
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Yn llyfrau cyfraith y 1200au ymlaen
Breiniau gwŷr Arfon
Mae gwŷr y Gogledd yn llosgi Arfon i ddial Elidir Mwynfawr, mae Rhun fab Maelgwn yn gorymdeithio i lannau’r Gweryd, ac mae gwŷr Arfon yn ennill yr hawl i flaenu llu Gwynedd.
Llun: Castell Caernarfon dros yr harbwr wrth geg afon Seiont · Herbert Ortner, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Cadwyd | yn llyfrau cyfraith Cymru, yn Llyfr Iorwerth a’i gopïau |
|---|---|
| Lleoedd | Arfon, Aber Mewydus, a glannau’r Gweryd, afon Forth |
| Pobl | Rhun fab Maelgwn, Elidir Mwynfawr, a gwŷr y Gogledd |
Teyrnasodd Rhun fab Maelgwn ar Wynedd ar ôl ei dad, yng nghanol y chweched ganrif, ac mae ei enw’n fyw yng Nghaerhun yn nyffryn Conwy.FfynhonnellRhun ap Maelgwn Gwynedd ↗Wikipedia (Saesneg)Rhun, brenin Gwynedd ar ôl Maelgwn, a’i ryfel yn y Gogledd. Mae llyfrau cyfraith Gwynedd yn cadw chwedl am ei ryfel yn y Gogledd, a adroddir i egluro breiniau arbennig gwŷr Arfon.FfynhonnellBreinniau Arvon ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841 (Saesneg)Hanes taith Rhun i’r Gogledd a breiniau gwŷr Arfon.
Y rhyfel yn y Gogledd
Lladdwyd Elidir Mwynfawr, gŵr o’r Gogledd, yn Aber Mewydus yn Arfon. I’w ddial daeth gwŷr y Gogledd tua’r de: Clydno Eidyn, Nudd Hael fab Senyllt, Mordaf Hael fab Serwan a Rhydderch Hael fab Tudwal Tudglyd, a llosgi Arfon. Yna casglodd Rhun fab Maelgwn wŷr Gwynedd a gorymdeithio tua’r gogledd, hyd at lannau’r Gweryd.FfynhonnellBreinniau Arvon ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841 (Saesneg)Hanes taith Rhun i’r Gogledd a breiniau gwŷr Arfon.
Yno buont yn dadlau’n hir pwy a âi gyntaf dros yr afon. Anfonodd Rhun negesydd i Wynedd i gael barn, a’r farn oedd mai gwŷr Arfon a fyddai ar y blaen. Mae pennill byr yn y chwedl yn eu canmol: Rhun ym mlaen y byddinoedd, gwŷr Arfon â’u gwaywffyn rhudd.FfynhonnellBreinniau Arvon ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841 (Saesneg)Hanes taith Rhun i’r Gogledd a breiniau gwŷr Arfon.
Pedwar braint ar ddeg
Arhosodd y fyddin yn hir yn y Gogledd. Am eu gwasanaeth rhoddodd Rhun bedwar braint ar ddeg i wŷr Arfon, a’r cyntaf ohonynt yw mai gwŷr Arfon sydd ar flaen llu Gwynedd mewn brwydr. Mae’r chwedl yn un o’r storïau hynaf am yr Hen Ogledd a gadwyd yng Nghymru.FfynhonnellBreinniau Arvon ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), ar ôl Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841 (Saesneg)Hanes taith Rhun i’r Gogledd a breiniau gwŷr Arfon.
Rhun fab Maelgwn → Yr Hen Ogledd → Cyfreithiau Hywel Dda → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (5)
- Caerhun yn Nyffryn Conwy, y gaer a enwir ar ôl Rhun yn ôl traddodiad — Llywelyn2000 · CC BY-SA 4.0
- Trwyn Abermenai ar arfordir Arfon, y wlad y daeth Elidir iddi o’r Gogledd — Gerald England · CC BY-SA 2.0
- Craig y Castell yng Nghaeredin, Din Eidyn, cadarnle Mynyddog Mwynfawr a’r Gododdin — Scglossop1 · CC BY-SA 4.0
- Map o’r Hen Ogledd, lle bu Nudd Hael yn byw — Pickled Pigeon · CC0
- Clochoderick, y maen mawr y dywedir ei fod yn nodi bedd Rhydderch — Roger Griffith · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan




