Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

born 1940

Syr Tom Jones

Mab i löwr o Bontypridd y mae ei lais wedi llenwi llwyfannau’r byd ers trigain mlynedd.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1940 (wedi’i gofnodi) Y llais Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Tom Jones yn canu mewn cyngerdd yn y House of Blues, Anaheim, 2009
Tom Jones yn canu mewn cyngerdd yn y House of Blues, Anaheim, 2009 · Llun: Mykal Burns!, CC BY 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Mae Syr Tom Jones, mab glöwr o Drefforest ger Pontypridd, wedi bod yn canu i’r byd ers y 1960au. Gyda llais y mae AllMusic yn ei alw’n fariton cadarn, llond gwddf, rhoddodd i ni It’s Not Unusual, Green, Green Grass of Home a Delilah, daeth yn ffrind i Elvis Presley yn Las Vegas, ac mae wedi gwerthu dros gan miliwn o recordiau.

Ganed7 Mehefin 1940, 57 Kingsland Terrace, Trefforest
Enw genedigolThomas John Woodward
Caneuon enwocafIt’s Not Unusual, Thunderball, Green, Green Grass of Home, Delilah, She’s a Lady
AnrhydeddauGrammy, 1966; gwobrau Brit, 2000 a 2003; urddo’n farchog, 2006

Trefforest#

Ganed Thomas John Woodward yn Nhrefforest yn 1940, mab Thomas Woodward, glöwr, a Freda Jones. Aeth i ysgolion Wood Road ac i ysgol Pontypridd Central.

Canai o’i flynyddoedd cynharaf, mewn cynulliadau teuluol, priodasau ac yng nghôr yr ysgol, a rhoddodd ei ganu hyder iddo. Carai soul a rhythm a blues America, Little Richard, Jackie Wilson ac yn anad dim Elvis Presley. Gweithiodd ar safleoedd adeiladu ac mewn ffatri fenig cyn i gerddoriaeth gymryd drosodd.

Tommy Scott and the Senators#

Yn 1963 daeth yn ganwr grŵp bît Cymreig, Tommy Scott and the Senators, a enillodd ddilynwyr ar draws de Cymru. Yna daeth Gordon Mills yn rheolwr arno, aeth ag ef i Lundain, a rhoi enw newydd iddo, Tom Jones.

Chwaraewyd ei ail sengl, It’s Not Unusual, ar orsaf fôr-leidr Radio Caroline ac aeth i rif un ym Mhrydain yn 1965, ac i’r deg uchaf yn America. Y flwyddyn wedyn enillodd y Grammy am yr artist newydd gorau.

Y chwedegau#

Canodd thema ffilm James Bond Thunderball yn 1965. Aeth Green, Green Grass of Home i rif un, a chyrhaeddodd I’ll Never Fall in Love Again, I’m Coming Home a Delilah rif dau bob un.

O 1969 hyd 1971 roedd ganddo ei sioe deledu ei hun, This Is Tom Jones, a welwyd ym Mhrydain ac America. Yn 1967 canodd gyntaf yn Las Vegas, lle byddai’n dal i berfformio hyd 2011, ac yno daeth yn ffrind i’w arwr Elvis Presley.

Llais i bob arddull#

Dechreuodd ei lais yn denor a thyfu’n fariton grymus. Dros y blynyddoedd mae wedi canu pop, soul, canu gwlad, dawns, efengyl a’r felan. Mae wedi cael tair ar bymtheg ar hugain o ganeuon yn y deugain uchaf ym Mhrydain a phedair ar bymtheg yn America.

Yn 1988 recordiodd Kiss gan Prince gydag Art of Noise, ac aeth ei albwm Reload yn 1999 i rif un a gwerthu dros bedair miliwn o gopïau. Yn ddiweddarach daeth efengyl a felan Praise & Blame ac, yn 2021, Surrounded by Time. Bu hefyd yn hyfforddwr ar The Voice UK.

Adref i Gymru#

Yn 2005 daeth adref i ganu ym Mharc Ynysangharad ym Mhontypridd, ac ym mis Mehefin 2022 canodd ddwy noson yn y stadiwm genedlaethol yng Nghaerdydd. Chwaraeodd Gapten Cat mewn ffilm o Under Milk Wood Dylan Thomas.

Enillodd wobrau Brit fel y canwr gwrywaidd Prydeinig gorau yn 2000 ac am ei gyfraniad eithriadol i gerddoriaeth yn 2003, ac yn 2006 fe’i hurddwyd yn farchog ym Mhalas Buckingham am wasanaeth i gerddoriaeth.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf