
tua 500–600
Seintiau Dyfed
Gwlad Dewi, lle ganwyd nawddsant Cymru, lle bu fyw, a lle mae wedi’i gladdu.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
Dyfed, y de-orllewin pell, yw gwlad Dewi Sant. Fe’i ganwyd ar y clogwyni uwchben Caerfai, sefydlodd ei fynachlog yng Nglyn Rhosyn, ac yno y’i claddwyd. Tyfodd dinas Tyddewi o amgylch ei greirfa, ac am fil o flynyddoedd daeth pererinion dros dir a môr. Dyfarnodd pabau’r Oesoedd Canol fod dwy bererindod i Dyddewi gyfwerth ag un i Rufain.
O amgylch Dewi safai seintiau eraill y gorllewin: ei fam Non, Brynach o Nanhyfer a siaradai ag angylion ar Garn Ingli, Dogfael wrth aber Teifi, a Gofan yn ei gapel yn y clogwyni. Mae eu croesau a’u ffynhonnau sanctaidd yn sefyll o hyd.
Y saint
Dewi Sant
Dydd gŵyl 1 Mawrth
Nawddsant Cymru. Mab Non, a ddysgwyd gan Beulin yn Nhŷ Gwyn, a sylfaenydd y fynachlog yng Nglyn Rhosyn lle bu ei fynachod fyw ar eu llafur eu hunain, gan yfed dŵr yn unig. Yn synod Llanddewi Brefi, medd ei Fuchedd, cododd y tir oddi tano fel y gallai pawb ei glywed. Ei eiriau olaf i’w bobl: ‘Byddwch lawen, a chedwch y ffydd, a gwnewch y pethau bychain a welsoch ac a glywsoch gennyf i.’ Mae dros hanner cant o eglwysi yn ne Cymru yn dwyn ei enw.
TyddewiLlanddewi BrefiHenfynywLlanddewi Aber-arthLlanddewi FelffreLlanddewi YstradenniLlanddewi Nant HodniLlanddewi RhydderchDewi SantSantes Non
Dydd gŵyl 3 Mawrth
Mam Dewi. Medd ei Buchedd iddi esgor arno mewn storm fawr ar ben y clogwyn, ac i ffynnon darddu o’r ddaear wrth ei hochr. Mae ei chapel a’i ffynnon sanctaidd yn sefyll o hyd uwchben y bae. Aeth yn ddiweddarach i Gernyw a Llydaw, lle cedwir ei beddrod yn Dirinon.
Capel NonLlan-non (Ceredigion)Llannon (Sir Gâr)DirinonSant Brynach
Dydd gŵyl 7 Ebrill
Sant o Iwerddon a wnaeth ei gartref yn Nanhyfer. Medd ei Fuchedd iddo ddringo Carn Ingli, Mynydd yr Angylion, i siarad ag angylion. Saif croes gerfiedig fawr Nanhyfer, un o’r rhai gorau yng Nghymru, yn ei fynwent.
NanhyferCarn IngliLlanfrynachSant BrynachSant Dogfael
Dydd gŵyl 14 Mehefin
Sant o linach Cunedda, a sefydlodd yr eglwys wrth aber Teifi. Tyfodd abaty Llandudoch yn ddiweddarach ar yr un tir, a chofir amdano yn Llydaw hefyd.
LlandudochSant DogfaelSant Gofan
Meudwy clogwyni Penfro. Yn ôl y traddodiad, agorodd y graig i’w guddio, ac mae ei gapel bach o garreg wedi’i wasgu i hollt hanner ffordd i lawr y clogwyn, a grisiau’n arwain ato na all neb, meddir, eu cyfrif yr un fath ddwywaith.
Capel GofanSant Gofan
Ysgrifennwyd Bucheddau’r saint gan mwyaf bum neu chwe chan mlynedd ar eu hôl, gan fynachod yn Llancarfan, Llandaf, Tyddewi ac yn Llydaw, ac amcangyfrif yw’r dyddiadau a roddir yma. Rhoddir dyddiau gŵyl lle mae calendrau Cymru’n cytuno. Lle daw stori o Fuchedd sant neu o draddodiad, fe’i hadroddir yn eu geiriau hwy.
Eu llannau ar y map
Tapiwch ddot i weld llan pwy yw hi.
Lleoedd i ymweld â nhw
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf




