Hanes Cymru / Cymru’r Ugeinfed Ganrif

born 1950

Mary Hopkin

Cantores werin o Bontardawe a ganai yn Gymraeg cyn i Paul McCartney ei harwyddo, ac aeth ei ‘Those Were the Days’ i frig y siartiau yn 1968.

Llun: Tai yng nghwm Tryweryn yng Nghapel Celyn, a dynnwyd gan Geoff Charles yn 1957 cyn boddi’r pentref · Geoff Charles, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 3 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
born 1950 (wedi’i gofnodi) Those were the days Cymru’r Ugeinfed Ganrif Cerddoriaeth
Mary Hopkin
Mary Hopkin · Llun: Wikimedia Commons · Eric Koch for Anefo, CC0

Roedd Mary Hopkin, merch Gymraeg o Bontardawe, yn un o’r cantorion cyntaf i’r Beatles eu harwyddo i’w label eu hunain, Apple. Aeth ei sengl gyntaf, Those Were the Days, a gynhyrchwyd gan Paul McCartney, i rif un ym Mhrydain yn 1968 a gwerthu dros 8 miliwn o gopïau ledled y byd.

Ganed3 Mai 1950, Pontardawe
Record gyntafLlais Swynol, yn Gymraeg, Recordiau Cambrian
Cân enwocafThose Were the Days (1968)
LabelApple Records, eiddo’r Beatles

Pontardawe#

Ganed Mary Elizabeth Blodwen Hopkin i deulu Cymraeg ym Mhontardawe. Cafodd wersi canu bob wythnos yn blentyn a dechreuodd yn gantores werin gyda grŵp lleol, the Selby Set and Mary.

Roedd ei recordiau cyntaf yn Gymraeg, i Cambrian, cwmni recordiau ym Mhontardawe ei hun. Llais Swynol oedd y gyntaf, a recordiodd hefyd sengl gydag Edward Morus Jones, a oedd wedi canu deuawdau gyda Dafydd Iwan.

Those Were the Days#

Pan enillodd y sioe dalent deledu Opportunity Knocks, gwelodd y model Twiggy hi a dweud wrth Paul McCartney amdani. Arwyddodd ag Apple, a chynhyrchodd McCartney ei sengl gyntaf, Those Were the Days, a ryddhawyd ar 30 Awst 1968.

Aeth i rif un ym Mhrydain ac yng Nghanada ac i rif dau yn America, wedi’i chadw o’r brig yno gan Hey Jude y Beatles yn unig. Gwerthodd dros filiwn a hanner o gopïau yn yr Unol Daleithiau yn unig ac fe’i henwebwyd am Grammy.

Cyrhaeddodd ei halbwm cyntaf, Post Card, a gynhyrchwyd hefyd gan McCartney, rif tri ym Mhrydain, a rhoddodd ei gân ef, Goodbye, rif dau arall iddi yn 1969. Canodd hefyd ganeuon teitl dwy o ffilmiau Stanley Baker.

Eurovision a thu hwnt#

Yn 1970 canodd dros y Deyrnas Unedig yng Nghystadleuaeth Cân Eurovision. Cyrhaeddodd ei chân, Knock, Knock Who’s There?, rif dau ym Mhrydain a gwerthu dros filiwn o gopïau ledled y byd, a rhoddodd BBC1 gyfres deledu iddi hi ei hun.

Ei halbwm Earth Song/Ocean Song yn 1971 oedd, yn ei barn hi, y record y bu erioed eisiau ei gwneud: dychwelyd at y caneuon gwerin a garai.

Llais ar lawer record#

Yn y blynyddoedd wedyn canodd ar recordiau llawer o artistiaid eraill, yn eu plith Low gan David Bowie. Dewisodd aelodau Steeleye Span hi i ganu rhan y Dywysoges Lirazel ar The King of Elfland’s Daughter, a chanodd yng Ngŵyl Werin Caergrawnt gyda Bert Jansch. Daw ei recordiau diweddarach allan ar ei label ei hun, Mary Hopkin Music.

Ffynonellau a darllen pellach

Wicipedia ↗

Hefyd yn yr oes hon

1861–1947

Syr John Edward Lloyd

Hanesydd y tywysogion (wedi’i gofnodi)

Yr hanesydd a ysgrifennodd yr hanes llawn cyntaf o Gymru o’r cyfnod cynharaf hyd 1282, ac a olygodd y Bywgraffiadur Cymreig.

Syr John Edward Lloyd
1862–1952

Billy Hughes

Prif Weinidog Cymraeg Awstralia (wedi’i gofnodi)

Fe’i magwyd yn Llandudno, yn fab i saer o Gaergybi, ac arweiniodd Awstralia drwy’r Rhyfel Byd Cyntaf yn Brif Weinidog o 1915 i 1923.

Billy Hughes
1863–1945

David Lloyd George

Prif Weinidog (wedi’i gofnodi)

Prif weinidog Cymraeg ei iaith rhwng 1916 a 1922, y gosododd ei Gyllideb y Bobl yn 1909 seiliau’r wladwriaeth les.

David Lloyd George
1864–1929

Syr John Morris-Jones

A osododd reolau’r Gymraeg a’r gynghanedd (wedi’i gofnodi)

Athro Bangor a ysgrifennodd ramadeg mawr y Gymraeg, gosod rheolau’r gynghanedd yn Cerdd Dafod, a rhoi i’r Gymraeg yr orgraff a ddefnyddia heddiw.

Syr John Morris-Jones

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf