Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1829–1904
Mab fferm o gyffiniau Dinbych a dynnodd y ffotograff cyntaf i ddangos mai troell yw nifwl Andromeda, yn 1888.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Daeth Isaac Roberts, mab fferm o’r bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, yn un o arloeswyr mawr tynnu lluniau o awyr y nos. Â’i ddwylo’i hun a’i gyfoeth ei hun adeiladodd arsyllfeydd a dysgodd ei hun i ddal yr hyn na allai’r un llygad ei weld. Ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei gamera, am y tro cyntaf, ffurf droellog Nifwl Mawr Andromeda, a wyddom heddiw sy’n alaeth gyfan.FfynonellauIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.Roberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.Isaac Roberts ↗Wicipedia CymraegSeryddwr o Groes, yn yr hen Sir Ddinbych, oedd Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904); un o’r gwyddonwyr cyntaf i dynnu lluniau sêr a chysawdau o sêr dros amser estynedig i ddangos nodweddion anodd eu gweld; ganed ar fferm Groes Bach yn y bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, a symudodd gyda’i deulu i Lerpwl yn blentyn; dechreuodd fel prentis i gwmni adeiladu yn Lerpwl yn 1844 yn bymtheg oed, enillodd enw da am ansawdd ei waith, daeth yn rheolwr yn 1855, ac addysgodd ei hun yn ei amser hamdden, yn enwedig mewn dosbarthiadau nos; dechreuodd ei gwmni adeiladu ei hun yn 1859, bu’n rhan o lawer o brosiectau mawr yn ardal Lerpwl a daeth yn gyfoethog iawn, gan ymddeol yn 59 oed; ysgrifennodd bapurau gwyddonol ar ddaeareg, gan gynnwys dŵr tanddaearol, a’i wneud yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol; yn 1878 prynodd delesgop 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw; ym Maghull dechreuodd dynnu lluniau o’r sêr; erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r sêr, gan gynnwys Nifwl Mawr Orïon, Nifwl Mawr Andromeda a’r Pleiades, rhai’n dangos manylion na welid â’r llygad drwy delesgop; bu farw’n sydyn yn ei gartref yn Crowborough, Dwyrain Sussex, ar 17 Gorffennaf 1904.
| Ganed | 27 Ionawr 1829, Groes Bach, ger Dinbych |
|---|---|
| Gwaith | Adeiladydd a pheiriannydd yn Lerpwl |
| Llun enwog | Troell Andromeda, 29 Rhagfyr 1888 |
| Anrhydeddau | Cymrawd y Gymdeithas Frenhinol, 1890; medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol, 1895 |
| Bu farw | 17 Gorffennaf 1904, Crowborough, Sussex |
Ganed Isaac Roberts ar 27 Ionawr 1829 yn Groes Bach, ger Dinbych, yn fab i William Roberts, tyddynnwr. Pan oedd yn dal yn blentyn symudodd y teulu i Lerpwl.FfynonellauRoberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.Isaac Roberts ↗Wicipedia CymraegSeryddwr o Groes, yn yr hen Sir Ddinbych, oedd Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904); un o’r gwyddonwyr cyntaf i dynnu lluniau sêr a chysawdau o sêr dros amser estynedig i ddangos nodweddion anodd eu gweld; ganed ar fferm Groes Bach yn y bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, a symudodd gyda’i deulu i Lerpwl yn blentyn; dechreuodd fel prentis i gwmni adeiladu yn Lerpwl yn 1844 yn bymtheg oed, enillodd enw da am ansawdd ei waith, daeth yn rheolwr yn 1855, ac addysgodd ei hun yn ei amser hamdden, yn enwedig mewn dosbarthiadau nos; dechreuodd ei gwmni adeiladu ei hun yn 1859, bu’n rhan o lawer o brosiectau mawr yn ardal Lerpwl a daeth yn gyfoethog iawn, gan ymddeol yn 59 oed; ysgrifennodd bapurau gwyddonol ar ddaeareg, gan gynnwys dŵr tanddaearol, a’i wneud yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol; yn 1878 prynodd delesgop 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw; ym Maghull dechreuodd dynnu lluniau o’r sêr; erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r sêr, gan gynnwys Nifwl Mawr Orïon, Nifwl Mawr Andromeda a’r Pleiades, rhai’n dangos manylion na welid â’r llygad drwy delesgop; bu farw’n sydyn yn ei gartref yn Crowborough, Dwyrain Sussex, ar 17 Gorffennaf 1904.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Yn 1844, yn bymtheg oed, fe’i prentisiwyd gyda chwmni o adeiladwyr a pheirianwyr yn Lerpwl. Enillodd enw da am ansawdd ei waith ac astudiai yn yr ysgol nos yn ei oriau hamdden. Erbyn 1855 ef oedd rheolwr y cwmni, ac yn 1859 dechreuodd ei fusnes adeiladu ei hun, a lwyddodd yn fawr drwy ardal Lerpwl.FfynonellauIsaac Roberts ↗Wicipedia CymraegSeryddwr o Groes, yn yr hen Sir Ddinbych, oedd Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904); un o’r gwyddonwyr cyntaf i dynnu lluniau sêr a chysawdau o sêr dros amser estynedig i ddangos nodweddion anodd eu gweld; ganed ar fferm Groes Bach yn y bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, a symudodd gyda’i deulu i Lerpwl yn blentyn; dechreuodd fel prentis i gwmni adeiladu yn Lerpwl yn 1844 yn bymtheg oed, enillodd enw da am ansawdd ei waith, daeth yn rheolwr yn 1855, ac addysgodd ei hun yn ei amser hamdden, yn enwedig mewn dosbarthiadau nos; dechreuodd ei gwmni adeiladu ei hun yn 1859, bu’n rhan o lawer o brosiectau mawr yn ardal Lerpwl a daeth yn gyfoethog iawn, gan ymddeol yn 59 oed; ysgrifennodd bapurau gwyddonol ar ddaeareg, gan gynnwys dŵr tanddaearol, a’i wneud yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol; yn 1878 prynodd delesgop 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw; ym Maghull dechreuodd dynnu lluniau o’r sêr; erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r sêr, gan gynnwys Nifwl Mawr Orïon, Nifwl Mawr Andromeda a’r Pleiades, rhai’n dangos manylion na welid â’r llygad drwy delesgop; bu farw’n sydyn yn ei gartref yn Crowborough, Dwyrain Sussex, ar 17 Gorffennaf 1904.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.Roberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.
Gwyddoniaeth oedd ei wir gariad. Dechreuodd gyda daeareg, gan ysgrifennu papurau ar ddŵr tanddaearol a dod yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol. Ar ôl 1878, pan osododd delesgop saith modfedd yn ei gartref yn Rock Ferry, Penbedw, trodd ei olygon at y sêr.FfynonellauIsaac Roberts ↗Wicipedia CymraegSeryddwr o Groes, yn yr hen Sir Ddinbych, oedd Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904); un o’r gwyddonwyr cyntaf i dynnu lluniau sêr a chysawdau o sêr dros amser estynedig i ddangos nodweddion anodd eu gweld; ganed ar fferm Groes Bach yn y bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, a symudodd gyda’i deulu i Lerpwl yn blentyn; dechreuodd fel prentis i gwmni adeiladu yn Lerpwl yn 1844 yn bymtheg oed, enillodd enw da am ansawdd ei waith, daeth yn rheolwr yn 1855, ac addysgodd ei hun yn ei amser hamdden, yn enwedig mewn dosbarthiadau nos; dechreuodd ei gwmni adeiladu ei hun yn 1859, bu’n rhan o lawer o brosiectau mawr yn ardal Lerpwl a daeth yn gyfoethog iawn, gan ymddeol yn 59 oed; ysgrifennodd bapurau gwyddonol ar ddaeareg, gan gynnwys dŵr tanddaearol, a’i wneud yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol; yn 1878 prynodd delesgop 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw; ym Maghull dechreuodd dynnu lluniau o’r sêr; erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r sêr, gan gynnwys Nifwl Mawr Orïon, Nifwl Mawr Andromeda a’r Pleiades, rhai’n dangos manylion na welid â’r llygad drwy delesgop; bu farw’n sydyn yn ei gartref yn Crowborough, Dwyrain Sussex, ar 17 Gorffennaf 1904.Roberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
O 1883 dechreuodd dynnu lluniau o’r awyr. Archebodd delesgop adlewyrchol 20 modfedd gan gwmni Grubb ac erbyn 1885 roedd wedi codi arsyllfa iddo, gan osod ei blatiau ffotograffig yn union yn ei ffocws i ddal pob llygedyn o olau. I gadw’r camera ar ei darged drwy amlygiadau o oriau, fe’i tywysai â thelesgop arall.FfynhonnellIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r nefoedd, yn eu plith nifylau mawr Orïon ac Andromeda a’r Pleiades. Dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, y cymylau mawr o nwy disglair o gwmpas y Pleiades ac Orïon.FfynonellauIsaac Roberts ↗Wicipedia CymraegSeryddwr o Groes, yn yr hen Sir Ddinbych, oedd Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904); un o’r gwyddonwyr cyntaf i dynnu lluniau sêr a chysawdau o sêr dros amser estynedig i ddangos nodweddion anodd eu gweld; ganed ar fferm Groes Bach yn y bryniau i’r gorllewin o Ddinbych, a symudodd gyda’i deulu i Lerpwl yn blentyn; dechreuodd fel prentis i gwmni adeiladu yn Lerpwl yn 1844 yn bymtheg oed, enillodd enw da am ansawdd ei waith, daeth yn rheolwr yn 1855, ac addysgodd ei hun yn ei amser hamdden, yn enwedig mewn dosbarthiadau nos; dechreuodd ei gwmni adeiladu ei hun yn 1859, bu’n rhan o lawer o brosiectau mawr yn ardal Lerpwl a daeth yn gyfoethog iawn, gan ymddeol yn 59 oed; ysgrifennodd bapurau gwyddonol ar ddaeareg, gan gynnwys dŵr tanddaearol, a’i wneud yn Gymrawd y Gymdeithas Ddaearegol; yn 1878 prynodd delesgop 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw; ym Maghull dechreuodd dynnu lluniau o’r sêr; erbyn Ionawr 1886 roedd yn Llywydd Cymdeithas Seryddol Lerpwl ac wedi tynnu dros 200 o luniau o’r sêr, gan gynnwys Nifwl Mawr Orïon, Nifwl Mawr Andromeda a’r Pleiades, rhai’n dangos manylion na welid â’r llygad drwy delesgop; bu farw’n sydyn yn ei gartref yn Crowborough, Dwyrain Sussex, ar 17 Gorffennaf 1904.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Ar 29 Rhagfyr 1888 tynnodd lun o Nifwl Mawr Andromeda â’i delesgop 20 modfedd. Datgelodd yr amlygiad hir mai troell ydoedd, rhywbeth nad oedd neb wedi’i ddisgwyl. Dangosodd lluniau fel hwn wir ffurf y nifylau a helpu i arwain, ymhen amser, at ein gwybodaeth am alaethau.FfynhonnellIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Ymddeolodd o fusnes yn 1888 i roi ei holl amser i’r awyr. Yn 1890 symudodd i Crowborough yn Sussex, lle’r oedd yr awyr yn gliriach. At ei gilydd tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau, a dyfeisiodd hefyd beiriant, y Stellar Pantograver, i ysgythru safleoedd y sêr ar blatiau copr.FfynonellauRoberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Fe’i hetholwyd yn Gymrawd y Gymdeithas Frenhinol yn 1890, cafodd ddoethuriaeth mewn gwyddoniaeth er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a dyfarnwyd iddo fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895.FfynonellauRoberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.Isaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Yn 1901 priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris, a gyfarfu yn 1896 yn Vadsø yn Norwy, lle’r aeth y ddau i wylio diffyg ar yr haul.FfynhonnellIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Roedd Isaac Roberts yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes. Bu farw’n sydyn yn Crowborough ar 17 Gorffennaf 1904, ac yn ddiweddarach fe’i rhoddwyd i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill ym Mhenbedw. Gadawodd ei gyfoeth i sefydlu ysgoloriaethau ym Mhrifysgol Lerpwl ac yng Ngholeg Prifysgol Gogledd Cymru ym Mangor.FfynonellauIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.Roberts, Isaac (1829 – 1904), astronomer ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 27 Ionawr 1829, mab William Roberts, tyddynnwr yn Groes-bach, Groes, ger Dinbych; yn 1844 fe’i prentisiwyd gyda chwmni adeiladu yn Lerpwl, a daeth yn adeiladydd llwyddiannus iawn ei hun, gan ymddeol o fusnes yn 1888; gwyddoniaeth oedd ei wir ddiddordeb, daeareg i ddechrau ac ar ôl 1878 seryddiaeth; symudodd yn 1882 o Rock Ferry i Maghull, ac yn 1890 i Crowborough yn Sussex, bob tro er mwyn telesgop mwy ac awyr gliriach; tynnodd luniau o filoedd o sêr a nifylau; fe’i hetholwyd yn FRS yn 1890, cafodd radd D.Sc. er anrhydedd gan Goleg y Drindod, Dulyn, yn 1892, a medal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; bu farw’n sydyn ar 17 Gorffennaf 1904; gadawodd ei gyfoeth, wedi marw ei weddw, i Brifysgol Lerpwl ac i Goleg Prifysgol Gogledd Cymru, i sefydlu ysgoloriaethau.
Mae ei enw’n fyw o hyd. Sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931, mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu, ac mae ei delesgop mawr 20 modfedd yn cael ei gadw yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth yn Llundain.FfynhonnellIsaac Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Isaac Roberts (27 Ionawr 1829 – 17 Gorffennaf 1904), peiriannydd a dyn busnes o Gymro, sy’n fwyaf adnabyddus fel seryddwr amatur a arloesodd ffotograffiaeth nifylau; ganed yn Groes Bach, Henllan, Sir Ddinbych; fe’i prentisiwyd yn Lerpwl o 1844 gyda’r peirianwyr John Johnson & Son, gan astudio yn yr ysgol nos; rheolwr y cwmni o 1855; adeiladydd o 1859; yn 1878 roedd ganddo delesgop plygiannol 7 modfedd yn Rock Ferry, Penbedw, ac o 1883 arbrofodd â thynnu lluniau o’r awyr; archebodd delesgop adlewyrchol arian-ar-wydr 20 modfedd gan Grubb ac roedd ganddo arsyllfa iddo erbyn 1885, gan osod ei blatiau yn y prif ffocws; yn 1886 dangosodd ei luniau, am y tro cyntaf, ehangder mawr y nifylau yn y Pleiades ac Orïon; tywysai ei amlygiadau hir â thelesgop arall; ar 29 Rhagfyr 1888 datgelodd ei lun o Nifwl Mawr Andromeda (Galaeth Andromeda heddiw) ei ffurf droellog; dyfeisiodd y Stellar Pantograver i ysgythru safleoedd sêr ar gopr; enillodd fedal aur y Gymdeithas Seryddol Frenhinol yn 1895; priododd y seryddwr Dorothea Klumpke o Arsyllfa Paris yn 1901, wedi cyfarfod â hi yn niffyg haul 1896 yn Vadsø yn Norwy; bu farw yn Crowborough yn 1904 a’i roi i orffwys ym Mynwent Flaybrick Hill, Penbedw; roedd yn falch o Gymru a defnyddiodd y Gymraeg ar hyd ei oes; sefydlodd ei weddw wobr Klumpke-Roberts Cymdeithas Seryddol Ffrainc, a roddir ers 1931; mae’r crater Roberts ar y lleuad yn ei anrhydeddu’n rhannol; mae ei delesgop 20 modfedd yn yr Amgueddfa Wyddoniaeth, Llundain.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf