Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1905–1987
Y bachgen Cymraeg o Sir y Fflint a enillodd ysgoloriaeth i Rydychen, a ysgrifennodd Night Must Fall a The Corn Is Green, ac a ddaeth yn seren llwyfan a sgrin.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Daeth Emlyn Williams, mab y gwerthwr llysiau o Sir y Fflint a siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed, yn ddramodydd ac actor disglair ar lwyfannau Llundain, Broadway a’r sinema. Mae ei ddrama The Corn Is Green, hanes bachgen o Gymro a’r athrawes a agorodd y byd iddo, wedi’i llwyfannu ar Broadway a’i ffilmio gyda Bette Davis, ac Emlyn Williams a roddodd i Richard Burton ei rannau cyntaf ar lwyfan ac ar sgrin.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
| Ganed | 26 Tachwedd 1905, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint |
|---|---|
| Ysgol | Ysgol Ramadeg Treffynnon |
| Prifysgol | Christ Church, Rhydychen |
| Dramâu mawr | Night Must Fall, 1935; The Corn Is Green, 1938 |
| Ffilm | The Last Days of Dolwyn, 1949 |
| Anrhydeddau | Gradd er anrhydedd, Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962 |
| Bu farw | 25 Medi 1987, Llundain |
Ganed George Emlyn Williams ar 26 Tachwedd 1905 yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, ger Mostyn yn Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Richard Williams, gwerthwr llysiau, a’i wraig Mary. Cartref dosbarth gweithiol Cymraeg ydoedd, a hyd yn wyth oed Cymraeg yn unig a siaradai Emlyn.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Yn un ar ddeg enillodd ysgoloriaeth i’r ysgol ramadeg yn Nhreffynnon. Yno gwelodd ei athrawes Ffrangeg, Sarah Grace Cooke, ei ddoniau. Am saith mlynedd anogodd hi ef, anfonodd ef i aros yn Alpau Ffrainc i berffeithio’i Ffrangeg, ac yn ddwy ar bymtheg helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen. Dywedodd ef y byddai, hebddi hi, yn ôl pob tebyg wedi mynd i lawr y pyllau yn ddeuddeg oed.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Yn Rhydychen astudiodd Ffrangeg ac Eidaleg ac ymunodd â Chymdeithas Ddrama’r Brifysgol, ac yn 1927 llwyfannwyd ei ddrama hir gyntaf, Full Moon, yn yr Oxford Playhouse. Yr un flwyddyn ymunodd â chwmni repertori yn Llundain a dechrau ei fywyd yn y theatr, gan gymryd yr enw Emlyn Williams.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Erbyn 1930 roedd yn ysgrifennu dramâu fel A Murder Has Been Arranged. Yn 1935, yn ddeg ar hugain, daeth yn seren dros nos gyda’i ddrama gyffrous Night Must Fall, lle chwaraeodd y brif ran ei hun. Canmolwyd hi am archwilio meddwl ei chymeriad mewn ffordd newydd i ddramâu o’r fath.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Yn 1938 daeth ei ddrama fawr arall, The Corn Is Green, a dynnai ar ei blentyndod ei hun yng Nghymru. Seiliwyd Miss Moffat, yr athrawes sy’n agor y byd i fachgen dawnus o Gymro, ar Miss Cooke, a chwaraeodd Emlyn ei hun ran y bachgen yn Llundain.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Agorodd ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore, a ffilmiwyd hi gyda Bette Davis ac yn ddiweddarach i’r teledu gyda Katharine Hepburn. Fe’i perfformir o hyd, ac yn 2022 llwyfannodd y Theatr Genedlaethol yn Llundain hi eto.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.
Mewn clyweliad yng Nghaerdydd sylwodd ar ddyn ifanc o’r enw Richard Burton, ac yn 1944 ymddangosodd Burton ar lwyfan proffesiynol am y tro cyntaf yng nghomedi Emlyn The Druid’s Rest. Yn 1949 ysgrifennodd, cyfarwyddodd a serennodd Emlyn yn y ffilm The Last Days of Dolwyn, a hon oedd ffilm gyntaf Burton.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Roedd yn un o hoelion wyth ffilm Prydain yn y 1930au. Ysgrifennodd i Alfred Hitchcock a Carol Reed, actiodd yn Jamaica Inn Hitchcock, a thros hanner can mlynedd ymddangosodd mewn ffilmiau o The Citadel a The Stars Look Down hyd The L-Shaped Room. Ef oedd llais Lloyd George yng nghyfres fawr y BBC The Great War yn 1964.FfynonellauWilliams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.Emlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.
Aeth ei sioeau un dyn ag ef o amgylch y byd. Gan chwarae Charles Dickens, darllenai o nofelau Dickens ar ei ben ei hun ar y llwyfan, a dywed llawer iddo greu math cwbl newydd o theatr. Dilynodd hynny â noson o waith ei gyd-Gymro Dylan Thomas, Dylan Thomas Growing Up.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Emlyn Williams (actor) ↗Wicipedia CymraegDramodydd ac actor o Gymru (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), ganed ym Mostyn, Sir y Fflint, i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg ei iaith; enillodd ysgoloriaeth i Ysgol Ramadeg Treffynnon yn un ar ddeg oed ac aeth ymlaen i Rydychen gydag ysgoloriaeth agored i Goleg Christ Church; daeth yn enwog dros nos yn 1935 gyda Night Must Fall; seiliwyd ei ddrama fawr arall, The Corn is Green (1938), ar ei blentyndod yng Nghymru, a Miss Moffat ar ei athrawes ysgol Miss Cooke; rhoddodd The Druid’s Rest (1944) ei ran lwyfan broffesiynol gyntaf i Richard Burton; teithiodd ei sioeau un dyn o ddetholiadau o Dickens y byd, a gellid dadlau iddo greu genre theatrig newydd gyda hwy.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Adroddodd hanes ei fywyd cynnar mewn dau lyfr, George yn 1961 ac Emlyn yn 1974. Ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud a Sybil Thorndike.FfynonellauWilliams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.Emlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.
Rhoddodd Prifysgol Cymru radd er anrhydedd iddo yn 1949, ac yn 1962 fe’i gwnaed yn CBE. Bu farw Emlyn Williams yn Llundain ar 25 Medi 1987, yn wyth deg un oed.FfynonellauEmlyn Williams ↗Wikipedia (Saesneg)George Emlyn Williams (26 Tachwedd 1905 – 25 Medi 1987), awdur, dramodydd ac actor o Gymro; ganed i deulu dosbarth gweithiol Cymraeg yn 1 Jones Terrace, Pen-y-ffordd, Ffynnongroyw, Sir y Fflint, yr hynaf o dri mab byw Mary, a fu’n forwyn, a Richard Williams, gwerthwr llysiau; siaradai Gymraeg yn unig hyd yn wyth oed; dywedodd y byddai wedi mynd i’r pyllau yn ddeuddeg oni bai am Sarah Grace Cooke, athrawes Ffrangeg ysgol ramadeg Treffynnon, lle’r aeth ar ysgoloriaeth, a’r patrwm i Miss Moffat yn The Corn Is Green; anogodd hi ef am saith mlynedd o 1915, helpodd ef i dreulio tri mis yn Haute-Savoie yn perffeithio’i Ffrangeg, ac yn 17 helpodd ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, i astudio Ffrangeg ac Eidaleg; ymunodd â Chymdeithas Ddrama Prifysgol Rhydychen; ei ddrama hir gyntaf Full Moon yn Oxford Playhouse yn 1927; seren dros nos yn 30 oed gyda Night Must Fall (1935), gan chwarae’r brif ran; The Corn Is Green (1938), yn rhannol ar sail ei blentyndod, lle chwaraeodd y bachgen ysgol yn Llundain; ar Broadway yn 1940 gydag Ethel Barrymore; ffilm gyda Bette Davis ac i’r teledu gyda Katharine Hepburn; adfywiad yn y Theatr Genedlaethol yn 2022; gwelodd The Druid’s Rest (1944) Richard Burton ar lwyfan am y tro cyntaf, wedi i Williams sylwi arno mewn clyweliad yng Nghaerdydd; sgriptiau ffilm gyda Hitchcock (The Man Who Knew Too Much) a Carol Reed; chwaraeodd Caligula yn I, Claudius (1937) na orffennwyd; ei unig ffilm fel cyfarwyddwr, The Last Days of Dolwyn (1949), oedd ffilm gyntaf Richard Burton; teithiodd y byd gyda’i sioe un dyn fel Charles Dickens, dechrau genre theatrig newydd, a gyda Dylan Thomas Growing Up; llais Lloyd George yn The Great War y BBC (1964); tad bedydd Kate Burton; gradd er anrhydedd Prifysgol Cymru 1949; CBE 1962; bu farw yn Llundain 25 Medi 1987.Williams, Emlyn, 1905–1987 ↗Archifau a Llawysgrifau, Llyfrgell Genedlaethol CymruGeorge Emlyn Williams (1905–1987), o Fostyn, Sir y Fflint, actor a dramodydd; helpodd ei athrawes Ffrangeg Sarah Grace Cooke ef i ennill ysgoloriaeth i Christ Church, Rhydychen, yn 1923, hanes a droes yn ffuglen yn ddiweddarach yn The Corn Is Green; defnyddiodd yr enw Emlyn Williams o 1927; ymddangosodd yn The Frightened Lady ac ysgrifennodd a chynhyrchodd ddramâu gan gynnwys A Murder Has Been Arranged (1930), Night Must Fall (1935), The Corn Is Green (1938), The Wind of Heaven (1945) ac Accolade (1951); addasodd A Month in the Country Turgenev (1957) a The Master Builder Ibsen (1964); gweithiodd ar lwyfan yn Llundain, Efrog Newydd a mannau eraill; un o hoelion wyth diwydiant ffilm Prydain yn y 1930au, gan weithio ar Jamaica Inn Hitchcock; ysgrifennodd ac ymddangosodd yn The Last Days of Dolwyn (1949); actiodd ar y sgrin o’r 1950au i’r 1980au, gan gynnwys The L-Shaped Room (1962) ac Emlyn Williams as Charles Dickens (1983); creodd sioeau un dyn o waith Saki, Dylan Thomas a Charles Dickens; ysgrifennodd George, hunangofiant cynnar (1961), Emlyn (1974) a’r nofel Headlong (1980); priododd Molly Carus-Wilson yn 1935, dau fab, Alan a Brook; CBE 1962; ymhlith ei gyfeillion roedd Richard Burton, Noël Coward, John Gielgud, Sybil Thorndike a Lillian Gish; bu farw 1987.
Ffynonellau a darllen pellach
Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf