Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

born 1965

Syr Bryn Terfel

Bas-bariton o Bant Glas yn Eifionydd, un o gantorion opera mawr y byd, nad anghofiodd yr Eisteddfod erioed.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 4 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1965 (wedi’i gofnodi) Mab y fferm a ganodd i’r byd Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Syr Bryn Terfel
Syr Bryn Terfel · Llun: Wikimedia Commons · Frankie Fouganthin, CC BY-SA 4.0

Mae Syr Bryn Terfel, mab fferm o Bant Glas a’r Gymraeg yn iaith gyntaf iddo, yn fas-bariton byd-enwog. Mae wedi canu prif rannau Mozart a Wagner ym mhrif dai opera’r byd, ac yn 2023 canodd yn Gymraeg yn y Coroni, y tro cyntaf erioed i’r Gymraeg gael ei chanu mewn coroni.

Ganed9 Tachwedd 1965, Pant Glas, Sir Gaernarfon
LlaisBas-bariton
SefydloddGŵyl y Faenol, ger Bangor
AnrhydeddauGorsedd y Beirdd; urddwyd yn farchog, Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd a gyhoeddwyd 31 Rhagfyr 2016

Pant Glas#

Ganed Bryn Terfel Jones ym Mhant Glas, yn fab i ffermwr. Dysgodd ffrind i’r teulu ef i ganu, gan ddechrau gyda chaneuon traddodiadol Cymru, ac o oedran ifanc iawn canai a chystadlai mewn eisteddfodau. Cymerodd yr enw Bryn Terfel rhag iddo gael ei gamgymryd am fariton arall o Gymro.

Yn 1984 aeth i Ysgol Gerdd a Drama Guildhall yn Llundain. Enillodd Ganwr Ifanc Cymreig y Flwyddyn yn 1988, a phan raddiodd yn 1989 cipiodd Wobr Goffa Kathleen Ferrier a’r Fedal Aur. Y flwyddyn honno enillodd hefyd Wobr Lieder yng Nghanwr y Byd Caerdydd.

Llwyfannau’r byd#

Canodd ei opera gyntaf gydag Opera Cenedlaethol Cymru yn 1990, ac yn 1992 gwnaeth ei Jochanaan yn Salome yng Ngŵyl Salzburg ei enw ledled y byd. Aeth ymlaen i ganu yn Covent Garden, y Metropolitan Opera yn Efrog Newydd a La Scala ym Milan, a recordio i Deutsche Grammophon.

Yn enwog gyntaf fel Figaro a Don Giovanni Mozart, aeth ymlaen at rannau mawr Wagner: Hans Sachs yn Die Meistersinger i Opera Cenedlaethol Cymru a Wotan yng nghylch Ring newydd y Met. Mae hefyd wedi canu Sweeney Todd a Boris Godunov.

Canu dros Gymru#

Yn 1999 canodd World in Union gyda Shirley Bassey yn Stadiwm y Mileniwm cyn rownd derfynol Cwpan Rygbi’r Byd, ac yn 2001 canodd y gân newydd Atgof o’r Sêr, a gomisiynodd gan Robat Arwyn, yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Sefydlodd Ŵyl y Faenol, a gynhelir bob mis Awst ger Bangor.

Ar 6 Mai 2023, yn y Coroni yn Abaty Westminster, canodd Kyrie eleison yn Gymraeg gan Paul Mealor, y tro cyntaf i’r iaith gael ei chlywed mewn coroni.

I’r ifanc#

Am dros ugain mlynedd bu ei ysgoloriaeth gyda’r Urdd yn helpu cantorion ifanc Cymru, a Gwobr Bryn Terfel yw’r wobr ganu yn Eisteddfod yr Urdd bellach. Bu’n hyfforddwr ar Y Llais, fersiwn Gymraeg The Voice, a helpodd i ddod â gorsaf newydd i Fontnewydd ar Reilffordd Eryri.

Yn aelod o Orsedd y Beirdd ac yn noddwr y Gymraeg a’i diwylliant, fe’i hurddwyd yn farchog yn rhestr Anrhydeddau’r Flwyddyn Newydd a gyhoeddwyd ar ddiwedd 2016.

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf