Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1814–1889
Peiriannydd o Ferthyr a sefydlodd y gwaith haearn a thref Hughesovka yn Wcráin yn 1869, y ddinas a elwir heddiw’n Donetsk.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Sefydlodd John Hughes o Ferthyr Tudful ddinas. Yn 1870 hwyliodd am baith gwag y Donbas gydag wyth llong o beiriannau a chant o ddynion medrus o dde Cymru, a chodi gwaith haearn mor fawr nes i’r dref o’i gwmpas, a enwyd yn Hughesovka ar ei ôl, dyfu’n ddinas Donetsk yn Wcráin, sy’n gartref heddiw i ryw filiwn o bobl.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.John Hughes (diwydiannwr) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyn busnes o Gymru oedd John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), sylfaenydd dinas Donetsk, Wcráin; ganwyd ym Merthyr Tudful yn 1814, a’i dad oedd prif beiriannydd Gwaith Haearn Cyfarthfa; bu’n gweithio fel peiriannydd yn y De ac yn Lloegr cyn iddo gael ei alw gan lywodraeth Rwsia i sefydlu gweithfeydd haearn yn Wcráin; sefydlodd ddinas yn Wcráin yn 1870, a galwyd hi’n Hughesovka ar ôl ei sylfaenydd; ailenwyd hi’n Stalino yn 1924, ac yn 1961 yn Donetsk.
| Ganed | 1814, Merthyr Tudful |
|---|---|
| Hyfforddwyd | Gwaith haearn Cyfarthfa, dan ei dad |
| Gwnaeth ei enw | Ffowndri Uskside, Casnewydd, a Millwall, Llundain |
| Hwyliodd am y Donbas | 1870, gyda thua chant o weithwyr o Gymru |
| Tref | Hughesovka (Yuzovka), Donetsk heddiw |
| Bu farw | 17 Mehefin 1889, St Petersburg |
Ganed John Hughes ym Merthyr Tudful yn 1814, pan oedd yn brifddinas haearn y byd. Ei dad oedd prif beiriannydd gwaith haearn mawr Cyfarthfa, ac yno, dan lygad ei dad, y dysgodd John ei grefft.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.John Hughes (diwydiannwr) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyn busnes o Gymru oedd John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), sylfaenydd dinas Donetsk, Wcráin; ganwyd ym Merthyr Tudful yn 1814, a’i dad oedd prif beiriannydd Gwaith Haearn Cyfarthfa; bu’n gweithio fel peiriannydd yn y De ac yn Lloegr cyn iddo gael ei alw gan lywodraeth Rwsia i sefydlu gweithfeydd haearn yn Wcráin; sefydlodd ddinas yn Wcráin yn 1870, a galwyd hi’n Hughesovka ar ôl ei sylfaenydd; ailenwyd hi’n Stalino yn 1924, ac yn 1961 yn Donetsk.
Symudodd ymlaen i Lynebwy ac yna, yn y 1840au, i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd. Yno gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda chyfres o batentau ar gyfer gynnau a phlatiau arfwisg. Erbyn ei fod yn wyth ar hugain roedd yn berchen ar iard longau, ac erbyn ei fod yn dri deg chwech ar ei ffowndri ei hun. Priododd Elizabeth Lewis, a ganed eu hwyth plentyn, chwe mab a dwy ferch, i gyd yng Nghasnewydd.FfynhonnellJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.
Yn y 1850au aeth i Lundain i reoli’r gefeiliau a’r melinau rholio yn Millwall ar afon Tafwys. Enillodd y gwaith glod drwy’r byd am wisgo llongau rhyfel pren y Llynges Frenhinol mewn haearn, ac aeth llawer o’r clod i Hughes. Yn 1864 cynlluniodd gerbyd i ynnau trymion a fabwysiadwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill Ewrop, a chyrhaeddodd ei enw am ffyrdd gwell o wneud haearn a dur cyn belled â Rwsia.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.
Ychydig o reilffyrdd oedd gan Rwsia a thalai’n ddrud am haearn a ddeuai o Ferthyr a Dowlais, ac roedd ei llywodraeth am gael gweithfeydd ei hun. Yn 1869 rhoddodd gonsesiwn i Hughes i’w codi. Ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw fan, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu mewn llecyn unig ar baith basn y Donets, i’r gogledd o Fôr Azov, gyda glo oddi tano a mwyn haearn o fewn cyrraedd.FfynonellauHughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.John Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.
Ffurfiodd y New Russia Company, ac yn haf 1870, yn bum deg pump oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario popeth yr oedd ei angen i godi gwaith haearn, a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf ohonynt o dde Cymru. Ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a bwriwyd yr haearn cyntaf yn 1872. Dilynodd glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a melin reiliau.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.
Tyfodd tref o gwmpas y gwaith a chymryd ei enw, Hughesovka, neu Yuzovka yn Rwseg. Rhoddodd Hughes iddi ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant. Gwnaeth teuluoedd o Ferthyr, Dowlais a Rhymni eu cartrefi yno, a llanwodd Cymry lawer o’r swyddi medrus a rheoli am flynyddoedd i ddod.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.
Bu farw John Hughes ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg, a daethpwyd ag ef adref i’w gladdu wrth ochr ei wraig yn West Norwood yn Llundain. Parhaodd ei bedwar mab y gwaith, ac erbyn 1913 gwnâi gwaith Hughes bron i dri chwarter holl haearn Ymerodraeth Rwsia. Daeth rhan y teulu i ben gyda chwyldro 1917, ac ailenwyd y dref yn Stalino yn 1924 ac yn Donetsk yn 1961.FfynonellauJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.Hughes, John (1814 – 1889), engineer and pioneer of iron-works in Russia ↗Annie Gwenllian Jones, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned ym Merthyr Tudful; cafodd ei hyfforddiant cynnar yng ngwaith haearn Cyfarthfa; ar ôl Glynebwy a Chasnewydd daeth yn rheolwr cyffredinol gwaith haearn Millwall ar afon Tafwys, Llundain, lle enillodd enw da, a gyrhaeddodd cyn belled â Rwsia, am ddulliau gwell o wneud dur; gwahoddodd Rwsia, a oedd heb reilffyrdd ac yn talu’n ddrud am haearn a dur o ardaloedd Merthyr a Dowlais, ef i sefydlu gweithfeydd yno; ac yntau’n rhydd i ddewis unrhyw safle, teithiodd ar hyd a lled y wlad ac ymsefydlu ym masn y Donets, mewn man unig ar y paith, o fewn cyrraedd mwynfeydd haearn Kryvyi Rih a phorthladd Taganrog; ffurfiodd y New Russia Company yn 1869 ac o fewn ychydig flynyddoedd codwyd tref fawr i’r gweithwyr, a elwid Hughesoffka ar ei ôl; daeth â llawer o weithwyr haearn o Ferthyr, Dowlais, Rhymni a Middlesbrough gydag ef; ffynnodd y gwaith a daeth yn ganolfan ardal ddiwydiannol fawr basn y Don; bu farw yn 1889 a pharhaodd ei bedwar mab y gwaith, a’r ail fab Arthur yn rhedeg y gwaith, ef a briodwyd ag Augusta James o Lanofer gan y bardd-bregethwr Islwyn; yn 1917 cymerodd llywodraeth y Sofietau’r cwmni a newidiwyd enw’r dref yn ddiweddarach yn Stalino.John Hughes (diwydiannwr) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyn busnes o Gymru oedd John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), sylfaenydd dinas Donetsk, Wcráin; ganwyd ym Merthyr Tudful yn 1814, a’i dad oedd prif beiriannydd Gwaith Haearn Cyfarthfa; bu’n gweithio fel peiriannydd yn y De ac yn Lloegr cyn iddo gael ei alw gan lywodraeth Rwsia i sefydlu gweithfeydd haearn yn Wcráin; sefydlodd ddinas yn Wcráin yn 1870, a galwyd hi’n Hughesovka ar ôl ei sylfaenydd; ailenwyd hi’n Stalino yn 1924, ac yn 1961 yn Donetsk.
Yn 2001 codwyd cerflun o John Hughes gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk, y ddinas a sefydlodd. Yng Nghymru adroddwyd ei hanes mewn llyfrau gan Susan Edwards a Colin Thomas, mewn ffilm a enillodd wobr BAFTA Cymru, ac mewn alaw a enwyd ar ôl Hughesovka ar albwm y Manic Street Preachers, Futurology.FfynhonnellJohn Hughes (businessman) ↗Wikipedia (Saesneg)John James Hughes (1814 – 17 Mehefin 1889), peiriannydd a dyn busnes o Gymru a sylfaenydd dinas Donetsk, a elwid gyntaf yn Yuzovka neu Hughesovka ar ei ôl; ganed ym Merthyr Tudful, lle’r oedd ei dad yn brif beiriannydd gwaith haearn Cyfarthfa ac yno y dechreuodd ei yrfa; symudodd i Lynebwy ac yna i Ffowndri Uskside yng Nghasnewydd yn y 1840au, lle gwnaeth ei enw a’i ffortiwn gyda phatentau mewn arfau a phlatiau arfwisg, gan fod yn berchen ar iard longau yn 28 oed a ffowndri yng Nghasnewydd erbyn 36; priododd Elizabeth Lewis a chawsant wyth o blant; yn y 1850au aeth i Lundain yn rheolwr gwaith Millwall, a enillodd glod drwy’r byd am orchuddio llongau rhyfel â haearn i’r Morlys, gyda llawer o’r clod yn mynd i Hughes; yn 1864 cynlluniodd gerbyd gwn a ddefnyddiwyd gan y Llynges Frenhinol a llyngesau eraill; yn 1869 cymerodd gonsesiwn gan lywodraeth Rwsia a phrynu tir i’r gogledd o Fôr Azov; ffurfiodd y New Russia Company ac yn 1870, yn 55 oed, hwyliodd gydag wyth llong yn cario’r holl offer ar gyfer gwaith metel a thua chant o weithwyr haearn a glowyr, y rhan fwyaf o dde Cymru; ger afon Kalmius cododd waith ag wyth ffwrnais chwyth, a fwriodd ei haearn crai cyntaf yn 1872, gyda glofeydd, mwynfeydd haearn, gwaith brics a ffatri reiliau; darparodd ysbyty, ysgolion, baddondai, ystafelloedd te, brigâd dân ac eglwys wedi’i chysegru i San Siôr a Dewi Sant; mae gan y ddinas a sefydlodd fwy na miliwn o bobl heddiw; bu farw ar 17 Mehefin 1889 ar daith fusnes i St Petersburg a’i gladdu wrth ochr ei wraig ym mynwent West Norwood, Llundain; erbyn 1913 gwnâi’r gwaith 74% o haearn Rwsia; codwyd cofeb iddo gan Oleksandr Skorykh yn Donetsk yn 2001; talodd y Manic Street Preachers deyrnged iddo ar eu halbwm Futurology (2014); ymhlith y llyfrau mae Susan Edwards, Hughesovka, A Welsh Enterprise in Imperial Russia (1992), a Colin Thomas, Dreaming a City: From Wales to Ukraine (2009), sy’n cynnwys ei ffilm BBC o 1991, Hughesovka and the New Russia, enillydd gwobr gyntaf BAFTA Cymru am y Rhaglen Ddogfen Orau.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Encyclopaedia Britannica (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf