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.
Bu farw Elizabeth Phillips Hughes yn y Barri ar 19 Rhagfyr 1925. Yn 2018 gosodwyd plac glas ar fan ei geni yng Nghaerfyrddin, ac mae’n un o’r menywod a ddethlir ar Lwybr Menywod y Barri.FfynonellauHughes, Elizabeth Phillips (1851 – 1925), educationalist ↗Megan Lewis, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 12 Gorffennaf 1851 yng Nghaerfyrddin, merch John Hughes, llawfeddyg, ac Anne Hughes (gynt Phillips); ei thaid ar ochr ei thad oedd y pregethwr Hugh Hughes (1778–1855), a’i brawd oedd Hugh Price Hughes, llywydd y gynhadledd Wesleaidd; wedi’i haddysgu yn Hope House, Taunton, a Choleg y Merched, Cheltenham, dysgodd am bedair blynedd yn Cheltenham cyn mynd i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn 1881; fe’i gosodwyd yn y dosbarth cyntaf yn nhripos y gwyddorau moesol yn 1884 ac yn nhripos hanes yn 1885; yn 1885 fe’i penodwyd yn brifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Athrawesau Caergrawnt, menter newydd yr oedd ei llwyddiant mawr yn bennaf oherwydd ei hymdrechion arloesol hi; ymddeolodd i’r Barri yn 1899; teithiau darlithio yn Ewrop ac America, a bu’n dal cadair yn Tokyo am chwe mis; aelod gweithgar o’r Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru; ymhlith ei hysgrifau mae ‘A National Education and its Application to Wales’, ‘The Education of the Majority’ a ‘The Training of Teachers’; ‘teimlwn mai’r ffordd gyflymaf a mwyaf effeithiol o wella addysg oedd perswadio athrawon i gael eu hyfforddi, a cheisio gwella’r hyfforddiant’; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter wreiddiol Prifysgol Cymru; LL.D. er anrhydedd Prifysgol Cymru, 1920; bu farw 19 Rhagfyr 1925.Elizabeth Phillips Hughes ↗Wikipedia (Saesneg)Elizabeth Phillips Hughes MBE (1851 – 19 Rhagfyr 1925), ysgolhaig, athrawes a hyrwyddwraig addysg menywod o Gymru, prifathrawes gyntaf Coleg Hyfforddi Menywod Caergrawnt; ganed yng Nghaerfyrddin; ei thad John Hughes oedd swyddog meddygol cyntaf Caerfyrddin; chwaer Hugh Price Hughes; ei hen daid Samuel Levi Phillips a sefydlodd Fanc Hwlffordd; athrawes yng Ngholeg y Merched, Cheltenham, dan Dorothea Beale; aeth i Goleg Newnham, Caergrawnt, yn ddeg ar hugain, a hi oedd y fenyw gyntaf yn y brifysgol i ennill anrhydedd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Moesol; dan ei harweiniad tyfodd y coleg, a ailenwyd yn Neuadd Hughes er anrhydedd iddi, gan ychwanegu llyfrgell, amgueddfa a champfa; ymddeolodd o’r coleg yn 1899 a byw yn y Barri; ‘teimlaf i’r byw fod angen newid y byd gryn dipyn’; ar daith ddarlithio yn yr Unol Daleithiau yn 1901 cyfarfu â Julia Ward Howe; athro gwadd Saesneg yn Tokyo (1901–1902), lle dadleuodd dros addysg gorfforol i fenywod; teithiodd Tsieina, Malaysia ac Indonesia; yn y Rhyfel Byd Cyntaf rheolodd ysbyty’r Groes Goch ym Morgannwg a’i gwneud yn MBE yn 1917; yn 1884 enillodd wobr yn Eisteddfod Genedlaethol Lerpwl am ei thraethawd ‘The Higher Education of Girls in Wales’; cyhoeddodd The Educational Future of Wales (1894); ysgrifennydd y Gymdeithas er Hyrwyddo Addysg Merched yng Nghymru o 1898; helpodd i sefydlu coleg hyfforddi yn y Barri yn 1914; yr unig fenyw ar y pwyllgor a ddrafftiodd siarter Prifysgol Cymru, a roddodd radd er anrhydedd iddi yn 1920; dringwraig fynyddoedd frwd, dringodd y Matterhorn yn 48 oed; bu farw yn y Barri; gosodwyd plac glas ar fan ei geni yn 2018, ac fe’i dathlir ar Lwybr Menywod y Barri.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf