Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1784–1877
Dilledydd a maer Casnewydd a arweiniodd filoedd o Siartwyr i’r dref yn 1839 i fynnu’r bleidlais i’r gweithwyr.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Arweiniodd John Frost, dilledydd a maer Casnewydd, Siartwyr cymoedd y de i mewn i Gasnewydd ar 4 Tachwedd 1839 yn un o’r safiadau mawr a wnaed ym Mhrydain dros bleidlais i’r gweithwyr. Wedi ei ddedfrydu i farwolaeth ac yna ei anfon i ochr draw’r byd, daeth adref o’r diwedd, ac mae bron popeth a ofynnodd y Siartwyr amdano yn gyfraith gwlad heddiw.FfynonellauJohn Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.John Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.Newport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.
| Ganed | 25 Mai 1784, y Royal Oak, Thomas Street, Casnewydd |
|---|---|
| Priododd | Mary Geach, 24 Hydref 1812; wyth o blant |
| Swyddi | Cynghorydd 1835, ynad, Maer Casnewydd 1836 |
| Arweiniodd | Gwrthryfel Casnewydd, 4 Tachwedd 1839 |
| Bu farw | 27 Gorffennaf 1877, Stapleton, ger Bryste, yn 93 oed |
Ganed John ar 25 Mai 1784 yn nhafarn y Royal Oak yn Thomas Street, Casnewydd, lle cadwai ei dad y tŷ; mae plac glas yn nodi’r fan heddiw. Bu farw ei fam Sarah pan oedd yn fychan, a magwyd ef gan ei daid a’i nain, gan ddysgu crefft y crydd gan ei daid. Yn un ar bymtheg gadawodd gartref i’w hyfforddi’n ddilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain.FfynonellauJohn Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.Frost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).
Yn 1806 daeth adref ac agor ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd, a llwyddodd. Ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope. Roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato yn y dref am ei gymeriad cynnes a hoffus.FfynonellauFrost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).John Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.
Darllenai Frost Thomas Paine a William Cobbett, a’u syniadau hwy a luniodd ei rai ef. Yn 1830 ysgrifennodd i amddiffyn tenantiaid ystad fawr Tredegar a galw am ddiwygio’r Senedd, a thrwy ddechrau’r 1830au daeth yn un o brif bencampwyr pleidlais i bob dyn. Yn 1835 etholodd Casnewydd ef yn gynghorydd; daeth yn ynad, yn warcheidwad y tlodion, ac yn 1836 yn Faer Casnewydd.FfynonellauJohn Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.Frost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).John Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.
Ym mis Hydref 1838 ymunodd â’r Siartwyr, a ofynnai am bleidlais i bob dyn dros un ar hugain, pleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol fel y gallai gweithwyr eistedd yno. Dewiswyd ef yn gynrychiolydd i Gonfensiwn y Siartwyr yn Llundain a bu’n gadeirydd arno, ac am hynny tynnodd yr Ysgrifennydd Cartref ei swydd fel ynad oddi arno.FfynonellauJohn Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.Frost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).
Pan garcharwyd y siaradwr Siartaidd Henry Vincent yn Nhrefynwy, cynhyrfwyd glowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy. Ar noson stormus 3 Tachwedd 1839 gorymdeithiodd tair colofn i lawr y cymoedd: arweiniai Frost wŷr y Coed Duon, Zephaniah Williams rai Glynebwy a William Jones rai Pont-y-pŵl. Yn filoedd, daethant at Westy’r Westgate fore 4 Tachwedd, lle’r oedd milwyr yn aros; taniodd y milwyr, ac mewn tua phum munud ar hugain gorweddai tua dau ar hugain o Siartwyr yn farw neu’n marw ac anafwyd dros hanner cant.FfynonellauFrost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).John Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.John Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.Newport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.
Rhoddwyd Frost, Williams a Jones ar eu prawf yn Neuadd y Sir yn Nhrefynwy, ac ar 16 Ionawr 1840 nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru. Safodd Siartwyr ym mhobman fel un gŵr drostynt, ac wedi protest gyhoeddus fawr newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes.FfynonellauJohn Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.Frost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).
Cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land, Tasmania heddiw, ar 30 Mehefin 1840. Gweithiodd yno’n glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn ysgolfeistr. Wedi cael pardwn yn 1854, aeth i’r Unol Daleithiau a’u teithio’n darlithio, ac ym mis Mai 1856 cafodd bardwn llawn.FfynonellauFrost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).John Frost (Chartist) ↗Wikipedia (Saesneg)Un o arweinwyr amlwg mudiad y Siartwyr ym Mhrydain yng Ngwrthryfel Casnewydd oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak yn Thomas Street (mae plac glas yn nodi man ei eni); bu farw ei fam Sarah yn gynnar a magwyd ef gan ei daid a’i nain; gadawodd gartref yn un ar bymtheg i fod yn brentis dilledydd a theiliwr yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain, a dychwelodd i Gasnewydd yn 1806 i gychwyn ei fusnes ei hun, a lwyddodd; priododd Mary Geach yn 1812 a chawsant wyth o blant, a fedyddiwyd i gyd yng Nghapel y Bedyddwyr Hope; roedd parch ac anwyldeb mawr tuag ato am ei gymeriad hoffus; lluniwyd ei wleidyddiaeth gan Thomas Paine a William Cobbett; mewn pamffled yn 1830 cododd ei lais dros denantiaid y tirfeddiannwr mawr Syr Charles Morgan o Dredegar a galw am ddiwygio’r etholiadau, ac yn nechrau’r 1830au daeth fwyfwy yn bencampwr pleidlais i bob dyn; yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd a’i wneud yn ynad, ac yn 1836 daeth yn Faer Casnewydd; ar 3–4 Tachwedd 1839 arweiniodd orymdaith y Siartwyr ar y Westgate yng Nghasnewydd gyda William Jones a Zephaniah Williams; wrth y Westgate gorweddai tua 22 yn farw neu’n marw ac anafwyd dros 50; rhoddwyd y tri arweinydd ar brawf yn Neuadd y Sir, Trefynwy, yn gynnar yn 1840 a nhw oedd y dynion olaf ym Mhrydain i’w dedfrydu i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru; safodd y Siartwyr fel un gŵr drostynt, rhoddodd Feargus O’Connor incwm wythnos y Northern Star at gronfa Frost, ac wedi protest gyhoeddus fawr cyhoeddodd yr Arglwydd Melbourne ar 1 Chwefror y newidid y dedfrydau i alltudiaeth am oes; yn Van Diemen’s Land gweithiodd yn glerc ac yna am bron wyth mlynedd yn athro ysgol.John Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.
Ym mis Gorffennaf 1856 daeth John Frost adref. Ymgartrefodd yn Stapleton ger Bryste, ysgrifennodd am fywyd y carcharorion, a bu farw yno ar 27 Gorffennaf 1877, yn dair ar ddeg a phedwar ugain. Yn 1991 codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yng Nghasnewydd, lle mae pobl Cymru’n dal i gofio’r dynion a orymdeithiodd dros y bleidlais.FfynonellauFrost, John (1784 – 1877), Chartist ↗David Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 25 Mai 1784, mab John a Sarah Frost, tafarn y Royal Oak, Casnewydd, Sir Fynwy; prentisiwyd ef i’w daid yn grydd, ac wedyn bu’n gynorthwywr dilledydd ym Mryste a Llundain; agorodd ei fusnes ei hun yng Nghasnewydd tua 1806, ac ar 24 Hydref 1812 priododd Mary Geach, gweddw; llwyddodd fel masnachwr a chymryd rhan flaenllaw yng ngwleidyddiaeth y dref; wedi pasio Deddf y Corfforaethau Bwrdeisiol yn 1835 etholwyd ef yn gynghorydd, a daeth yn ei dro yn ynad, yn gomisiynydd gwelliannau, yn warcheidwad y tlodion ac yn faer Casnewydd; ymunodd â mudiad y Siartwyr ym mis Hydref 1838, etholwyd ef yn gynrychiolydd i gonfensiwn y Siartwyr, ac ym mis Mawrth 1839 tynnwyd ef oddi ar y fainc; cynhyrfodd arestio Henry Vincent ar 7 Mai 1839 a’i garcharu yn Nhrefynwy lowyr a gweithwyr haearn Sir Fynwy; er gwaethaf cynghorion cymedrol Frost, mewn cyfarfod yn y Coach and Horses, y Coed Duon, ar 2 Tachwedd penderfynwyd cynnal gwrthdystiad mawr yng Nghasnewydd yn oriau mân fore Llun, gan dair colofn, un dan Frost o’r Coed Duon, un dan Zephaniah Williams o Lynebwy ac un o Bont-y-pŵl dan William Jones; difethodd y noson stormus eu cynlluniau, ac o flaen Gwesty’r Westgate taniwyd arnynt gan filwyr a osodwyd yno tua hanner awr ynghynt; arestiwyd Frost, Williams a Jones ac ar 16 Ionawr 1840 eu dedfrydu i’w crogi a’u chwarteru am deyrnfradwriaeth, ond newidiwyd y ddedfryd i alltudiaeth am oes; cyrhaeddodd Frost Van Diemen’s Land ar 30 Mehefin 1840; fe’i rhwymwyd wrth siopwr ac, wedi cael tocyn rhyddid, enillodd ei fywoliaeth yn ysgolfeistr; cafodd bardwn amodol ym mis Gorffennaf 1854 a gadael ar unwaith am yr Unol Daleithiau; cafodd bardwn diamod ym mis Mai 1856, daeth adref ym mis Gorffennaf ac ymgartrefu yn Stapleton, ger Bryste; awdur The Horrors of Convict Life (1856).John Frost ↗Wicipedia CymraegUn o arweinwyr y Siartwyr oedd John Frost (25 Mai 1784 – 27 Gorffennaf 1877); ganed yng Nghasnewydd, lle cadwai ei dad dafarn y Royal Oak; bu’n brentis dilledydd yng Nghaerdydd, Bryste a Llundain cyn dychwelyd i agor ei fusnes ei hun; priododd Mary Geach yn 1812, a chawsant wyth o blant; etholwyd ef yn gynghorydd yn 1835, ac yn ddiweddarach yn ustus heddwch ac yn faer Casnewydd, ond collodd ei safle am ei fod yn un o arweinwyr y Siartwyr; brwydrai’r Siartwyr am hawliau sylfaenol megis hawl pob dyn dros 21 oed i bleidleisio, y bleidlais gudd a chyflog i aelodau seneddol; gyda Zephaniah Williams a William Jones arweiniodd orymdaith o tua 3,000 o Siartwyr i Gasnewydd, gan geisio rhyddhau Siartwyr oedd wedi eu carcharu yng Ngwesty’r Westgate, ei ddilynwyr ef o’r Coed Duon, dilynwyr Williams o Lynebwy a chriw Jones o Bont-y-pŵl; taniodd milwyr ar y dorf y tu allan i’r Westgate am tua 25 munud, a bu farw 22 ac anafwyd dros hanner cant; wedi protest gyhoeddus newidiwyd y ddedfryd marwolaeth i alltudiaeth, ac aed â Frost i Van Diemen’s Land (Tasmania); cafodd bardwn yn 1854 ar yr amod na ddychwelai i Brydain, a bu’n teithio’r Unol Daleithiau yn darlithio; yn 1856 daeth adref a bu farw ym Mryste yn 1877, yn 93 oed.Newport Rising ↗Wikipedia (Saesneg)Ddydd Llun 4 Tachwedd 1839, dan arweiniad John Frost, Zephaniah Williams a William Jones, gorymdeithiodd miloedd o Siartwyr ar Gasnewydd, rhwng tua 4,000 a bron 10,000; daliwyd Gwesty’r Westgate gan filwyr y 45ain Gatrawd, a lladdwyd rhwng 10 a 24 o Siartwyr ac anafwyd dros 50; yn Neuadd y Sir, Trefynwy, dedfrydwyd yr arweinwyr i’w crogi, eu diberfeddu a’u chwarteru, a newidiwyd hynny i alltudiaeth am oes; gofynnai Siarter y Bobl yn 1838 am bleidlais i bob dyn a phleidlais gudd; cafodd Frost bardwn yn 1856 a bu farw yn 1877 yn 93 oed; codwyd cerfluniau o’r Siartwyr y tu allan i’r Westgate yn 1991.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf