Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1812–1895
Dysgodd Gymraeg yn Nowlais, cyfieithodd y Mabinogion i’r Saesneg a rheolodd waith haearn mwyaf y byd.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
Llenyddiaeth Gymraeg: Emynau, ysgolheigion a’r Eisteddfod →

Daeth yr Arglwyddes Charlotte Guest i Ddowlais yn wraig ifanc yn 1833, dechreuodd ddysgu Cymraeg o fewn dyddiau i gyrraedd, a rhoddodd y Mabinogion i’r byd. Gosododd ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau Cymraeg yr Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, wedi’i argraffu ochr yn ochr â’r Gymraeg, Pwyll, Branwen, Culhwch ac Olwen ac Iarlles y Ffynnon ar lwyfan llên Ewrop. Cododd yn Nowlais rai o ysgolion mwyaf blaengar Prydain i weithwyr, ac ar ôl marw ei gŵr rhedodd waith haearn mwyaf y byd.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
| Ganed | 19 Mai 1812, Uffington House, swydd Lincoln |
|---|---|
| Priododd | Josiah John Guest o Ddowlais, 1833 |
| Y chwedl gyntaf | Iarlles y Ffynnon, 1838 |
| The Mabinogion | Saith rhan 1838–1845; tair cyfrol 1849 |
| Rhedodd Ddowlais | O 1852 |
| Bu farw | 15 Ionawr 1895, Canford Manor, Dorset |
Ganed Charlotte Bertie ar 19 Mai 1812 yn Uffington House yn swydd Lincoln, merch Iarll Lindsey. Fe’i dysgwyd gartref, a dangosodd ddawn brin at ieithoedd: dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg gyda thiwtor ei brodyr. Yn naw oed dechreuodd ddyddiadur, a’i gadw, gan ysgrifennu hyd at awr y dydd, nes ei bod yn naw a thrigain; mae bellach yn un o drysorau’r Llyfrgell Genedlaethol.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Yn 1833 priododd John Guest, meistr haearn ac aelod seneddol Merthyr Tudful, yr oedd ei waith yn Nowlais, gyda rhyw saith mil o weithwyr, yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd. Bwriodd ei hun i fywyd Cymru ac i’r busnes, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, cyfieithodd bapur Ffrangeg ar y chwythiad poeth, a gofalai am les y gweithwyr a’u teuluoedd.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
O fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg yr Oesoedd Canol, dan hyfforddiant y rheithor, Evan Jenkins. Daeth i garu tir, llên a hen ffyrdd Cymru, a dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth prin i fonheddiges o’i safle yn y dyddiau hynny.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
Cafodd gyfeillion a chanllawiau ymhlith ysgolheigion Cymreigyddion y Fenni, Thomas Price, Carnhuanawc, a John Jones, Tegid, a’i cefnogodd ac a’i calonogodd. Benthycodd Tegid iddi’r copi a wnaeth yn ŵr ifanc yn Rhydychen o Lyfr Coch Hergest, llyfr mawr rhyddiaith a barddoniaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol, ac yn 1837 dechreuodd gyfieithu ei chwedlau.FfynonellauLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.Guest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.
Daeth y chwedl gyntaf, Iarlles y Ffynnon, allan yn 1838 a chael croeso cynnes. Rhwng 1838 a 1845 dilynodd saith rhan o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri ac o Longmans yn Llundain, ac yn 1849 ymddangosodd y gwaith cyfan mewn tair cyfrol: Pedair Cainc y Mabinogi, y tair rhamant Arthuraidd, pedair chwedl frodorol a hanes Taliesin. Rhoddai pob cyfrol y testun Cymraeg gyda’i Saesneg hi, gyda nodiadau cyfoethog, lluniau a chloriau lledr ag addurn aur. Mae’r enw a roddodd arno, The Mabinogion, wedi aros gyda’r chwedlau byth oddi ar hynny.FfynonellauLady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.Guest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
Yr Arglwyddes Charlotte oedd y gyntaf i weld bod gan y rhamantau Arthuraidd Cymraeg gefndryd yn llên gweddill Ewrop. Rhoddodd ei Geraint and Enid sail i Tennyson ar gyfer ei gerddi am Geraint yn yr Idylls of the King, a chyfrifir ei chyfieithiad o hyd yn glasur yn Saesneg am ei arddull coeth. Yng ngeiriau’r cyfieithydd modern Sioned Davies, ers ei champ hi mae’r chwedlau hyn wedi cymryd bywyd eu hunain ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
Rhoddodd yr Arglwyddes Charlotte lawer o’i hamser i addysg pobl Dowlais. Ymwelai â’r ysgolion, rhoddai wobrau a phrynu eu llyfrau a’u deunyddiau, a chynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais, a godwyd am £20,000, rhan o gynllun dysg o’r babandod i’r oes oedolion. Galwyd ysgol Dowlais yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar yn holl Brydain y bedwaredd ganrif ar bymtheg, a daeth llyfrgell y gwaith a helpodd i’w sefydlu yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, gyda’r testun Cymraeg o Lyfr Coch Hergest, a baratowyd gan Tegid; Carnhuanawc a’i hanogodd; ei Geraint ac Enid oedd sail Idylls of the King Tennyson; roedd ysgol Dowlais mae’n debyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar, ac ar ôl 1852 hi a redai’r gwaith haearn.
Pan fu farw Syr John yn 1852 cymerodd ofal Dowlais fel ei hunig ymddiriedolwr gweithredol. Yn 1855 priododd Charles Schreiber, a chasglodd y ddau un o gasgliadau gorau’r byd o dsieni Seisnig, a roddodd hi i Amgueddfa Victoria ac Albert, lle mae Ystafell Schreiber yn dwyn ei enw; aeth ei gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig. Yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i dderbyn rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Lady Charlotte Guest ↗Wikipedia (Saesneg)Yr Arglwyddes Charlotte Elizabeth Guest (ganwyd Bertie; 19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), yn ddiweddarach yr Arglwyddes Charlotte Schreiber, sy’n fwyaf adnabyddus fel y gyntaf i gyhoeddi’r Mabinogion mewn print modern, rhyddiaith gynharaf Prydain; sefydlodd hwy yn destun ffynhonnell i lenyddiaeth Ewrop; ffigwr blaenllaw yn nadeni ehangach Cymru yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, diwydiannwr rhyngwladol, addysgwr rhyddfrydol arloesol a dyngarwraig; dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun ac astudiodd Ladin, Groeg, Ffrangeg ac Eidaleg; daeth i Gymru eisoes yn hyddysg mewn saith iaith a dysgodd Gymraeg, gyda chefnogaeth Thomas Price a Thegid o Gymreigyddion y Fenni; benthycodd Tegid gopi o Lyfr Coch Hergest iddi; croesawyd yn dda y chwedl gyntaf a gyfieithodd, Iarlles y Ffynnon, yn 1838; daeth ei Mabinogion allan mewn saith cyfrol, 1838–1845, o Wasg y Tonn yn Llanymddyfri a Longmans yn Llundain, ac mewn tair cyfrol yn 1849, yn ddwyieithog, gyda’r testun Cymraeg a’i chyfieithiad Saesneg, 145 tudalen o nodiadau, darluniau a chloriau lledr ag addurn aur; ei Geraint and Enid oedd sail cerddi Tennyson am Geraint yn yr Idylls of the King; daeth argraffiad Saesneg 1877 yn safonol; ymwelai ag ysgolion Dowlais, rhoddai wobrau a chyflenwi deunyddiau, a chefnogai ysgolion yn Abertawe a Llandaf hefyd; disgrifir ysgol Dowlais fel “yn ôl pob tebyg y bwysicaf a’r fwyaf blaengar nid yn unig yn hanes diwydiannol De Cymru, ond yn holl Brydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; daeth llyfrgell a godwyd yn Dowlais yng nghanol y 1840au yn llyfrgell gyhoeddus yn 1853; wedi marw ei gŵr yn 1852 rheolodd waith haearn Dowlais; gyda’i hail ŵr Charles Schreiber casglodd gasgliad porslen enwog, sydd bellach yn Amgueddfa Victoria ac Albert, a rhoddodd ei gwyntyllau, ei gemau a’i chardiau chwarae i’r Amgueddfa Brydeinig.
Bu farw’r Arglwyddes Charlotte yn Canford Manor yn Dorset ar 15 Ionawr 1895. Dengys ei dyddiaduron, a olygwyd gan ei hŵyr yn 1950 a 1952, ei chydymdeimlad cynnes â gweithwyr diwydiannol y de, ac mae pob darllenydd sy’n cwrdd â Phwyll a Rhiannon, Branwen a Bendigeidfran yn Saesneg yn ddyledus mewn rhyw fodd i arglwyddes Dowlais.FfynonellauGuest (Schreiber), Lady Charlotte Elizabeth Bertie (1812 – 1895), translator, businesswoman and collector ↗Angela V. John and Thomas Herbert Parry-Williams, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Uffington House, swydd Lincoln, ar 19 Mai 1812, merch Albemarle Bertie, nawfed Iarll Lindsey; fe’i haddysgwyd gartref, daeth ei dawn at ieithoedd i’r golwg yn gynnar, a dysgodd Arabeg, Hebraeg a Pherseg ar ei phen ei hun; dechreuodd ddyddiadur yn naw oed a’i gadw nes ei bod yn naw a thrigain, darn amhrisiadwy o hanes cymdeithasol sydd bellach yn y Llyfrgell Genedlaethol; yn 1833 priododd y meistr haearn ac AS Merthyr Tudful, Josiah John Guest, yr oedd ei Gwmni Haearn Dowlais yn prysur ddod yn waith haearn mwyaf y byd, gyda thua 7,000 o weithwyr; cymerodd ddiddordeb gweithgar yn y busnes ac yn lles y gweithwyr a’u teuluoedd, siaradai â pheirianwyr a gwyddonwyr megis Charles Babbage, a chyfieithodd bamffled Ffrangeg ar y chwythiad poeth; o fewn dyddiau i gyrraedd Dowlais dechreuodd ddysgu Cymraeg Canol, dan hyfforddiant y Rheithor, Evan Jenkins; gan weithio gyda Charnhuanawc a Thegid, trawsgrifiodd a chyfieithodd un chwedl ar ddeg o’r Oesoedd Canol o Lyfr Coch Hergest, pedair cainc y Mabinogi, tair rhamant Arthuraidd (hi oedd y gyntaf i adnabod eu cymheiriaid Ewropeaidd) a phedair chwedl annibynnol, a hefyd Hanes Taliesin o’r unfed ganrif ar bymtheg; ymddangosodd y gyntaf, Iarlles y Ffynnon, yn 1838, ac unarddeg mlynedd yn ddiweddarach daeth y chwedlau ynghyd fel The Mabinogion mewn argraffiad tair cyfrol moethus a darluniadol; dywed Sioned Davies fod y chwedlau, ers ei champ, wedi “cymryd bywyd eu hunain, ac ennill eu lle ar lwyfan Ewrop a’r byd”; cafodd ddeg o blant; cynlluniodd Syr Charles Barry Ysgolion Canolog Dowlais (a gostiodd £20,000), rhan o gynllun addysg nodedig a blaengar i weithlu Dowlais o’u babandod i’w hoes oedolion; ar farwolaeth Syr John yn 1852 rhedodd y gwaith fel yr unig ymddiriedolwr gweithredol; yn 1855 priododd Charles Schreiber; mae eu tsieni Seisnig ymhlith y gorau yn y byd, a galwyd hi’n “gasglwraig fwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg”; aeth ei tsieni i Amgueddfa Victoria ac Albert, a’i gwyntyllau, ei chardiau chwarae a’i gemau i’r Amgueddfa Brydeinig; yn 1891 hi oedd y fenyw gyntaf i gael rhyddid Cwmni’r Gwneuthurwyr Gwyntyllau; bu farw yn Canford Manor, Dorset, ar 15 Ionawr 1895.Charlotte Guest ↗Wicipedia CymraegCyfieithydd a dyddiadurwraig o dde Cymru oedd yr Arglwyddes Charlotte Guest (19 Mai 1812 – 15 Ionawr 1895), sy’n enwog am ei chyfieithiad Saesneg o chwedlau’r Mabinogi a ystyrir yn glasur; roedd John Guest yn un o feistri diwydiannol mwyaf de Cymru ac yn berchen ar weithfeydd haearn Dowlais, a bwriodd hithau ei hun i’r bywyd Cymraeg; swynwyd hi gan olygfeydd Cymru a chan lenyddiaeth a thraddodiadau’r Cymry; dysgodd y Gymraeg yn ddigon da i’w darllen ac i’w thraddodi i’w deg plentyn, peth anghyffredin iawn i rywun o’i safle yn yr amser hwnnw; yn 1838 dechreuodd gyfieithu’r chwedlau i’r Saesneg, gyda chymorth Tegid a Charnhuanawc, o gopi llawysgrif o Lyfr Coch Hergest; mae’r enw a roddodd ar y casgliad o un chwedl ar ddeg, The Mabinogion, wedi aros ers hynny; ychwanegodd Hanes Taliesin; ystyrir ei fersiwn o’r hen chwedlau Cymraeg yn glasur yn yr iaith Saesneg am ei harddull coeth a rhamantus; dengys ei dyddiaduron, a gyhoeddwyd wedi ei marw, ei chydymdeimlad diffuant â gweithwyr diwydiannol y de.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
56 o bobl y Mabinogi, pob un â’i dudalen ei hun: arglwyddi ac arglwyddesau Dyfed, plant Llŷr a phlant Dôn, arwyr y chwedlau eraill, a’r bobl a gadwodd y chwedlau’n fyw.
Holl chwedlau’r Mabinogion → Erthygl: y llyfrau a gadwodd y chwedlau →
Erthygl · 19 mun NewyddSut y gwnaeth glo, mwyn haearn a chalchfaen Ferthyr Tudful yn brifddinas haearn y byd, y meistri haearn a’u castell, y ddyled a’r caledi a yrrodd ei phobl i godi ym Mehefin 1831 dan y faner goch, a hanes Dic Penderyn a Lewsyn yr Heliwr.
Erthygl · 17 munMae Cymru wedi cadw ei straeon mwyaf ers naw can mlynedd. Dyma sut: storïwyr y llysoedd brenhinol, awdur anhysbys y Pedair Cainc, dau lyfr mawr a ysgrifennwyd i ddau uchelwr o Gymro yn y bedwaredd ganrif ar ddeg, a merch ifanc o Saesnes yng ngwaith haearn Dowlais a ddysgodd Gymraeg ac a roddodd y chwedlau i’r byd.
Erthygl · 22 munYm Merthyr y rhedodd yr injan stêm gyntaf ar gledrau. Yn Abertawe y rhedodd y rheilffordd deithwyr gyntaf. Haearn Cymru a wnaeth gledrau’r byd, glo Cymru a yrrodd ei longau, llechi Cymru a roddodd do ar ei dinasoedd, ac yng Nghaerdydd y llofnodwyd y siec gyntaf am filiwn o bunnoedd.
Erthygl · 16 munAm naw mlynedd arweiniodd Caradog, mab y Brenin Cynfelyn, Frythoniaid Cymru yn erbyn llengoedd Rhufain. Wedi ei ddwyn mewn cadwyni i Rufain, siaradodd gerbron yr ymerawdwr mor eofn nes iddo gael ei ryddhau. Yn ôl traddodiad Cymru roedd yn fab i Frân Fendigaid, ac mae ei blant wedi eu henwi yn y Beibl.
Mae’r Arglwyddes Charlotte Guest o Ddowlais yn dechrau cyhoeddi ei chyfieithiad o’r Mabinogion, gan ddod â’r chwedlau Cymraeg at ddarllenwyr ledled y byd.
Y Mabinogion yn SaesnegArloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf