Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i rhoddwyd yn Gymraeg tua 1300

Ystorya Dared

Cwymp Caerdroea mewn rhyddiaith Gymraeg, a adroddwyd fel pennod gyntaf hanes y Brythoniaid, cyn i Brutus hwylio i’r ynys.

Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Rhoddwyd yn Gymraegtua dechrau’r bedwaredd ganrif ar ddeg, mewn tŷ Sistersaidd yng Nghymru
Cadwydyn Llyfr Coch Hergest a Llawysgrif Peniarth 19
OHanes Lladin Cwymp Caerdroea y dywedir ei fod gan Dares o Phrygia

Olrheiniai’r Brythoniaid eu tras o Gaerdroea: roedd Brutus, brenin cyntaf Ynys Prydain, yn or-ŵyr i Aeneas. Felly yn y llawysgrifau Cymraeg gosodir hanes brenhinoedd Prydain yn aml yn syth ar ôl hanes Caerdroea, Ystorya Dared, sy’n adrodd sut y cwympodd y ddinas.

Caerdroea Gymraeg

Gwnaed y fersiwn Gymraeg o Ladin Dares, y dywedir ei fod yn offeiriad o Gaerdroea a welodd y rhyfel ei hun. Fe’i hysgrifennwyd yn abatai Sistersaidd Cymru ar ddechrau’r bedwaredd ganrif ar ddeg, cyn yr un o’r fersiynau Saesneg o’r stori, ac yn wahanol iddynt fe’i gwnaed yn syth o’r Lladin.

Yn Llyfr Coch Hergest saif yn gyntaf ymhlith yr hanesion, fel bod y darllenydd yn mynd o gwymp Caerdroea at Frutus, o Frutus at frenhinoedd Prydain, ac oddi wrthynt at dywysogion Cymru: un stori hir am y Brythoniaid.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf