
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Canwyd yn 1160
Marwnad Madog ap Maredudd
Mae bardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif yn galaru am frenin olaf Powys gyfan, llew Powys a tharian ei bobl.
Llun: Gwrthgloddiau glaswelltog Mathrafal, hen lys brenhinol tywysogion Powys · Welshficwitch, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Cynddelw Brydydd Mawr |
|---|---|
| I | Madog ap Maredudd, brenin Powys, a fu farw yn 1160 |
| Llys | Mathrafal, yn nyffryn Banw |
Cynddelw Brydydd Mawr oedd bardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif a’r mwyaf cynhyrchiol o holl Feirdd y Tywysogion. Mae bron 3,900 o linellau o’i waith ar glawr, mwy na dwywaith cymaint ag unrhyw fardd arall o’i gyfnod. Canodd i dywysogion ym Mhowys, Gwynedd a’r Deheubarth, a gellir ei alw’n bencerdd Cymru gyfan.FfynhonnellCynddelw Brydydd Mawr ↗Wicipedia CymraegBardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif, ei diroedd a’i holl gerddi.
Y llys ym Mathrafal
Daw Cynddelw i’r golwg gyntaf yn llys Madog ap Maredudd ym Mathrafal. Brodor o Fechain ym Mhowys ydoedd yn ôl pob tebyg, ac mae’n sôn am hela yn y wlad o gwmpas. Lluniodd gerddi mawl i Fadog, i’w lys ac i’w osgordd, a phan fu farw Madog yn 1160 lluniodd y farwnad hon, ac un arall i Fadog, ei fab a’i osgordd gyda’i gilydd.FfynhonnellCynddelw Brydydd Mawr ↗Wicipedia CymraegBardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif, ei diroedd a’i holl gerddi.
Llew Powys
Yn y farwnad mae Madog yn llew Powys, yn darian yn y frwydr, yn Fadog hael ac yn gyfaill y beirdd. Mae Cynddelw yn enwi Brân fab Llŷr Llediaith wrth ei ochr, brenin cawr y Mabinogi.FfynhonnellMarunad Madawc fil Maredut ↗WicidestunMarwnad Cynddelw i Fadog ap Maredudd yn ei hen orgraff.
Cerdd wedi’i hadeiladu ar seiniau
Mae’r gerdd wedi’i hadeiladu’n rhediadau o linellau sy’n dechrau â’r un sain, fel bod un llythyren yn canu drwy bob rhan. Mewn un rhediad mae wyth llinell yn olynol yn dechrau ag ‘Oed’: roedd yn gâr y beirdd, roedd yn gadarn, roedd yn llew euraid y frwydr.FfynhonnellMarunad Madawc fil Maredut ↗WicidestunMarwnad Cynddelw i Fadog ap Maredudd yn ei hen orgraff.
Ar ôl Madog
Pan fu farw Madog, symudodd Cynddelw i Wynedd. Rhoddodd Owain Gwynedd dir iddo ym Maenan, a chanodd i Owain, i’r Arglwydd Rhys ac i Lywelyn Fawr. Ei gerdd fwyaf teimladwy efallai yw ei farwnad i’w fab ifanc ei hun, Dygynnelw.FfynhonnellCynddelw Brydydd Mawr ↗Wicipedia CymraegBardd mwyaf y ddeuddegfed ganrif, ei diroedd a’i holl gerddi.
Cynddelw Brydydd Mawr → Madog ap Maredudd → Hirlas Owain → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (4)
- Ei enw, ‘Cynddelw Brydydd Mawr’, uwchben ei gerddi yn Llawysgrif Hendregadredd — hand α · Parth cyhoeddus
- Ei enw, ‘Madog ap Maredudd’, yn Llawysgrif Hendregadredd o waith Beirdd y Tywysogion — Hand α · Parth cyhoeddus
- Darlun arlunydd o Owain Gwynedd (1909), yn y Llyfrgell Genedlaethol — Hugh Williams · Parth cyhoeddus
- Delw garreg ganoloesol yr Arglwydd Rhys yn Eglwys Gadeiriol Tyddewi — Tipcake · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan



