Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd tua 1176

Canu i Ddewi

Yr unig gerdd o’r oes i foli Dewi Sant: ei wyrthiau, y gymanfa fawr yn Llanddewibrefi, ac eglwysi Dewi ar draws y de.

Llun: Eglwys Gadeiriol Tyddewi dros y fynwent yn nyffryn Alun · Ввласенко, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

BarddGwynfardd Brycheiniog
Hyd296 llinell
SantDewi, nawddsant Cymru

Gwynfardd Brycheiniog yw’r cynharaf o Feirdd y Tywysogion o’r de y gwyddom ei enw, a’r unig un o’r de-ddwyrain. Canodd i’r Arglwydd Rhys o’r Deheubarth, ac yn ôl pob tebyg cymerodd ran yng ngŵyl fawr yr Arglwydd Rhys i feirdd a cherddorion yn Aberteifi yn 1176. Mae dwy o’i gerddi wedi goroesi, 346 o linellau i gyd: cerdd fawl i’r Arglwydd Rhys, a’r gân hon i Ddewi.

Yr unig gerdd i Ddewi

Mae’n un o dair cerdd i saint o oes y tywysogion, a’r unig un i Ddewi. Ei nod yw lledaenu bri’r sant. Mae’n sôn am ei wyrthiau ac am Senedd Llanddewibrefi, lle pregethodd Dewi i gynulliad mawr yr eglwys.

Eglwysi Dewi

Mae Gwynfardd yn enwi llawer o eglwysi a gysegrwyd i Ddewi, ym Mrycheiniog ac yn y de-orllewin, ac yn anad dim eglwys Llanddewibrefi. Roedd yn adnabod eglwysi Brycheiniog yn dda, a bu yn Nhyddewi. Oherwydd yr holl enwau hyn, mae’r gerdd yn un o’r arweinwyr gorau sydd gennym at y clasau, hen fameglwysi Cymru, a sut y’u rhedid.

Ei enw

Efallai fod yr enw Gwynfardd yn dilyn enw bardd cynharach o’r de, Gwynfardd Dyfed, yr oedd Dafydd ap Gwilym yn disgyn ohono. Gall hefyd gyfeirio at degwch ei awen, neu at le yn yr eglwys, gan y gall ‘gwyn’ mewn Cymraeg Canol olygu bendigaid. Copïwyd ei ddwy gerdd i Lawysgrif Hendregadredd gan gopïydd o Ystrad Fflur tua 1300.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan