Edward Lhuyd
Naturiaethwr ac ieithydd (wedi’i gofnodi)Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward Lhuyd
1682–1722
John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, capten môr-ladron mwyaf llwyddiannus oes yr hwyliau, a gipiodd dros 400 o longau.
Llun: Y Bala o’r awyr, a Llyn Tegid yn ymestyn y tu ôl i’r dref · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Ystyr yr enw
Barti Ddu: Barti ‘Ddu’
Barti Ddu
John Roberts o Gasnewydd Bach yn Sir Benfro, a elwir gan y Cymry yn Barti Ddu, oedd anturiaethwr môr mwyaf llwyddiannus ei oes. Mewn llai na thair blynedd cipiodd fwy na phedwar cant o longau, o Newfoundland i Frasil ac arfordir Affrica, a gwnaeth ei feiddgarwch, ei ddawn i fordwyo a’r rheolau caeth a gadwai ar fwrdd ei long ef yn chwedl y môr.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.Roberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.Bartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, Sir Benfro; fe’i cymerwyd ar fwrdd y Princess gan Howell Davis o Aberdaugleddau, Cymro arall, ac wedi lladd Davis ar Príncipe fe’i hetholwyd yn gapten o fewn chwe wythnos, am ei ddawn i fordwyo a’i natur ddi-flewyn-ar-dafod; cymerodd dros 400 o longau; dechreuai ei erthyglau â “Every man has a vote in affairs of moment”; gwisgai wasgod a llodrau cochion a phluen goch; fe’i lladdwyd gan ergyd grawnwin mewn brwydr â HMS Swallow ger Cape Lopez yn 1722 a’i gladdu yn y môr gan ei griw; daeth yr enw Barti Ddu yn ddiweddarach; i lawer o haneswyr, ei farw oedd diwedd Oes Aur Môr-ladrata.
| Ganed | 17 Mai 1682, Casnewydd Bach |
|---|---|
| Ei enwau | Bartholomew Roberts, Barti Ddu |
| Ei ethol yn gapten | 1719, o fewn chwe wythnos |
| Llongau a gipiodd | Dros 400 |
| Ei brif long | Y Royal Fortune |
| Bu farw | 10 Chwefror 1722, ger Cape Lopez |
Ganed John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg. Credir iddo fynd i’r môr yn dair ar ddeg oed, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados. Yn ddiweddarach cymerodd yr enw Bartholomew, efallai ar ôl y capten enwog Bartholomew Sharp.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.Bartholomew Roberts ↗Wicipedia CymraegGaned yn 1682 yng Nghasnewydd-bach yn Sir Benfro, a’i enw genedigol oedd John Roberts; cyn hir yr oedd llawer o siarad am orchestion Barti Ddu a’i long Royal Fortune; hwyliodd i mewn i lynges o 42 o longau Portiwgal, daliodd garcharor i’w holi pa un o’r llongau oedd y gyfoethocaf ac yna cipiodd y llong honno a’i hwylio ymaith; dro arall daeth i borthladd yn Newfoundland lle roedd 22 o longau, a ffodd criw pob un ohonynt mewn ofn; dywedir ei fod yn cadw disgyblaeth dda ar ei griw, ac yn gwahardd diodydd meddwol ar fwrdd ei long; gyrrodd y Llynges Frenhinol long ryfel, HMS Swallow dan y Capten Chaloner Ogle, i geisio ei ddal, ac yn 1722 bu brwydr rhwng y llong yma a’r Royal Fortune ger Cape Lopez, Gabon; ar ddechrau’r ymladd safai Roberts yn ei wisg wychaf yn annog ei griw, ond tarawyd ef yn ei wddf a’i ladd; taflwyd ei gorff i’r môr yn ôl ei ddymuniad.
Ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long ger yr Arfordir Aur yn Affrica gan Gymro arall, Hywel Davies o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor. Pan laddwyd Davies ychydig wythnosau wedyn, etholodd y criw Roberts yn gapten, am ei wroldeb, ei ddyfeisgarwch a’i fedr ar y môr. Dywedodd, os oedd rhaid iddo fyw’r fath fywyd, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin.FfynonellauRoberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.Bartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.
Ger arfordir Brasil daeth o hyd i lynges o 42 o longau Portiwgal wrth angor ym Mae’r Holl Saint. Hwyliodd i’w canol, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, a chipio’r Sagrada Familia, llong o 40 gwn a 170 o wŷr, yn llawn o 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, yn eu plith groes wedi’i gosod â diemwntau.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.Roberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.Bartholomew Roberts ↗Wicipedia CymraegGaned yn 1682 yng Nghasnewydd-bach yn Sir Benfro, a’i enw genedigol oedd John Roberts; cyn hir yr oedd llawer o siarad am orchestion Barti Ddu a’i long Royal Fortune; hwyliodd i mewn i lynges o 42 o longau Portiwgal, daliodd garcharor i’w holi pa un o’r llongau oedd y gyfoethocaf ac yna cipiodd y llong honno a’i hwylio ymaith; dro arall daeth i borthladd yn Newfoundland lle roedd 22 o longau, a ffodd criw pob un ohonynt mewn ofn; dywedir ei fod yn cadw disgyblaeth dda ar ei griw, ac yn gwahardd diodydd meddwol ar fwrdd ei long; gyrrodd y Llynges Frenhinol long ryfel, HMS Swallow dan y Capten Chaloner Ogle, i geisio ei ddal, ac yn 1722 bu brwydr rhwng y llong yma a’r Royal Fortune ger Cape Lopez, Gabon; ar ddechrau’r ymladd safai Roberts yn ei wisg wychaf yn annog ei griw, ond tarawyd ef yn ei wddf a’i ladd; taflwyd ei gorff i’r môr yn ôl ei ddymuniad.
Ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i harbwr Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio. Roedd dwy long fasnach ar hugain a 150 o gychod pysgota yno, a ffodd pob criw o’i flaen heb ergyd. Daeth ei wŷr i gredu na allai’r un bwled ei niweidio.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.Roberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.
Cadwai Roberts ddisgyblaeth gaeth. Cytunodd ei griw ar erthyglau ysgrifenedig a thyngu ar Feibl i’w cadw, a dechreuai’r cyntaf ‘Every man has a vote in affairs of moment’. Dywedir iddo wahardd diodydd meddwol ar fwrdd ei long, a barna’r Bywgraffiadur Cymreig ei fod, ymhlith gwŷr o’i grefft, yn gymedrol a thrugarog, a’i feiddgarwch pwyllog yn eithriadol.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, Sir Benfro; fe’i cymerwyd ar fwrdd y Princess gan Howell Davis o Aberdaugleddau, Cymro arall, ac wedi lladd Davis ar Príncipe fe’i hetholwyd yn gapten o fewn chwe wythnos, am ei ddawn i fordwyo a’i natur ddi-flewyn-ar-dafod; cymerodd dros 400 o longau; dechreuai ei erthyglau â “Every man has a vote in affairs of moment”; gwisgai wasgod a llodrau cochion a phluen goch; fe’i lladdwyd gan ergyd grawnwin mewn brwydr â HMS Swallow ger Cape Lopez yn 1722 a’i gladdu yn y môr gan ei griw; daeth yr enw Barti Ddu yn ddiweddarach; i lawer o haneswyr, ei farw oedd diwedd Oes Aur Môr-ladrata.Bartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, rhwng Abergwaun a Hwlffordd yn Sir Benfro; George Roberts oedd ei dad yn fwy na thebyg; efallai iddo gymryd yr enw Bartholomew ar ôl y capten adnabyddus Bartholomew Sharp; credir iddo fynd i’r môr yn 13 oed yn 1695, ac erbyn 1718 roedd yn fêt ar slŵp o Farbados; ym Mehefin 1719 cipiwyd ei long yn Anomabu ar yr Arfordir Aur gan Howell Davis, Cymro o Aberdaugleddau, a welodd yn fuan fod Roberts yn fordwywr gwych a dechrau gofyn ei gyngor; o fewn chwe wythnos i ymuno fe’i hetholwyd yn gapten, am ei ddawn i fordwyo a’i bersonoliaeth ddi-flewyn-ar-dafod; daeth ei griw i gredu na allai bwled ei gyffwrdd; ger Brasil daeth ar draws llynges o 42 o longau Portiwgal ym Mae’r Holl Saint a chipio’r Sagrada Familia, o 40 gwn a 170 o wŷr, yn cario 40,000 o foidorau aur a thlysau a wnaed i Frenin Portiwgal, gan gynnwys croes wedi’i gosod â diemwntau; cytunodd ei griw ar erthyglau newydd, cod y tyngasant ar Feibl i’w gadw; ar 21 Mehefin 1720 hwyliodd i mewn i Trepassey yn Newfoundland â baneri duon yn chwifio, lle roedd 22 o longau masnach a 150 o gychod pysgota, a gadawyd y cwbl heb wrthwynebiad; cipiodd dros 400 o longau rhwng 1719 a 1722; mabwysiadodd ffurf gynnar ar faner y penglog a’r esgyrn; a elwid yn ei ddydd y Great Pyrate, fe’i galwyd wedyn yn Black Bart, yn Gymraeg Barti Ddu; ysbrydolodd lawer o awduron a chymeriadau, fel y Dread Pirate Roberts yn The Princess Bride.Bartholomew Roberts ↗Wicipedia CymraegGaned yn 1682 yng Nghasnewydd-bach yn Sir Benfro, a’i enw genedigol oedd John Roberts; cyn hir yr oedd llawer o siarad am orchestion Barti Ddu a’i long Royal Fortune; hwyliodd i mewn i lynges o 42 o longau Portiwgal, daliodd garcharor i’w holi pa un o’r llongau oedd y gyfoethocaf ac yna cipiodd y llong honno a’i hwylio ymaith; dro arall daeth i borthladd yn Newfoundland lle roedd 22 o longau, a ffodd criw pob un ohonynt mewn ofn; dywedir ei fod yn cadw disgyblaeth dda ar ei griw, ac yn gwahardd diodydd meddwol ar fwrdd ei long; gyrrodd y Llynges Frenhinol long ryfel, HMS Swallow dan y Capten Chaloner Ogle, i geisio ei ddal, ac yn 1722 bu brwydr rhwng y llong yma a’r Royal Fortune ger Cape Lopez, Gabon; ar ddechrau’r ymladd safai Roberts yn ei wisg wychaf yn annog ei griw, ond tarawyd ef yn ei wddf a’i ladd; taflwyd ei gorff i’r môr yn ôl ei ddymuniad.Roberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.
Ym mis Chwefror 1722 daliodd y llong ryfel HMS Swallow ei Royal Fortune ger Cape Lopez yn Gabon. Safai Roberts ar y bwrdd yn ei wisg wychaf, gwasgod a llodrau coch a phluen goch, yn annog ei griw, nes iddo gael ei daro a’i ladd ar 10 Chwefror. Rhoddodd ei wŷr ei gorff i’r môr, fel y gofynasai. Byth oddi ar hynny mae’r Cymry wedi ei gofio fel Barti Ddu.FfynonellauBartholomew Roberts ↗Wicipedia CymraegGaned yn 1682 yng Nghasnewydd-bach yn Sir Benfro, a’i enw genedigol oedd John Roberts; cyn hir yr oedd llawer o siarad am orchestion Barti Ddu a’i long Royal Fortune; hwyliodd i mewn i lynges o 42 o longau Portiwgal, daliodd garcharor i’w holi pa un o’r llongau oedd y gyfoethocaf ac yna cipiodd y llong honno a’i hwylio ymaith; dro arall daeth i borthladd yn Newfoundland lle roedd 22 o longau, a ffodd criw pob un ohonynt mewn ofn; dywedir ei fod yn cadw disgyblaeth dda ar ei griw, ac yn gwahardd diodydd meddwol ar fwrdd ei long; gyrrodd y Llynges Frenhinol long ryfel, HMS Swallow dan y Capten Chaloner Ogle, i geisio ei ddal, ac yn 1722 bu brwydr rhwng y llong yma a’r Royal Fortune ger Cape Lopez, Gabon; ar ddechrau’r ymladd safai Roberts yn ei wisg wychaf yn annog ei griw, ond tarawyd ef yn ei wddf a’i ladd; taflwyd ei gorff i’r môr yn ôl ei ddymuniad.Bartholomew Roberts ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed yn John Roberts ar 17 Mai 1682 yng Nghasnewydd Bach, Sir Benfro; fe’i cymerwyd ar fwrdd y Princess gan Howell Davis o Aberdaugleddau, Cymro arall, ac wedi lladd Davis ar Príncipe fe’i hetholwyd yn gapten o fewn chwe wythnos, am ei ddawn i fordwyo a’i natur ddi-flewyn-ar-dafod; cymerodd dros 400 o longau; dechreuai ei erthyglau â “Every man has a vote in affairs of moment”; gwisgai wasgod a llodrau cochion a phluen goch; fe’i lladdwyd gan ergyd grawnwin mewn brwydr â HMS Swallow ger Cape Lopez yn 1722 a’i gladdu yn y môr gan ei griw; daeth yr enw Barti Ddu yn ddiweddarach; i lawer o haneswyr, ei farw oedd diwedd Oes Aur Môr-ladrata.Roberts, Bartholomew [originally John] (1682? – 1722) ↗William Jenkyn Thomas, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned yn Sir Benfro; pan oedd yn ail fêt ar y Princess, cipiwyd ei long gan y Cymro Howel Davis a gorfodwyd ef i wasanaethu dano; pan laddwyd Davis, etholwyd Roberts, a ddangosodd mewn chwe wythnos wroldeb a dyfeisgarwch mawr, yn gapten; derbyniodd, gan ddweud, gan iddo drochi ei ddwylo mewn dŵr lleidiog, ei bod yn well bod yn gadlywydd nag yn ddyn cyffredin; hwyliodd i ganol llynges o ddwy long a deugain o Bortiwgal, cafodd wybod pa un oedd y gyfoethocaf, ei byrddio a hwylio ymaith gyda hi; pan aeth i harbwr yn Newfoundland, gadawodd y criwiau’r ddwy long ar hugain a oedd yno; un o’i gipiadau gorau oedd llong o adeiladwaith ffrigad o eiddo’r Royal African Company, a ailenwodd yn Royal Fortune; daeth y Capten Chaloner Ogle, o’r Llynges Frenhinol, â hi i frwydr ger Cape Lopez; lladdwyd Roberts ar 10 Chwefror 1722, a rhoddwyd ei gorff, yn ei holl wychder, dros yr ochr fel y gofynasai; ildiodd ei griw wedyn; er mor feiddgar oedd capteiniaid o’r fath, roedd beiddgarwch pwyllog Roberts yn eithriadol, ac ymhlith ei debyg roedd yn gymharol gymedrol a thrugarog.
Mae Bartholomew Roberts o Gasnewydd Bach, Barti Ddu, yn dod yn gapten ar long fôr-ladron ac yn dod yn fôr-leidr mwyaf llwyddiannus ei oes, gan gipio dros 400 o longau.
Barti DduMae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Cymry a hwyliodd, a gerddodd ac a ddringodd i ben draw’r byd.
1/10Madog ab Owain Gwynedd fl. 1170RA
2/10Richard ap Meurig c. 1445–1503SB
3/10Syr Thomas Button c. 1575–1634SM
4/10Syr Harri Morgan c. 1635–1688BR
5/10Barti Ddu 1682–1722JE
6/10John Evans o’r Waunfawr 1770–1799LJ
7/10Lewis Jones 1836–1904SS
8/10Syr Henry Morton Stanley 1841–1904EE
9/10Edgar Evans 1876–1912TJ
10/10Tori James born 1981Ceidwad Amgueddfa’r Ashmolean yn Rhydychen, a deithiodd Gymru, Cernyw, Llydaw, Iwerddon a’r Alban a dangos bod eu hieithoedd yn perthyn.
Edward LhuydY clerigwr o Feirionnydd y mae ei Weledigaetheu y Bardd Cwsc (1703) yn un o glasuron mawr rhyddiaith Gymraeg.
Ellis WynneMab fferm o Fôn a ddaeth yn fathemategydd blaenllaw yn Llundain ac a roddodd y symbol π i’r byd.
William JonesDysgodd ei ysgolion cylchynol gyfran helaeth o bobl Cymru i ddarllen, a hynny yn Gymraeg.
Griffith JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf