Hanes Cymru / Oes yr Adfywiad

c. 1710–1782

Parri Ddall

Y telynor dall o Lŷn a ysbrydolodd ei ganu gerdd Thomas Gray, The Bard, ac a gyhoeddodd y casgliad printiedig cyntaf o gerddoriaeth telyn Gymreig.

Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
c. 1710–1782 (wedi’i gofnodi) Telynor dall Wynnstay Oes yr Adfywiad Cerddoriaeth
★ Y Cymro cyntaf Y casgliad printiedig cyntaf o alawon telyn Cymreig, 1742
John Parry, Parri Ddall, wrth ei delyn, gan ei fab William Parry
John Parry, Parri Ddall, wrth ei delyn, gan ei fab William Parry · Llun: Wikimedia Commons · William Parry, Parth cyhoeddus

Ystyr yr enw

Parri Ddall: John Parry, y telynor mawr, a oedd yn ddall o’i eni

Parri Ddall

  • Parri ei enw ei hun
  • Ddall dallo dall (treiglad meddal: d → dd)

Roedd John Parry, Parri Ddall, telynor dall Rhiwabon, yn un o delynorion disgleiriaf ei oes. Yn ddall o’i enedigaeth, cododd o Lŷn i ganu i fawrion Llundain, ysbrydolodd gerdd Thomas Gray The Bard, ac argraffodd hen alawon Cymru am y tro cyntaf, yn eu plith alaw’r Calan y mae’r byd i gyd yn ei chanu heddiw.

GanedTua 1710, Bryn Cynan ger Nefyn, Llŷn
Ei offerynY delyn deires
Ei noddwyrGriffithiaid Cefn Amwlch; Wyniaid Wynnstay
Ei lyfr cyntafAntient British Music, 1742
YsbrydoloddThe Bard gan Thomas Gray, 1757
Bu farw7 Hydref 1782, Rhiwabon

Bachgen dall o Lŷn#

Ganed John Parry tua 1710 ym Mryn Cynan, ger Nefyn yn Llŷn, ac roedd yn ddall o’i enedigaeth. Teulu Griffiths ystad Cefn Amwlch oedd ei noddwyr cyntaf, a rhoesant delyn deires i’r bachgen. Enwir dau feistr yn athrawon iddo: Robert Parry o Lanllyfni, yn ôl Carnhuanawc, a Stephen Shôn Jones o Benrhyndeudraeth, yn ôl Bardd y Brenin.

Telynor Wynnstay#

Cymerodd Syr Watkin Williams Wynn ef i’w deulu yn Wynnstay, ger Rhiwabon, yn delynor teuluol, a gwasanaethodd y teulu am weddill ei oes. Aeth gyda Syr Watkin i Lundain a chanu’r delyn deires yng nghartref y teulu yno o flaen gwŷr a gwragedd blaenaf y ddinas, yn feistr ar arddull y Baróc. Daeth yn aelod o Gymdeithas Frenhinol y Cerddorion yn 1763.

Ymhlith goreuon y deyrnas#

Daeth yn un o delynorion gorau’r deyrnas a bu galw mawr amdano yng Nghymru a thu hwnt, gan ganu mewn cyngherddau yn Llundain, Caergrawnt, Rhydychen a Dulyn.

The Bard#

Clywodd y bardd Seisnig Thomas Gray ei delyn, a chanu Parry oedd yr ysbrydoliaeth i The Bard yn 1757, cerdd am fardd olaf Cymru yn sefyll ar y creigiau uwchben afon Conwy yn herio’r Brenin Edward I. Daeth yn un o gerddi rhamantaidd mwyaf dylanwadol ei hoes.

Yr hen alawon mewn print#

Ei wasanaeth mwyaf i Gymru oedd ei lyfrau. Gydag Evan Williams cyhoeddodd Antient British Music yn 1742, y casgliad printiedig cyntaf o hen alawon Cymru; am “British”, fel y deallodd y Cymry erioed, darllener “Cymreig”. Dilynodd A Collection of Welsh, English and Scotch Airs yn 1761, a British Harmony, being a Collection of Antient Welsh Airs yn 1781.

Nos Galan#

Yn British Harmony y mae’r alaw “Nôs Calan”, a gyhoeddwyd eto gan Edward Jones, Bardd y Brenin, fel “Nos Galan” yn 1784. Mae’r byd yn ei hadnabod heddiw fel alaw Deck the Halls, a diolch i Parri Ddall y gosodwyd hi mewn print gyntaf.

Ei gymynrodd#

Bu farw Parri Ddall yn Rhiwabon ar 7 Hydref 1782 a’i gladdu yn eglwys y plwyf Rhiwabon ar 10 Hydref. Daeth ei fab William Parry yn arlunydd dawnus, ac mae ei bortreadau o’i dad, y telynor dall â’i delyn deires, yn yr Amgueddfa Genedlaethol yng Nghaerdydd.

Hefyd yn yr oes hon

1660–1709

Edward Lhuyd

Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)

Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.

Edward Lhuyd
1671–1734

Ellis Wynne

Awdur Gweledigaetheu y Bardd Cwsc (wedi’i gofnodi)

Y clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.

Ellis Wynne
1675–1749

William Jones

Y gŵr a enwodd π (wedi’i gofnodi)

Mab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.

William Jones
1682–1722

Barti Ddu

Môr-leidr mwyaf y moroedd (wedi’i gofnodi)

John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.

Barti Ddu

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf