Syr John Edward Lloyd
Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward Lloyd
Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif
1881–1945
Meddyg o Gaerdydd a ddefnyddiodd yr electrocardiogram gyntaf i ddarllen rhythm y galon, gan sefydlu cardioleg fodern.
Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Roedd Syr Thomas Lewis o Ffynnon Taf yn un o’r meddygon cyntaf yn y byd i ddarllen y galon ddynol â’r electrocardiograff. Fe’i gelwir yn dad electroffisioleg glinigol y galon, rhoddodd i feddygaeth yr union eiriau ‘clinical science’, a dyfarnodd y Gymdeithas Frenhinol Fedal Copley iddo.FfynonellauThomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).Lewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.
| Ganed | 26 Rhagfyr 1881, Tŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd |
|---|---|
| Hyfforddiant | Coleg y Brifysgol, Caerdydd; Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain |
| Arloeswr | Yr electrocardiograff wrth erchwyn y gwely, o 1908 |
| Anrhydeddau | F.R.S. 1918; urddwyd yn farchog 1921; Medal Copley 1941 |
| Bu farw | 17 Mawrth 1945, Rickmansworth |
| Claddwyd | Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog |
Ganed Thomas Lewis ar 26 Rhagfyr 1881 yn Nhŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd, y trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a’i wraig Catherine Hannah. Fe’i dysgwyd gartref gan ei fam.FfynonellauLewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.Thomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).
Yn un ar bymtheg, ac yntau eisoes â’i fryd ar fod yn feddyg, dechreuodd radd wyddoniaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, a graddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf. Aeth ymlaen i Ysbyty Coleg y Brifysgol yn Llundain a chymhwyso yn 1905 gyda’r fedal aur; y flwyddyn honno gwnaeth Prifysgol Cymru ef yn Ddoethur mewn Gwyddoniaeth am ei ymchwil.FfynonellauThomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).Lewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.
O 1906 ysgrifennai at y gwyddonydd o’r Iseldiroedd Willem Einthoven, a ddyfeisiodd yr electrocardiograff, peiriant sy’n olrhain curiad trydanol y galon. Lewis oedd y gŵr a’i cariodd o’r labordy at erchwyn y gwely. Yn 1908, yn y defnydd cyntaf o’r peiriant mewn meddygaeth glinigol, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty ef i adnabod bloc y galon.FfynonellauThomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).Lewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.
Yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart, ac yn 1913 cyhoeddodd ei lyfr Clinical Electrocardiography. Fe’i cofir fel tad electroffisioleg glinigol y galon.FfynhonnellThomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).
Yn y Rhyfel Byd Cyntaf roedd yn ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel. Arweiniodd yr astudiaeth o’r cyflwr a elwid yn ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer ohonynt i ddychwelyd i’w dyletswyddau. Fe’i gwnaed yn C.B.E. yn 1920 a’i urddo’n farchog yn 1921.FfynonellauLewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.Thomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).
Yn 1916 daeth yn ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol, yn yr uned ymchwil gyntaf a sefydlodd ym Mhrydain. Bathodd y term ‘clinical science’, astudio meddygaeth drwy arbrofi gofalus ar gleifion, ac yn 1933 ailenwodd ei gylchgrawn yn Clinical Science.FfynonellauLewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.Thomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).
O’r galon trodd at bibellau gwaed y croen, at glefydau’r cylchrediad ac yn olaf at boen ei hun. Daeth ei Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr meddygol safonol. Ysgrifennodd tua 240 o bapurau a deuddeg llyfr, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop.FfynonellauThomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).Lewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.
Etholwyd ef yn Gymrawd o’r Gymdeithas Frenhinol yn 1918, a derbyniodd ei Medal Frenhinol yn 1927. Yn 1941 rhoddodd y Gymdeithas Fedal Copley iddo am ei waith ar y galon; ef oedd yr ail feddyg clinigol erioed i’w derbyn, ar ôl yr Arglwydd Lister. O 1943 ef oedd ei his-lywydd.FfynonellauLewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.Thomas Lewis (cardiologist) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Thomas Lewis (26 Rhagfyr 1881 – 17 Mawrth 1945), cardiolegydd o Gymro, a fathodd y term ‘gwyddor glinigol’ (clinical science); ganed yn Ffynnon Taf, mab Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, a Catherine Hannah (gynt Davies); dysgwyd gartref gan ei fam; yn un ar bymtheg dechreuodd B.Sc. yng Ngholeg y Brifysgol, Caerdydd, gan raddio gydag anrhydedd dosbarth cyntaf; hyfforddodd yn Ysbyty Coleg y Brifysgol, gan raddio gyda’r fedal aur yn 1905, pan wnaeth Prifysgol Cymru ef hefyd yn D.Sc. am ei ymchwil; o 1906 gohebodd â Willem Einthoven, dyfeisydd y galfanomedr llinyn a’r electrocardiograff, ac arloesodd ei ddefnydd wrth erchwyn y gwely, fel yr ystyrir ef yn ‘dad electroffisioleg glinigol y galon’; yn 1908, yn y defnydd clinigol cyntaf o electrocardiograffeg, defnyddiodd ef ac Arthur MacNalty hi i adnabod bloc y galon; yn 1909 sefydlodd y cylchgrawn Heart gyda James Mackenzie (ailenwyd yn Clinical Science yn 1933); Clinical Electrocardiography (1913); yn y Rhyfel Byd Cyntaf arweiniodd yr astudiaeth o ‘galon y milwr’, dangosodd nad clefyd y galon ydoedd, a dyfeisiodd ymarferion a alluogodd lawer o filwyr i ddychwelyd i’w dyletswyddau; cyfarwyddwr uned ymchwil gyntaf y Pwyllgor Ymchwil Feddygol ym Mhrydain; yn 1927 y Fedal Frenhinol ‘am ei ymchwil ar y system fasgwlar, yn dilyn ei waith cynharach ar guriad calon mamaliaid’; disgrifiodd ‘adwaith hela’ y pibellau gwaed yn yr oerfel (1930); daeth Diseases of the Heart (1932) yn werslyfr safonol; sefydlodd y Gymdeithas Ymchwil Feddygol yn 1930; Medal Copley 1941 ‘am ei ymchwiliadau clinigol ac arbrofol i galon mamaliaid’, yr ail glinigydd yn unig i’w derbyn ar ôl yr Arglwydd Lister; Pain (1942).
Y tu allan i’r ysbyty roedd yn naturiaethwr brwd ac yn ffotograffydd adar. Yn 1916 priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful, a chawsant dri o blant. Bu farw ar 17 Mawrth 1945 a’i gladdu yng Nghymru, ym mynwent Llangasty Tal-y-llyn yn sir Frycheiniog.FfynhonnellLewis, Sir Thomas (1881 – 1945), physician ↗Owen Elias Roberts, Y Bywgraffiadur Cymreig, Llyfrgell Genedlaethol CymruGaned 26 Rhagfyr 1881, trydydd o bump o blant Henry Lewis, peiriannydd mwyngloddio, o Dŷ-nant, Ffynnon Taf, ger Caerdydd; addysgwyd yn breifat, yng Ngholeg Clifton, Coleg y Brifysgol, Caerdydd, ac Ysbyty Coleg y Brifysgol, Llundain; arddangoswr myfyrwyr mewn anatomeg a ffisioleg yng Nghaerdydd; B.Sc. (Cymru) gydag anrhydedd 1902; cymhwysodd mewn meddygaeth 1904 gyda Medal y Brifysgol; D.Sc. (Cymru) 1905; meddyg cynorthwyol ac yna ymgynghorol i Ysbyty Coleg y Brifysgol; ymgynghorydd ar glefydau’r galon i’r Swyddfa Ryfel yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a meddyg mygedol i’r Weinyddiaeth Bensiynau; F.R.C.P. 1913, F.R.S. 1918; Darlith Croonian 1917; Medal Frenhinol y Gymdeithas Frenhinol 1927 a Medal Copley 1941; Gwobr Conway Evans 1944; is-lywydd y Gymdeithas Frenhinol 1943–45; C.B.E. 1920, urddwyd yn farchog 1921; cynigiwyd Cadair Regius Ffiseg Caergrawnt iddo yn 1932; Araith Harvey 1933; bri byd-eang fel ffisiolegydd a gwyddonydd clinigol, gyda graddau er anrhydedd gan Gymru, Lerpwl, Sheffield, Birmingham a Michigan; yr ymchwilydd clinigol llawn amser cyntaf i’r Pwyllgor Ymchwil Feddygol pan sefydlwyd ei Adran Ymchwil Glinigol yn 1916; un o brif ymchwilwyr gwaith y galon ddynol ac un o’r cyntaf i ddefnyddio’r electrocardiograff; tua 240 o bapurau a 12 cyfrol ar y galon, y pibellau gwaed a phoen, a gyfieithwyd i lawer o ieithoedd Ewrop; golygodd Heart, a sefydlodd a golygodd Clinical Science; naturiaethwr brwd a ffotograffydd adar; priododd Lorna Treharne James o Ferthyr Tudful yn 1916; bu farw yn Rickmansworth, 17 Mawrth 1945, a’i gladdu yn Llangasty Tal-y-llyn, sir Frycheiniog.
Ffynonellau a darllen pellach
Y Bywgraffiadur Cymreig ↗Oxford Dictionary of National Biography (Saesneg) ↗Wicipedia ↗
Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.
Syr John Edward LloydFe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.
Billy HughesPrif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.
David Lloyd GeorgeAthro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.
Syr John Morris-JonesYsgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf