
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 1176
Canu i Ddewi
Yr unig gerdd o’r oes i foli Dewi Sant: ei wyrthiau, y gymanfa fawr yn Llanddewibrefi, ac eglwysi Dewi ar draws y de.
Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Gwynfardd Brycheiniog |
|---|---|
| Hyd | 296 llinell |
| Sant | Dewi, nawddsant Cymru |
Gwynfardd Brycheiniog yw’r cynharaf o Feirdd y Tywysogion o’r de y gwyddom ei enw, a’r unig un o’r de-ddwyrain. Canodd i’r Arglwydd Rhys o’r Deheubarth, ac yn ôl pob tebyg cymerodd ran yng ngŵyl fawr yr Arglwydd Rhys i feirdd a cherddorion yn Aberteifi yn 1176. Mae dwy o’i gerddi wedi goroesi, 346 o linellau i gyd: cerdd fawl i’r Arglwydd Rhys, a’r gân hon i Ddewi.FfynhonnellGwynfardd Brycheiniog ↗Wicipedia CymraegBardd Brycheiniog a’i gân i Ddewi.
Yr unig gerdd i Ddewi
Mae’n un o dair cerdd i saint o oes y tywysogion, a’r unig un i Ddewi. Ei nod yw lledaenu bri’r sant. Mae’n sôn am ei wyrthiau ac am Senedd Llanddewibrefi, lle pregethodd Dewi i gynulliad mawr yr eglwys.FfynhonnellGwynfardd Brycheiniog ↗Wicipedia CymraegBardd Brycheiniog a’i gân i Ddewi.
Eglwysi Dewi
Mae Gwynfardd yn enwi llawer o eglwysi a gysegrwyd i Ddewi, ym Mrycheiniog ac yn y de-orllewin, ac yn anad dim eglwys Llanddewibrefi. Roedd yn adnabod eglwysi Brycheiniog yn dda, a bu yn Nhyddewi. Oherwydd yr holl enwau hyn, mae’r gerdd yn un o’r arweinwyr gorau sydd gennym at y clasau, hen fameglwysi Cymru, a sut y’u rhedid.FfynhonnellGwynfardd Brycheiniog ↗Wicipedia CymraegBardd Brycheiniog a’i gân i Ddewi.
Ei enw
Efallai fod yr enw Gwynfardd yn dilyn enw bardd cynharach o’r de, Gwynfardd Dyfed, yr oedd Dafydd ap Gwilym yn disgyn ohono. Gall hefyd gyfeirio at degwch ei awen, neu at le yn yr eglwys, gan y gall ‘gwyn’ mewn Cymraeg Canol olygu bendigaid.FfynhonnellGwynfardd Brycheiniog ↗Wicipedia CymraegBardd Brycheiniog a’i gân i Ddewi. Copïwyd ei ddwy gerdd i Lawysgrif Hendregadredd gan gopïydd o Ystrad Fflur tua 1300.
Dewi Sant → Yr Arglwydd Rhys → Llawysgrif Hendregadredd → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)
- Ffenestr liw o Ddewi Sant yng Nghastell Coch — Hchc2009 · CC BY-SA 4.0
- Delw garreg ganoloesol yr Arglwydd Rhys yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi — Tipcake · CC BY-SA 4.0
- Cerflun marmor Dafydd ap Gwilym yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — Seth Whales · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan


