Brython a gipiwyd yn fachgen gan ysbeilwyr o Iwerddon, a ddihangodd ac a aeth yn ôl yn esgob i ddod â Christnogaeth i Iwerddon. Yn ôl traddodiad Cymru fe’i ganed yng Nghymru.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Gwrando ar y dudalen hon4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Brython oedd Padrig, apostol Iwerddon. Fe’i ganed ar ddiwedd rheolaeth Rhufain i deulu Cristnogol o’r ynys, ei gipio i Iwerddon yn gaethwas yn un ar bymtheg oed, ac aeth yn ôl o’i wirfodd i ddwyn y ffydd i’r bobl a’i caethiwodd. Mae traddodiad Cymru’n dal iddo gael ei eni ym Manwen, ym mhen uchaf Cwm Dulais uwchben Cwm Nedd.FfynonellauSaint Patrick (his life and names) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym Mhrydain ar ddiwedd rheolaeth Rhufain; ei dad Calpurnius yn decurion ac yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad; fe’i cipiwyd yn un ar bymtheg gan ysbeilwyr o Iwerddon o fila ei deulu yn Bannavem Taburniae a’i ddal am chwe blynedd yn fugail; dihangodd, astudiodd yng Ngâl yn ôl pob tebyg, ac aeth yn ôl i Iwerddon; Banwen yn ne Cymru yn un o’r lleoedd a gynigiwyd; yr enwau yn Tírechán: Magonus, Succetus, Patricius, Cothirthiacus, a Maun yn yr Historia Brittonum; Muirchú: ‘roedd gan Badrig fab Calpurnius bedwar enw: Sochet pan aned ef, Cothriche pan oedd yn gaethwas, Mauonius pan astudiai, Padrig pan gysegrwyd ef’; yn Gymraeg, Padrig.Banwen ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref ym mlaen cwm Dulais, Castell-nedd Port Talbot; mae traddodiad yn dal mai yma y ganed Padrig, gan fod Bannavem Taburniae neu Banna Venta Berniae yn ffurfiau Lladin posibl ar yr enw Banwen; dadleuodd Eoin MacNeill mai Banwen oedd y cryfaf o’r lleoedd a gynigiwyd; mae gwersyll ymdeithio Rhufeinig o tua OC 74 a chaer fach a ddaliwyd am tua deng mlynedd a thrigain gerllaw, ger y ffordd o Gastell-nedd i Aberhonddu, un o’r ffyrdd a elwir yn Sarn Helen; codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, wrth ei hochr yn 2004, a chynhelir gwasanaeth yno bob blwyddyn ar ŵyl y sant.
Pryd
Y bumed ganrif; bu farw ar 17 Mawrth, yn 461 neu 493
Ganed
Bannavem Taburniae: yn ôl traddodiad Cymru, Banwen
Rydym yn adnabod Padrig yn ei eiriau ei hun, oherwydd mae dau o’i ysgrifeniadau wedi goroesi, ei Confessio, hanes ei fywyd, a’i lythyr at filwyr Coroticus. Dywed wrthym fod ei dad Calpurnius yn decurion, aelod o gyngor tref, ac yn ddiacon yn yr eglwys, fod ei daid Potitus yn offeiriad, a bod y teulu’n byw ger lle a eilw’n Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila bychan.FfynonellauSaint Patrick (his life and names) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym Mhrydain ar ddiwedd rheolaeth Rhufain; ei dad Calpurnius yn decurion ac yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad; fe’i cipiwyd yn un ar bymtheg gan ysbeilwyr o Iwerddon o fila ei deulu yn Bannavem Taburniae a’i ddal am chwe blynedd yn fugail; dihangodd, astudiodd yng Ngâl yn ôl pob tebyg, ac aeth yn ôl i Iwerddon; Banwen yn ne Cymru yn un o’r lleoedd a gynigiwyd; yr enwau yn Tírechán: Magonus, Succetus, Patricius, Cothirthiacus, a Maun yn yr Historia Brittonum; Muirchú: ‘roedd gan Badrig fab Calpurnius bedwar enw: Sochet pan aned ef, Cothriche pan oedd yn gaethwas, Mauonius pan astudiai, Padrig pan gysegrwyd ef’; yn Gymraeg, Padrig.Saint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Ni all neb ddweud yn sicr ble’r oedd Bannavem Taburniae. Un o’r lleoedd a gynigiwyd yw Banwen, yn nyffryn uchaf Dulais, ger y ffordd Rufeinig o Gastell-nedd i Aberhonddu, gyda gwersyll gorymdeithio Rhufeinig a chaer fechan gerllaw; credai’r ysgolhaig Gwyddelig Eoin MacNeill mai hon oedd yr hawl gryfaf oll. Yn 2004 codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, yno, a phob blwyddyn ar ei ddydd cynhelir gwasanaeth wrth ei hochr.FfynonellauBanwen ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref ym mlaen cwm Dulais, Castell-nedd Port Talbot; mae traddodiad yn dal mai yma y ganed Padrig, gan fod Bannavem Taburniae neu Banna Venta Berniae yn ffurfiau Lladin posibl ar yr enw Banwen; dadleuodd Eoin MacNeill mai Banwen oedd y cryfaf o’r lleoedd a gynigiwyd; mae gwersyll ymdeithio Rhufeinig o tua OC 74 a chaer fach a ddaliwyd am tua deng mlynedd a thrigain gerllaw, ger y ffordd o Gastell-nedd i Aberhonddu, un o’r ffyrdd a elwir yn Sarn Helen; codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, wrth ei hochr yn 2004, a chynhelir gwasanaeth yno bob blwyddyn ar ŵyl y sant.Sant Padrig ↗Wicipedia CymraegNawddsant Iwerddon, bu farw ar 17 Mawrth yn ôl traddodiad, yn 493 o bosibl; mae traddodiad mai Cymro oedd, wedi’i eni ym Manwen yng Nghwm Nedd; mae eglwysi a gysegrwyd iddo yng Nghymru yn cynnwys Llanbadrig ym Môn, Pencarreg yn Sir Gaerfyrddin, ac Eglwys Sant Padrig yng Nghaerdydd a Chasnewydd.
Pan oedd Padrig yn un ar bymtheg, ymosododd ysbeilwyr o Iwerddon ar fila ei dad a’i gipio ef a llawer eraill. Am chwe blynedd bu’n bugeilio defaid yn Iwerddon, a dywed mai yno, mewn gweddi, y cryfhaodd ei ffydd. O’r diwedd dihangodd, cafodd long, a dod adref at ei deulu ym Mhrydain, ac yna astudiodd am flynyddoedd lawer, yng Ngâl yn ôl pob tebyg.FfynhonnellSaint Patrick (his life and names) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym Mhrydain ar ddiwedd rheolaeth Rhufain; ei dad Calpurnius yn decurion ac yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad; fe’i cipiwyd yn un ar bymtheg gan ysbeilwyr o Iwerddon o fila ei deulu yn Bannavem Taburniae a’i ddal am chwe blynedd yn fugail; dihangodd, astudiodd yng Ngâl yn ôl pob tebyg, ac aeth yn ôl i Iwerddon; Banwen yn ne Cymru yn un o’r lleoedd a gynigiwyd; yr enwau yn Tírechán: Magonus, Succetus, Patricius, Cothirthiacus, a Maun yn yr Historia Brittonum; Muirchú: ‘roedd gan Badrig fab Calpurnius bedwar enw: Sochet pan aned ef, Cothriche pan oedd yn gaethwas, Mauonius pan astudiai, Padrig pan gysegrwyd ef’; yn Gymraeg, Padrig.
Mae’r hen Fucheddau’n cofio Padrig wrth lawer enw. Dywed Muirchú, a ysgrifennodd ei Fuchedd yn y seithfed ganrif, fod ‘gan Badrig fab Calpurnius bedwar enw: Sochet pan aned ef, Cothriche pan oedd yn gaethwas, Mauonius pan astudiai, Padrig pan gysegrwyd ef’. Darllenwyd Sochet a Magonus, yr enw a rydd yr Historia Brittonum fel Maun, yn eiriau o iaith Frythoneg ei febyd.FfynhonnellSaint Patrick (his life and names) ↗Wikipedia (Saesneg)Ganed ym Mhrydain ar ddiwedd rheolaeth Rhufain; ei dad Calpurnius yn decurion ac yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad; fe’i cipiwyd yn un ar bymtheg gan ysbeilwyr o Iwerddon o fila ei deulu yn Bannavem Taburniae a’i ddal am chwe blynedd yn fugail; dihangodd, astudiodd yng Ngâl yn ôl pob tebyg, ac aeth yn ôl i Iwerddon; Banwen yn ne Cymru yn un o’r lleoedd a gynigiwyd; yr enwau yn Tírechán: Magonus, Succetus, Patricius, Cothirthiacus, a Maun yn yr Historia Brittonum; Muirchú: ‘roedd gan Badrig fab Calpurnius bedwar enw: Sochet pan aned ef, Cothriche pan oedd yn gaethwas, Mauonius pan astudiai, Padrig pan gysegrwyd ef’; yn Gymraeg, Padrig.
Aeth Padrig yn ôl i Iwerddon yn esgob, yn 432 yn ôl y blwyddnodau, a threuliodd weddill ei oes yno. Dywed iddo fedyddio miloedd o bobl ac ordeinio offeiriaid i’w gwasanaethu, ac mae traddodiad yn dal iddo wneud ei brif eglwys yn Armagh. Bu farw ar 17 Mawrth, y dydd a gedwir er anrhydedd iddo ledled y byd.FfynhonnellSaint Patrick ↗Wikipedia (Saesneg)Dyddir ei genhadaeth yn draddodiadol i 432, gan flwyddnodau na luniwyd cyn canol y 500au; anfonwyd Palladius i Iwerddon yn 431; ysgrifennodd y Confessio a’r Llythyr at filwyr Coroticus; disgrifiodd ei hun fel esgob yn gweithio yn Iwerddon; dywed traddodiad iddo sefydlu ei brif eglwys yn Armagh yn 445; dywed y Confessio iddo fedyddio miloedd, a dywedir iddo urddo offeiriaid; ei farw yn draddodiadol ar 17 Mawrth, a’r flwyddyn yn 461/2 neu 492/3; ysgrifennwyd stori’r feillionen gyntaf yn 1726; ei dad Calpurnius yn ddiacon, ei daid Potitus yn offeiriad, a’r teulu o gyffiniau Bannavem Taburniae, lle’r oedd gan ei dad fila fechan.
Mae Cymru wedi cadw ei enw. Mae Llanbadrig ar arfordir gogleddol Môn, Pencarreg yn Sir Gaerfyrddin, ac eglwysi yng Nghaerdydd a Chasnewydd wedi’u cysegru iddo, ac adroddir stori’r bachgen o Fanwen a ddaeth yn apostol Iwerddon yn y cymoedd o hyd.FfynonellauSant Padrig ↗Wicipedia CymraegNawddsant Iwerddon, bu farw ar 17 Mawrth yn ôl traddodiad, yn 493 o bosibl; mae traddodiad mai Cymro oedd, wedi’i eni ym Manwen yng Nghwm Nedd; mae eglwysi a gysegrwyd iddo yng Nghymru yn cynnwys Llanbadrig ym Môn, Pencarreg yn Sir Gaerfyrddin, ac Eglwys Sant Padrig yng Nghaerdydd a Chasnewydd.Banwen ↗Wikipedia (Saesneg)Pentref ym mlaen cwm Dulais, Castell-nedd Port Talbot; mae traddodiad yn dal mai yma y ganed Padrig, gan fod Bannavem Taburniae neu Banna Venta Berniae yn ffurfiau Lladin posibl ar yr enw Banwen; dadleuodd Eoin MacNeill mai Banwen oedd y cryfaf o’r lleoedd a gynigiwyd; mae gwersyll ymdeithio Rhufeinig o tua OC 74 a chaer fach a ddaliwyd am tua deng mlynedd a thrigain gerllaw, ger y ffordd o Gastell-nedd i Aberhonddu, un o’r ffyrdd a elwir yn Sarn Helen; codwyd carreg goffa, Maen Padrig Sant, wrth ei hochr yn 2004, a chynhelir gwasanaeth yno bob blwyddyn ar ŵyl y sant.
Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)
Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.