Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Y cyfarfod tua 602; argraffwyd y Gymraeg yn 1639

Ateb Dunod

Mae Dunod, abad Bangor Is-coed, yn dweud wrth Awstin fod y Brythoniaid yn ufudd i Dduw, i’r Eglwys ac i’w hesgob eu hunain yng Nghaerllion.

Llun: Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif · Denis Egan, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Y cyfarfodtua 602, wrth Dderwen Awstin, ar ffin yr Hwicce
Y Gymraegargraffwyd gan Henry Spelman yn ei Concilia, 1639
PoblDunod, abad Bangor Is-coed, Awstin o Gaergaint, ac esgobion y Brythoniaid

Mae Beda yn adrodd sut y cyfarfu Awstin, a anfonwyd gan y Pab Grigor at y Saeson, ag esgobion y Brythoniaid tua 602 a gofyn iddynt gadw’r Pasg yn y ffordd Rufeinig, ymuno ag ef i bregethu i’r Saeson a’i dderbyn yn archesgob. Daeth y Brythoniaid i ail gyfarfod o Fangor Is-coed, y fynachlog fwyaf ym Mhrydain, a’i habad o’r enw Dinoot, Dunod. Pan na chododd Awstin i’w cyfarch, cadwasant eu ffyrdd eu hunain.

Yr ateb

Yn 1639 argraffodd Henry Spelman, yn ei gasgliad mawr o gynghorau Eglwys Prydain, ateb byr yn Gymraeg y dywedir mai Dunod a’i rhoddodd, gyda fersiwn Saesneg. Ynddo dywed yr abad fod y Brythoniaid oll yn ufudd i Eglwys Dduw, i bab Rhufain ac i bob Cristion, i garu pawb yn ei radd mewn cariad perffaith ac i helpu pawb ar air a gweithred. Nid oes arnynt ufudd-dod amgen na hwn, meddai, i’r gŵr a elwir yn bab neu’n dad y tadau. Maent dan lywodraeth esgob Caerllion ar Wysg, sy’n olygwr arnynt dan Dduw.

O ble y daeth

Cymraeg oes lawer diweddarach nag oes Dunod yw Cymraeg copi Spelman, ac ni wyddys sut y cafodd ef. Ond mae’r ateb yn dweud yn blaen yr hyn a ddengys Beda: fod Eglwys y Brythoniaid yn hen, yn ddysgedig ac yn eiddo iddi ei hun, gyda’i hesgobion a’i harferion ei hun, ymhell cyn i Awstin ddod. Fe’i dyfynnwyd yn aml gan eglwyswyr Cymru ar ôl y Diwygiad.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan