Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1787–1848
Ficer Cwm-du, hanesydd Cymru, pencampwr yr iaith Gymraeg a’r delyn deires, ac un o arweinwyr Cymreigyddion y Fenni, a galonogodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogion.
Llun: Llyfrgell Genedlaethol Cymru ar y llethr uwchben Aberystwyth · Chris Andrews, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Roedd Thomas Price, Carnhuanawc, ficer Cwm-du ym Mrycheiniog, yn un o wladgarwyr cywiraf Cymru’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Ysgrifennodd yr hanes systematig cyntaf o’r genedl Gymreig, ymladdodd dros y Gymraeg yn yr ysgolion a’r eglwysi, cadwodd y delyn deires yn fyw a hyfforddi telynorion dall, ailgyneuodd hen gyfeillgarwch Cymru a Llydaw, a helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i roi’r Mabinogion i’r byd.FfynonellauThomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.Price, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.
| Ganed | 2 Hydref 1787, Pencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog |
|---|---|
| Enw barddol | Carnhuanawc |
| Plwyf | Ficer Llanfihangel Cwm-du o 1825 |
| Ei waith mawr | Hanes Cymru, mewn pedair rhan ar ddeg, 1836–1842 |
| Sefydlodd | Cymdeithasau Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833) |
| Bu farw | 7 Tachwedd 1848; claddwyd yn Llanfihangel Cwm-du |
Ganed Thomas ar 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin, ger Llanfair-ym-Muallt, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen, hithau’n ferch i ficer. Gartref clywodd ganeuon a llên y werin, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac ambell dro gerddoriaeth y delyn. O’i blentyndod dangosodd gariad dwfn at bopeth hardd a dawn at waith llaw cain.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.
Yn 1805 aeth i’r ysgol ramadeg yn Aberhonddu, ac yno roedd byth a hefyd yng nghartref yr hanesydd Theophilus Jones. Ei waith ef yw’r rhan fwyaf o’r darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones (1809), arfbeisiau a hynafiaethau wedi eu tynnu a’u lliwio gan y bachgen ysgol.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.
Urddwyd ef yn 1811, gwasanaethodd blwyfi cylch Crucywel o 1813, ac yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du, lle cododd ei gartref yn ddiweddarach. Roedd yn siaradwr swynol yn y Gymraeg a’r Saesneg, ac yng ngeiriau un hanesydd, yn Gymro brwd a’i wladgarwch yn heintus. Gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref Cymreig yn unig.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.
Tua 1820 sefydlodd ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen ar ei draul ei hun. Ymladdodd yn y wasg dros ddefnyddio’r Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, dadleuodd dros addysg drwy’r Gymraeg ar bob lefel o ysgol y pentref i’r brifysgol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.
Sefydlodd Gymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823 ac yna Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gadwai ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu. Ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar cyfaill yn y Sun Inn, y Fenni, i sefydlu Cymreigyddion y Fenni, a rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar ei rhestr yn arwydd o barch. Bu ei heisteddfodau, lle’r oedd ei areithiau huawdl yn uchafbwynt, yn llwyddiant mawr, a charai’r cynulleidfaoedd ef.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.
Daeth ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry, hanes Cymru a’r genedl Gymreig o’r cynoesoedd hyd at farwolaeth Llywelyn ap Gruffudd, allan mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842. Dyma’r ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a thwf y genedl Gymreig mewn modd systematig a gwyddonol, a dangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop.FfynonellauThomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.Price, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.
Gwnaeth Carnhuanawc fwy na neb i atgoffa’r Cymry a’r Llydawyr o’u hen berthynas. Dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, helpodd Le Gonidec gyda’i Destament Newydd Llydaweg ac yn 1829 croesodd i Ffrainc i weld y gwaith yn cael ei orffen. Daeth ei gyfaill annwyl Théodore Hersart de La Villemarqué, llenor mawr Llydaw, i eisteddfodau’r Fenni yn westai iddo.FfynonellauPrice, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.
Helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer. Yn haf 1848, er bod ei iechyd yn pallu, cynlluniodd eisteddfod y flwyddyn honno yn Llanofer a bu yno i’w gweld. Bu farw o fewn mis, ar 7 Tachwedd 1848, ac mae’n gorwedd yng Nghwm-du; mae Cymdeithas Hanes Carnhuanawc yn cadw’i gof heddiw.FfynonellauThomas Price (Carnhuanawc) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed y Parchedig Thomas Price (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a adwaenid wrth yr enw barddol Carnhuanawc, ym Mhencaerelin, Llanfihangel Bryn Pabuan, ger Llanfair-ym-Muallt; hanesydd ac un o ffigurau llenyddol mawr Cymru yn nechrau’r bedwaredd ganrif ar bymtheg, ac yn draethodydd, areithiwr, naturiaethwr, addysgwr, ieithydd, hynafiaethydd, arlunydd a cherddor, ac yn ffigwr blaenllaw yn adfywiad yr eisteddfod; siaradai Saesneg a Chymraeg yn rhugl ac roedd yn llawn swyn, “Cymro brwd, a’i wladgarwch yn heintus”; ar 22 Tachwedd 1833 cyfarfu ef a phedwar arall yn y Sun Inn, y Fenni, a sefydlu Cymreigyddion y Fenni; helpodd yr Arglwyddes Charlotte Guest gyda’i chyfieithiad o’r Mabinogion a dysgodd Gymraeg i Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer; carai ei gynulleidfaoedd ef; yn 1848, a’i iechyd yn pallu, treuliodd y rhan fwyaf o’r haf yn Llanofer yn cynllunio eisteddfod y flwyddyn honno, a fynychodd, a bu farw o fewn mis; dysgodd Lydaweg ac anogodd y Feibl Gymdeithas i gyhoeddi Testament Newydd Llydaweg Le Gonidec yn 1827, gan ymweld â Le Gonidec yn Angoulême yn 1829; roedd yn gyfaill agos i Théodore Hersart de La Villemarqué, golygydd y Barzaz Breiz, a ddaeth ag ef i eisteddfodau’r Fenni.Thomas Price (Carnhuanawc) ↗Wicipedia CymraegHanesydd, hynafiaethydd a llenor o Gymru oedd Thomas Price neu Carnhuanawc (2 Hydref 1787 – 7 Tachwedd 1848), a aned ym mhlwyf Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog; gwladgarwr ac areithiwr huawdl yn y Gymraeg a’r Saesneg; dethlir ei fywyd a’i waith gan Gymdeithas Hanes Carnhuanawc; un o ffigurau amlycaf bywyd diwylliannol Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; sefydlodd gymdeithasau llenyddol Cymraeg yn Aberhonddu (1823) a’r Fenni (1833); cafodd ddylanwad mawr ar Augusta Hall, Arglwyddes Llanofer, a ddaeth yn noddwraig bywyd Cymreig yr ardal a thrwy Gymru; cynorthwyodd yr Arglwyddes Charlotte Guest i gyfieithu’r Mabinogi ar gyfer ei chyfrol ddylanwadol The Mabinogion; roedd yn un o sefydlwyr y Cambrian Quarterly Magazine; trwy Gymdeithas y Cerddorion Cymreig, a sefydlodd ef, helpodd i sicrhau bod llawysgrifau amhrisiadwy o’r Oesoedd Canol yn cael eu diogelu a’u hastudio; ei orchest fwyaf oedd Hanes Cymru a Chenedl y Cymry o’r Cynoesoedd hyd at Farwolaeth Llywelyn ap Gruffydd, yr ymgais gyntaf i olrhain gwreiddiau a datblygiad y genedl Gymreig mewn modd systematig wyddonol, a gyhoeddwyd mewn rhannau rhwng 1836 a 1842, a ddangosodd i bobl Cymru eu lle yn hanes Ewrop; dadleuodd dros addysg ar bob lefel, o ysgol y pentref i’r brifysgol, drwy gyfrwng y Gymraeg; dysgodd Lydaweg a chydweithio â Le Gonidec ar y Beibl Llydaweg, ac roedd yn gyfaill agos i Villemarqué.Price, Thomas (Carnhuanawc; 1787 – 1848), historian and antiquary ↗Brinley Rees, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 2 Hydref 1787 ym Mhencaerelin yn Llanfihangel Bryn Pabuan, Brycheiniog, mab ieuengaf Rice Price, ficer Llanwrthwl, a Mary Bowen o Bencaerelin, merch i ficer; gartref clywodd ganeuon a llên gwerin y wlad, cywyddau Dafydd ap Gwilym ac weithiau’r delyn; o 1800 bu bum mlynedd mewn ysgol glasurol yn Llanfair-ym-Muallt, ac yn 1805 aeth i ysgol ramadeg Aberhonddu; yno ymwelai’n gyson â chartref Theophilus Jones, a’i waith ef i raddau helaeth oedd y darluniau yn ail gyfrol History of Brecknockshire Jones; urddwyd yn ddiacon 10 Mawrth 1811, yn offeiriad 12 Medi 1812; o Ebrill 1813 gwasanaethai blwyfi cylch Crucywel, ac yn gynnar yn 1825 daeth yn ficer Llanfihangel Cwm-du; deon gwlad o 1832; ysgrifennai’n aml i gylchgronau Cymraeg o 1824, a’i areithiau huawdl oedd uchafbwynt yr eisteddfodau taleithiol, lle enillodd wobrau am draethodau yn y Trallwng (1824), Lerpwl (1840) a’r Fenni (1845, 1848); teithiodd yn Ewrop yn 1825, yn Iwerddon a’r Alban, ac yng Nghernyw yn 1839; gwnaeth fwy na neb i wneud y Cymry a’r Llydawyr yn ymwybodol o’u hen berthynas; dysgodd Lydaweg, anogodd y Feibl Gymdeithas o 1819 i gyhoeddi’r Ysgrythurau yn Llydaweg, archwiliodd gyfieithiad Le Gonidec ac yn 1829 croesodd i Ffrainc gyda geiriadur Dr John Davies i helpu ei orffen; helpodd i sefydlu’r Cambrian Quarterly Magazine (1830); ymddangosodd ei brif waith, Hanes Cymru a Chenedl y Cymry … hyd at Farwolaeth Llewelyn ap Gruffydd, mewn pedair rhan ar ddeg rhwng 1836 a 1842, ac ni chafwyd hanes teilyngach o Gymru am flynyddoedd lawer; tua 1820 sefydlodd ar ei draul ei hun ysgol Gymraeg yng Ngelli Felen; yn 1833 ymgyrchodd yn y wasg dros y Gymraeg yn yr ysgolion Sul a dyddiol, ac fel deon gwlad mynnodd fod ei glerigwyr yn dysgu eu plwyfolion Cymraeg yn eu hiaith eu hunain; trwy ei ymdrechion ef sefydlwyd Cymdeithas Lenyddol Gymreig Aberhonddu yn 1823, yna Cymdeithas y Cerddorion Cymreig, a gynhaliodd am rai blynyddoedd ysgol i delynorion dall yn Aberhonddu; carai’r delyn deires ar hyd ei oes; pan sefydlwyd Cymreigyddion y Fenni yn 1833 rhoddwyd ei enw ef yn gyntaf ar y rhestr aelodau yn arwydd o barch; golygodd yr Iolo Manuscripts i Gymdeithas y Llawysgrifau Cymreig; canmolai’r modd y trysorai’r werin dreftadaeth y genedl; gwisgai bob amser ddillad o frethyn cartref yn unig; gŵr hynod olygus, hael, bonheddig a hoffus; bu farw 7 Tachwedd 1848 a’i gladdu yn Llanfihangel Cwm-du.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf