Meilyr Brydydd
Cyntaf Beirdd y Tywysogion (wedi’i gofnodi)Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr Brydydd
Hanes Cymru / Oes y Tywysogion
fl. 1173–1220
Llywarch ap Llywelyn, a elwid Prydydd y Moch, bardd mwyaf Gwynedd yn oes Llywelyn Fawr, a ganodd fwy o gerddi i’r tywysog nag unrhyw un arall.
Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Llywarch ap Llywelyn, a adwaenir wrth ei enw barddol Prydydd y Moch, oedd bardd llys mwyaf Gwynedd yn oes Llywelyn Fawr. Am bron i hanner can mlynedd canodd i dywysogion Gwynedd, a daeth yn bencerdd Llywelyn ei hun, y rhannai ei freuddwyd am Gymru unedig â’i holl galon. Dim ond Cynddelw a adawodd fwy o farddoniaeth ymhlith Beirdd y Tywysogion.FfynonellauLlywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.Llywarch ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch (fl. 1173–1220), un o’r mwyaf o Feirdd y Tywysogion, a gysylltir â llys Gwynedd yn nheyrnasiad Dafydd ab Owain Gwynedd a Llywelyn Fawr, bardd cenedlaetholgar iawn y mae ei gefnogaeth frwd i bolisi Llywelyn o uno Cymru yn amlwg yn ei farddoniaeth; brodor o gwmwd Is Dulas yng nghantref Rhos, yn y Berfeddwlad, yn ôl pob tebyg; mae Arolwg Arglwyddiaeth Dinbych yn 1334 yn cofnodi ‘Gwely Prydydd y Moch’ a ‘Melin Prydydd y Moch’, tir a roddwyd iddo efallai gan Lywelyn a melin a fyddai’n ennill ffioedd da iddo am falu ŷd y ffermwyr, a chofnodir ‘Gafael Prydydd y Moch’ ger Llangernyw; efallai fod ei enw’n dod o linellau herfeiddiol i Ruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd sy’n cymharu canu i’r tywysog hwnnw i ‘heu rhag moch merierid’, neu efallai mai meichiad oedd yn ei ieuenctid; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd fel pencerdd Gwynedd, oedd ei fab; cedwir 19 awdl (1,318 llinell) ac 11 cyfres o englynion (462 llinell), corff o ganu sy’n ail yn unig i waith Cynddelw; ei waith mwyaf yw ei ganu i Lywelyn Fawr, gan gynnwys Y Canu Mawr ac Y Canu Bychan; canodd hefyd i Fadog ap Gruffudd Maelor o Bowys, Iorwerth ap Rhotbert o Arwystli a Rhys Gryg o Ddeheubarth.
| Pryd | Yn ei flodau 1173 hyd 1220 |
|---|---|
| Cartref | Is Dulas, Rhos |
| Prif noddwr | Llywelyn ap Iorwerth, Llywelyn Fawr |
| Cerddi sydd wedi goroesi | 19 awdl ac 11 cyfres o englynion |
| Ei olynydd | Dafydd Benfras, ei fab efallai |
Daeth Llywarch yn fwyaf tebygol o gwmwd Is Dulas yn Rhos, ger Llanddulas, yn y Berfeddwlad rhwng Conwy a Dyfrdwy. Ni ŵyr neb i sicrwydd sut y cafodd ei enw enwog. Mewn un gerdd feiddgar i dywysog o Wynedd dywedodd fod canu iddo fel ‘heu rhag moch merierid’, taflu perlau o flaen moch, ac efallai fod yr enw’n dod o hynny. Neu efallai, fel y tybia rhai, mai meichiad oedd yn ei ieuenctid cyn codi’n fardd.FfynonellauLlywarch ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch (fl. 1173–1220), un o’r mwyaf o Feirdd y Tywysogion, a gysylltir â llys Gwynedd yn nheyrnasiad Dafydd ab Owain Gwynedd a Llywelyn Fawr, bardd cenedlaetholgar iawn y mae ei gefnogaeth frwd i bolisi Llywelyn o uno Cymru yn amlwg yn ei farddoniaeth; brodor o gwmwd Is Dulas yng nghantref Rhos, yn y Berfeddwlad, yn ôl pob tebyg; mae Arolwg Arglwyddiaeth Dinbych yn 1334 yn cofnodi ‘Gwely Prydydd y Moch’ a ‘Melin Prydydd y Moch’, tir a roddwyd iddo efallai gan Lywelyn a melin a fyddai’n ennill ffioedd da iddo am falu ŷd y ffermwyr, a chofnodir ‘Gafael Prydydd y Moch’ ger Llangernyw; efallai fod ei enw’n dod o linellau herfeiddiol i Ruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd sy’n cymharu canu i’r tywysog hwnnw i ‘heu rhag moch merierid’, neu efallai mai meichiad oedd yn ei ieuenctid; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd fel pencerdd Gwynedd, oedd ei fab; cedwir 19 awdl (1,318 llinell) ac 11 cyfres o englynion (462 llinell), corff o ganu sy’n ail yn unig i waith Cynddelw; ei waith mwyaf yw ei ganu i Lywelyn Fawr, gan gynnwys Y Canu Mawr ac Y Canu Bychan; canodd hefyd i Fadog ap Gruffudd Maelor o Bowys, Iorwerth ap Rhotbert o Arwystli a Rhys Gryg o Ddeheubarth.Llywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.
Dechreuodd Llywarch ganu yn y blynyddoedd wedi marw Owain Gwynedd, pan oedd meibion Owain yn rhannu’r deyrnas, a rhwng 1173 a 1175 cyfarchodd Ddafydd ab Owain fel arglwydd Aberffraw. Ni phallodd ei ffydd fod gan lys Aberffraw yr hawl i arwain yr holl Gymry, o Fôn i Fynwy, ac felly croesawodd dwf y Llywelyn ap Iorwerth ifanc yn llawen.FfynhonnellLlywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.
Daeth Llywarch yn bencerdd Llywelyn, ac mae naw o’i gerddi i’r tywysog wedi goroesi, wedi eu canu ar wahanol adegau yn ei dwf. Yn Y Canu Mawr, a ganwyd wrth i Lywelyn ymdeithio i Bowys, mae’r bardd yn siarad â gwŷr Powys fel un Cymro wrth un arall, gan ddweud wrthynt ei bod yn well dilyn arweinydd Cymreig na gwasanaethu estron, a’u hatgoffa fod Llywelyn o waed brenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd. Yn Y Canu Bychan mae’n gorfoleddu bod ei holl freuddwydion wedi dod yn wir. Yn undod newydd Cymru ymhyfrydai mewn rhestru enwau lleoedd o bob cwr o’r wlad.FfynonellauLlywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.Llywarch ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch (fl. 1173–1220), un o’r mwyaf o Feirdd y Tywysogion, a gysylltir â llys Gwynedd yn nheyrnasiad Dafydd ab Owain Gwynedd a Llywelyn Fawr, bardd cenedlaetholgar iawn y mae ei gefnogaeth frwd i bolisi Llywelyn o uno Cymru yn amlwg yn ei farddoniaeth; brodor o gwmwd Is Dulas yng nghantref Rhos, yn y Berfeddwlad, yn ôl pob tebyg; mae Arolwg Arglwyddiaeth Dinbych yn 1334 yn cofnodi ‘Gwely Prydydd y Moch’ a ‘Melin Prydydd y Moch’, tir a roddwyd iddo efallai gan Lywelyn a melin a fyddai’n ennill ffioedd da iddo am falu ŷd y ffermwyr, a chofnodir ‘Gafael Prydydd y Moch’ ger Llangernyw; efallai fod ei enw’n dod o linellau herfeiddiol i Ruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd sy’n cymharu canu i’r tywysog hwnnw i ‘heu rhag moch merierid’, neu efallai mai meichiad oedd yn ei ieuenctid; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd fel pencerdd Gwynedd, oedd ei fab; cedwir 19 awdl (1,318 llinell) ac 11 cyfres o englynion (462 llinell), corff o ganu sy’n ail yn unig i waith Cynddelw; ei waith mwyaf yw ei ganu i Lywelyn Fawr, gan gynnwys Y Canu Mawr ac Y Canu Bychan; canodd hefyd i Fadog ap Gruffudd Maelor o Bowys, Iorwerth ap Rhotbert o Arwystli a Rhys Gryg o Ddeheubarth.
Un o gerddi mwyaf anarferol Llywarch yw Awdl yr Haearn Twym. Wedi ei gyhuddo o ladd gŵr o’r enw Madawg, cynigiodd brofi ei fod yn ddieuog drwy brawf dioddefaint, gan gario haearn gwynias yn ei law. Canodd hefyd gerdd foliant i foneddiges, Gwenllian Deg, merch Hywel o Wynllŵg.FfynonellauLlywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.Llywarch ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch (fl. 1173–1220), un o’r mwyaf o Feirdd y Tywysogion, a gysylltir â llys Gwynedd yn nheyrnasiad Dafydd ab Owain Gwynedd a Llywelyn Fawr, bardd cenedlaetholgar iawn y mae ei gefnogaeth frwd i bolisi Llywelyn o uno Cymru yn amlwg yn ei farddoniaeth; brodor o gwmwd Is Dulas yng nghantref Rhos, yn y Berfeddwlad, yn ôl pob tebyg; mae Arolwg Arglwyddiaeth Dinbych yn 1334 yn cofnodi ‘Gwely Prydydd y Moch’ a ‘Melin Prydydd y Moch’, tir a roddwyd iddo efallai gan Lywelyn a melin a fyddai’n ennill ffioedd da iddo am falu ŷd y ffermwyr, a chofnodir ‘Gafael Prydydd y Moch’ ger Llangernyw; efallai fod ei enw’n dod o linellau herfeiddiol i Ruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd sy’n cymharu canu i’r tywysog hwnnw i ‘heu rhag moch merierid’, neu efallai mai meichiad oedd yn ei ieuenctid; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd fel pencerdd Gwynedd, oedd ei fab; cedwir 19 awdl (1,318 llinell) ac 11 cyfres o englynion (462 llinell), corff o ganu sy’n ail yn unig i waith Cynddelw; ei waith mwyaf yw ei ganu i Lywelyn Fawr, gan gynnwys Y Canu Mawr ac Y Canu Bychan; canodd hefyd i Fadog ap Gruffudd Maelor o Bowys, Iorwerth ap Rhotbert o Arwystli a Rhys Gryg o Ddeheubarth.
Canodd Llywarch i dywysogion Powys, Arwystli a Deheubarth hefyd, i Fadog ap Gruffudd Maelor ac i Rys Gryg yn eu plith. Mae pedair awdl ar bymtheg o’i waith, 1,318 llinell, ac un gyfres ar ddeg o englynion wedi goroesi. Roedd Arolwg Dinbych yn 1334 yn dal i gofnodi Gwely Prydydd y Moch a Melin Prydydd y Moch, rhodd Llywelyn i’w fardd efallai. Ar ei ôl daeth y bardd Dafydd Benfras, a oedd efallai’n fab iddo, yn bencerdd Gwynedd.FfynonellauLlywarch ap Llywelyn ↗Wicipedia CymraegLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch (fl. 1173–1220), un o’r mwyaf o Feirdd y Tywysogion, a gysylltir â llys Gwynedd yn nheyrnasiad Dafydd ab Owain Gwynedd a Llywelyn Fawr, bardd cenedlaetholgar iawn y mae ei gefnogaeth frwd i bolisi Llywelyn o uno Cymru yn amlwg yn ei farddoniaeth; brodor o gwmwd Is Dulas yng nghantref Rhos, yn y Berfeddwlad, yn ôl pob tebyg; mae Arolwg Arglwyddiaeth Dinbych yn 1334 yn cofnodi ‘Gwely Prydydd y Moch’ a ‘Melin Prydydd y Moch’, tir a roddwyd iddo efallai gan Lywelyn a melin a fyddai’n ennill ffioedd da iddo am falu ŷd y ffermwyr, a chofnodir ‘Gafael Prydydd y Moch’ ger Llangernyw; efallai fod ei enw’n dod o linellau herfeiddiol i Ruffudd ap Cynan ab Owain Gwynedd sy’n cymharu canu i’r tywysog hwnnw i ‘heu rhag moch merierid’, neu efallai mai meichiad oedd yn ei ieuenctid; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd fel pencerdd Gwynedd, oedd ei fab; cedwir 19 awdl (1,318 llinell) ac 11 cyfres o englynion (462 llinell), corff o ganu sy’n ail yn unig i waith Cynddelw; ei waith mwyaf yw ei ganu i Lywelyn Fawr, gan gynnwys Y Canu Mawr ac Y Canu Bychan; canodd hefyd i Fadog ap Gruffudd Maelor o Bowys, Iorwerth ap Rhotbert o Arwystli a Rhys Gryg o Ddeheubarth.Llywarch ap Llywelyn (‘Prydydd y Moch’; fl. 1173–1220), the most prominent court-poet of Gwynedd ↗David Myrddin Lloyd, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruLlywarch ap Llywelyn, Prydydd y Moch, bardd llys Gwynedd o farw Owain Gwynedd hyd Lywelyn Fawr ar anterth ei rym; mae’n cyfarch Dafydd ab Owain Gwynedd fel ‘arglwydd Aberffraw’ rhwng 1173 a 1175; credai fod gan Aberffraw hawl gynhenid dros yr holl Gymry o Fôn i Fynwy, ac felly llawenhaodd yn nhwf Llywelyn Fawr, y mae naw o’i gerddi iddo wedi goroesi, wedi eu hysgrifennu ar wahanol adegau yng ngyrfa’r tywysog, a daeth yn bencerdd ei lys; daeth y ‘Canu Mawr’ gydag ymdaith Llywelyn tua Phowys, ac ynddo mae’n apelio at wŷr Powys fel Cymro ei bod yn well cael arweinydd Cymreig na bod dan estron, ac mae’n enwi ach Llywelyn o linach frenhinol Powys yn ogystal â Gwynedd; yn y ‘Canu Bychan’ mae’n gorfoleddu yng nghyflawni ei holl freuddwydion; canodd i dywysogion dan Lywelyn yng Ngwynedd a Phowys ac i Rys Gryg yn y De, a chyda’r undod Cymreig newydd mae’n ymhyfrydu mewn rhestru enwau lleoedd o bob rhan o Gymru; canodd i ‘Wenllian Deg’; yn ‘Awdl yr Haearn Twym’, am brawf drwy ddioddefaint, mae’n gwadu iddo ladd un Madawg; anodd esbonio ei lysenw, efallai o gyfeiriad at foch yn un o’i gerddi; efallai mai Dafydd Benfras, ei olynydd yn llys Llywelyn, oedd ei fab.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Pencerdd Gruffudd ap Cynan a’r cyntaf o Feirdd y Tywysogion, y mae eu barddoniaeth fawr yn ymestyn am ddau gan mlynedd hyd gwymp Llywelyn.
Meilyr BrydyddMerch Rhys ap Tewdwr. Pan gipiwyd hi o Genarth Bychan yn 1109, cododd de Cymru yn wenfflam.
Nest ferch RhysMab y Brenin Rhys ap Tewdwr, a fagwyd yn alltud yn Iwerddon ac a ddaeth adref i adennill Deheubarth oddi ar y Normaniaid. Ef oedd gŵr Gwenllian a thad yr Arglwydd Rhys.
Gruffudd ap RhysGŵr o Went y cariodd ei Hanes Brenhinoedd Prydain Arthur, Myrddin a’r Brenin Llŷr i bob llys yn Ewrop.
Sieffre o FynwyYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf