Robert Owen
Y Drenewydd (wedi’i gofnodi)Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert Owen
Hanes Cymru / Y Gymru Ddiwydiannol
1789–1864
Mab y chwarelwr o Lanymynech y gyrrodd ei ddyfeisiadau’r oes ddiwydiannol: y mul nyddu hunanweithiol, a’r peiriannau a wnâi beiriannau.
Llun: Cwch camlas yn croesi Traphont Ddŵr Pontcysyllte Telford, ymhell uwchben dyffryn Dyfrdwy · Adrian Pingstone, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Galwyd Richard Roberts, mab i geidwad tollborth o Lanymynech, yn beiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Gosododd ei offer peiriant manwl, y peiriant plaenio, y turniau mawr a’r peiriant slotio, sylfeini masgynhyrchu, a newidiodd ei ful nyddu hunanweithredol a’i wŷdd pŵer haearn felinau cotwm y byd.FfynonellauRichard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.Richard Roberts (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyfeisiwr o Gymru oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw); datblygodd ddulliau o awtomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu; disgrifir ef gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; dyfeisiwr a gwneuthurwr toreithiog, o glociau tŵr i gerbydau ffordd, o longau haearn i beiriant dyrnu platiau haearn o wahanol fathau, ac un ohonynt a wnaeth y tyllau rhybedion yn y platiau haearn sy’n ffurfio pont y rheilffordd dros afon Conwy; ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y mul nyddu hunanweithredol; enillodd ei ‘gloc tŵr Alffa’ fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; parhaodd yn beiriannydd ymgynghorol a dyfeisiwr hyd ei farwolaeth, gan sicrhau 18 patent i gyd; ei brif gyfraniad oedd peiriannau manwl iawn, a hebddynt ni allai systemau awtomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd; roedd, felly, yn allweddol i’r Chwyldro Diwydiannol; claddwyd ef ym mynwent Kensal Green yn Llundain.Roberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.
| Ganed | 22 Ebrill 1789, tŷ’r tollborth, Carreg-hwfa, Llanymynech |
|---|---|
| Gweithdy | Deansgate, Manceinion, o 1816 |
| Dyfeisiau mawr | Y peiriant plaenio (1817); y gwŷdd pŵer haearn (1822); y mul hunanweithredol (1825) |
| Cwmni | Sharp, Roberts and Company, gwneuthurwyr locomotifau |
| Bu farw | 11 Mawrth 1864, Llundain; claddwyd yn Kensal Green |
Ganed Richard ar 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, ar ffin Sir Drefaldwyn, yr ail o saith plentyn crydd a gadwai’r tollborth a’i wraig Mary, o Feifod. Yn ddeg oed gwnaeth droell i’w fam, a gwelodd y curad yn ysgol y plwyf ei ddawn a’i meithrin. Gweithiodd yn fadwr ar y gamlas ac yn chwareli calch Llanymynech, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr a weithiai dan Thomas Telford.FfynonellauRoberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.Richard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.
Daeth yn wneuthurwr patrymau yng ngweithfeydd haearn Swydd Stafford, yna gweithiodd yn Lerpwl a Manceinion, ac yn y diwedd cerddodd yr holl ffordd i Lundain, lle gweithiodd i’r peiriannydd mawr Henry Maudslay. Yno dysgodd gredo ei feistr: mai offer peiriant cywir, nid y llaw ar ei phen ei hun, oedd allwedd gwaith da.FfynonellauRichard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.Roberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.
Yn 1816 daeth yn ôl i Fanceinion ac ymsefydlu’n durniwr yn Deansgate, gyda’i durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig. Y flwyddyn honno gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf, ac yn 1817 durn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd a pheiriant plaenio i dorri arwynebau gwastad cywir mewn haearn, gwaith a wnaed cyn hynny â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil. Cedwir y plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth.FfynhonnellRichard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.
Yn 1822 patentodd wŷdd pŵer wedi ei wneud o haearn i gyd, mor fanwl nes y gallai redeg yn gyflym; erbyn 1825 roeddent yn cael eu gwneud bedair mil y flwyddyn. Yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825, a nyddai gotwm heb nyddwr medrus yn llywio pob symudiad. Gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion fel bod pob rhan yr un fath, cam cynnar tuag at fasgynhyrchu, a threuliodd ddwy flynedd yn Mulhouse yn Ffrainc yn adeiladu peiriannau i ddiwydiant cotwm Ffrainc.FfynonellauRichard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.Richard Roberts (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyfeisiwr o Gymru oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw); datblygodd ddulliau o awtomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu; disgrifir ef gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; dyfeisiwr a gwneuthurwr toreithiog, o glociau tŵr i gerbydau ffordd, o longau haearn i beiriant dyrnu platiau haearn o wahanol fathau, ac un ohonynt a wnaeth y tyllau rhybedion yn y platiau haearn sy’n ffurfio pont y rheilffordd dros afon Conwy; ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y mul nyddu hunanweithredol; enillodd ei ‘gloc tŵr Alffa’ fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; parhaodd yn beiriannydd ymgynghorol a dyfeisiwr hyd ei farwolaeth, gan sicrhau 18 patent i gyd; ei brif gyfraniad oedd peiriannau manwl iawn, a hebddynt ni allai systemau awtomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd; roedd, felly, yn allweddol i’r Chwyldro Diwydiannol; claddwyd ef ym mynwent Kensal Green yn Llundain.Roberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.
Daeth ei gwmni, Sharp, Roberts and Company, a sefydlwyd yn 1826, yn enwog am ei locomotifau rheilffordd. Crwydrai ei feddwl dros bopeth: clociau tŵr, cerbydau ager, llongau haearn, goleudai, a pheiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, a ddyrnodd dyllau’r rhybedion ym mhlatiau haearn pont y rheilffordd dros afon Conwy. Enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851.FfynonellauRichard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.Richard Roberts (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyfeisiwr o Gymru oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw); datblygodd ddulliau o awtomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu; disgrifir ef gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; dyfeisiwr a gwneuthurwr toreithiog, o glociau tŵr i gerbydau ffordd, o longau haearn i beiriant dyrnu platiau haearn o wahanol fathau, ac un ohonynt a wnaeth y tyllau rhybedion yn y platiau haearn sy’n ffurfio pont y rheilffordd dros afon Conwy; ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y mul nyddu hunanweithredol; enillodd ei ‘gloc tŵr Alffa’ fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; parhaodd yn beiriannydd ymgynghorol a dyfeisiwr hyd ei farwolaeth, gan sicrhau 18 patent i gyd; ei brif gyfraniad oedd peiriannau manwl iawn, a hebddynt ni allai systemau awtomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd; roedd, felly, yn allweddol i’r Chwyldro Diwydiannol; claddwyd ef ym mynwent Kensal Green yn Llundain.Roberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.
Dyfeisiwr pur a syml oedd Roberts, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain ac ni thrafferthodd i batentu llawer mwy. Roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o’i Chymdeithas Lenyddol ac Athronyddol, ac yn aelod o gyngor cyntaf y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.FfynonellauRoberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.Richard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.
Yn 1861 symudodd i Lundain, lle bu farw ar 11 Mawrth 1864, a’i ferch Elizabeth yn gofalu amdano, a’i gladdu yn Kensal Green. Barnodd ei fywgraffydd Richard Leslie Hills i’w offer peiriant osod sylfaen peirianneg cynhyrchu fel yr adwaenwn hi, gan arwain at rannau safonol, cyfnewidiol a masgynhyrchu; mae mecanwaith Roberts, cysylltiad sy’n rhoi symudiad mewn llinell syth, yn dal i ddwyn ei enw.FfynonellauRoberts, Richard (1789 – 1864), inventor ↗Robert Thomas Jenkins, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 22 Ebrill 1789 yn nhŷ’r tollborth yng Ngharreg-hwfa, Llanymynech, yr ail o saith plentyn y ceidwad tollborth a’r crydd Richard Roberts a’i wraig Mary (Jones, o Feifod); yn ysgol y plwyf sylwodd y curad ar y ddawn at beirianneg a barodd i’r bachgen deg oed wneud troell i’w fam, a’i meithrin; wedi cyfnod yn fadwr ar y gamlas gweithiodd yn chwareli calch Llanymynech; tua ugain oed roedd yn wneuthurwr patrymau mewn gwaith haearn yn Bilston; wedi gweithio yn Lerpwl a Manceinion cerddodd i Lundain i weithio mewn gweithfeydd haearn yn Lambeth; yn 1816 dychwelodd i Fanceinion a chymryd gweithdy bychan yn Deansgate; am ddwy flynedd gweithiodd yn Mulhouse yn Ffrainc; o 1828 roedd mewn partneriaeth â Thomas Sharp; yn ddiweddarach yn beiriannydd ymgynghorol, symudodd i Lundain yn 1861 a bu farw yno ar 11 Mawrth 1864, a’i gladdu yn Kensal Green; gofalodd ei ferch Elizabeth amdano yn ei flynyddoedd olaf a chafodd hi bensiwn y Rhestr Sifil o £200; dyfeisiwr pur a syml ydoedd, ac arian yn ail beth iddo; cymerodd batent bron bob blwyddyn am wyth mlynedd ar hugain, ac ni thrafferthodd i batentu llawer o’i ddyfeisiau; deuai dyfeisiau i’w feddwl lle bynnag yr edrychai, mewn peiriannau tecstilau, peiriannau ager, rheilffyrdd, llongau, goleudai a chlociau, a gwnaeth hyd yn oed gerbyd ager; dywed un awdurdod ei fod yn un o ddyfeiswyr peirianyddol mwyaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg; bu yn Peterloo yn 1819, roedd yn un o sylfaenwyr Sefydliad y Mecanyddion ym Manceinion, yn aelod o Gymdeithas Lenyddol ac Athronyddol y ddinas, ac yn aelod o gyngor y fwrdeistref pan gorfforwyd Manceinion yn 1838.Richard Roberts (engineer) ↗Wikipedia (Saesneg)Gwneuthurwr patrymau a pheiriannydd o Gymro oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) y cyfrannodd ei offer peiriant manwl at eni peirianneg cynhyrchu a masgynhyrchu; ganed yn Llanymynech ar y ffin, mab i grydd a gadwai dollborth New Bridge; wedi ei ddysgu gan offeiriad y plwyf, gweithiodd i gychwr ar Gamlas Ellesmere ac yn y chwareli calch, a dysgodd dynnu llun gan Robert Baugh, syrfewr ffyrdd dan Thomas Telford; yn Llundain gweithiodd i Henry Maudslay a dysgu pwysigrwydd offer peiriant cywir; erbyn 1816 roedd wedi ymsefydlu yn Deansgate, Manceinion, ei durn i fyny’r grisiau mewn ystafell wely, yn cael ei yrru gan olwyn fawr yn y seler a droid gan ei wraig; yn 1816 gwnaeth y mesurydd nwy gwlyb dibynadwy cyntaf; yn 1817 turn a allai droi gwaith chwe throedfedd o hyd, a pheiriant plaenio i wneud arwynebau gwastad, a wnaed cynt â llaw â morthwyl, cŷn a ffeil; defnyddiai ei beiriant torri gêr un o’r torwyr melino cynharaf mewn peirianneg; yn 1822 patentodd wŷdd pŵer o haearn i gyd, a wneid 4,000 y flwyddyn erbyn 1825; yn 1824 dyfeisiodd ei beiriant enwocaf, y mul nyddu hunanweithredol, a batentiwyd ym mis Mawrth 1825; gwnâi ei beiriannau â thempledi a mesuryddion i’w safoni; yn 1825 dyfeisiodd y peiriant slotio, ac yn ddiweddarach y peiriant siapio; mae’r plaeniwr metel hynaf sydd ar gael, ei un ef, yng nghasgliadau’r Amgueddfa Wyddoniaeth; dylanwadodd ei waith ar Joseph Whitworth; daeth Sharp, Roberts & Co. (1826) yn enwog am locomotifau; dyrnodd ei beiriant dyrnu, a weithiai fel gwŷdd Jacquard, dyllau rhybedion pont y rheilffordd dros afon Conwy; enillodd ei gloc tŵr Alpha fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; disgrifiwyd ef fel peiriannydd mecanyddol pwysicaf Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; gosododd ei offer peiriant sylfaen peirianneg cynhyrchu, gan arwain at rannau cyfnewidiol a masgynhyrchu; enwir mecanwaith Roberts ar ei ôl.Richard Roberts (peiriannydd) ↗Wicipedia CymraegPeiriannydd a dyfeisiwr o Gymru oedd Richard Roberts (22 Ebrill 1789 – 11 Mawrth 1864) a anwyd yn Llanymynech, Trefaldwyn (Powys heddiw); datblygodd ddulliau o awtomeiddio peiriannau nyddu a gwehyddu a oedd ymysg y cyntaf o systemau masgynhyrchu; disgrifir ef gan haneswyr fel Richard Leslie Hills fel y peiriannydd pwysicaf o holl wledydd Prydain yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg; dyfeisiwr a gwneuthurwr toreithiog, o glociau tŵr i gerbydau ffordd, o longau haearn i beiriant dyrnu platiau haearn o wahanol fathau, ac un ohonynt a wnaeth y tyllau rhybedion yn y platiau haearn sy’n ffurfio pont y rheilffordd dros afon Conwy; ei ddyfais bwysicaf, a gofrestrodd yn 1825, oedd y mul nyddu hunanweithredol; enillodd ei ‘gloc tŵr Alffa’ fedal yn yr Arddangosfa Fawr yn 1851; parhaodd yn beiriannydd ymgynghorol a dyfeisiwr hyd ei farwolaeth, gan sicrhau 18 patent i gyd; ei brif gyfraniad oedd peiriannau manwl iawn, a hebddynt ni allai systemau awtomatig a masgynhyrchu fod wedi digwydd; roedd, felly, yn allweddol i’r Chwyldro Diwydiannol; claddwyd ef ym mynwent Kensal Green yn Llundain.
Arloeswr cydweithredu ac amodau gwell mewn ffatrïoedd, a adeiladodd gymuned ddelfrydol yn New Lanark.
Robert OwenRichard Robert Jones o Aberdaron, a ddysgodd ei hun dros ddwsin o ieithoedd ac a grwydrodd Gymru gyda’i lyfrau a’i gath.
Dic AberdaronGweddw o Ferthyr a redodd lofa Waun Wyllt yn Abercanaid ac a agorodd farchnad Llundain i lo ager Cymru.
Lucy ThomasMerch gwehydd o Lanfihangel-y-Pennant a gynilodd am chwe blynedd i brynu ei Beibl Cymraeg ei hun.
Mary JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf