Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Canwyd yn 1160

Marwnad Madog ap Maredudd

Mae bardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif yn galaru am frenin olaf Powys gyfan, llew Powys a tharian ei bobl.

Llun: Gwrthgloddiau glaswelltog Mathrafal, hen lys brenhinol tywysogion Powys · Welshficwitch, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

BarddCynddelw Brydydd Mawr
IMadog ap Maredudd, brenin Powys, a fu farw yn 1160
LlysMathrafal, yn nyffryn Banw

Cynddelw Brydydd Mawr oedd bardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif a’r mwyaf cynhyrchiol o holl Feirdd y Tywysogion. Mae bron 3,900 o linellau o’i waith ar glawr, mwy na dwywaith cymaint ag unrhyw fardd arall o’i gyfnod. Canodd i dywysogion ym Mhowys, Gwynedd a’r Deheubarth, a gellir ei alw’n bencerdd Cymru gyfan.

Y llys ym Mathrafal

Daw Cynddelw i’r golwg gyntaf yn llys Madog ap Maredudd ym Mathrafal. Brodor o Fechain ym Mhowys ydoedd yn ôl pob tebyg, ac mae’n sôn am hela yn y wlad o gwmpas. Lluniodd gerddi mawl i Fadog, i’w lys ac i’w osgordd, a phan fu farw Madog yn 1160 lluniodd y farwnad hon, ac un arall i Fadog, ei fab a’i osgordd gyda’i gilydd.

Llew Powys

Yn y farwnad mae Madog yn llew Powys, yn darian yn y frwydr, yn Fadog hael ac yn gyfaill y beirdd. Mae Cynddelw yn enwi Brân fab Llŷr Llediaith wrth ei ochr, brenin cawr y Mabinogi.

Cerdd wedi’i hadeiladu ar seiniau

Mae’r gerdd wedi’i hadeiladu’n rhediadau o linellau sy’n dechrau â’r un sain, fel bod un llythyren yn canu drwy bob rhan. Mewn un rhediad mae wyth llinell yn olynol yn dechrau ag ‘Oed’: roedd yn gâr y beirdd, roedd yn gadarn, roedd yn llew euraid y frwydr.

Ar ôl Madog

Pan fu farw Madog, symudodd Cynddelw i Wynedd. Rhoddodd Owain Gwynedd dir iddo ym Maenan, a chanodd i Owain, i’r Arglwydd Rhys ac i Lywelyn Fawr. Ei gerdd fwyaf teimladwy efallai yw ei farwnad i’w fab ifanc ei hun, Dygynnelw.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf