Hanes Cymru / Oes y Seintiau

d. 595

Dunod Fawr

Brenin Brythoniaid y Pennines, mab Pabo Post Prydain a thad Sant Deiniol o Fangor. Mae’r Trioedd yn ei enwi’n un o Dri Phost Cad Ynys Prydain.

Llun: Eglwys Gadeiriol Bangor, ar safle mynachlog Deiniol o’r chweched ganrif · Denis Egan, CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
d. 595 (cronicl cynnar:Annales Cambriae, y 10fed ganrif) Brenin yn y Gogledd, un o Dri Phost Cad Oes y Seintiau Brenhinoedd, tywysogion a rheolwyr
Eglwys Sant Dunawd ym Mangor-is-y-coed; yn ôl traddodiad Cymreig daeth Dunod fab Pabo yn abad yma
Eglwys Sant Dunawd ym Mangor-is-y-coed; yn ôl traddodiad Cymreig daeth Dunod fab Pabo yn abad yma · Llun: Wikimedia Commons · John Lord, CC BY-SA 2.0

Ystyr yr enw

Dunod Fawr: Dunod ‘Fawr’

Dunod Fawr

  • Dunod ei enw ei hun
  • Fawr mawro mawr (treiglad meddal: m → f)

Roedd Dunod fab Pabo, Dunod Fawr, yn frenin ar Frythoniaid y Gogledd ar ddiwedd y chweched ganrif, o linach Coel Hen. Ymddengys i’w deyrnas orwedd ym mryniau’r Pennines, lle mae hen fuchedd Saesneg Sant Wilfrid yn enwi ardal o’r enw Dunutinga, ‘pobl Dunod’.

Mae’r Trioedd yn ei enwi gyda Gwallog fab Lleënog a Chynfelyn Drwsgl yn Dri Phost Cad Ynys Prydain, fel y gelwid ei dad Pabo yn Bost Prydain. Mae’r Annales Cambriae yn cofnodi ei farw yn 595: ‘Marw y brenin Dunod fab Pabo.’

Ei fab oedd Sant Deiniol, a sefydlodd fynachlog Bangor ar lan Menai, ac yn ôl traddodiad Cymru mam Deiniol oedd Dwywai, merch Lleënog, chwaer Gwallog o Elfed. Felly brenin o’r Gogledd a thywysoges o Elfed oedd rhieni esgob cyntaf Gwynedd.

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Hefyd yn yr oes hon

fl. c. 469

Riothamus

Brenin y Brythoniaid a ymladdodd yng Ngâl (wedi’i gofnodi)

Brenin y Brythoniaid a groesodd y môr gyda deuddeng mil o wŷr, tua 469, i ymladd dros Rufain yn erbyn y Fisigothiaid yng nghalon Gâl. Ysgrifennodd Sidonius Apollinaris ato fel cyfaill.

Riothamus
fl. 5th century

Cunedda Wledig

Sylfaenydd Gwynedd (cronicl cynnar:Historia Brittonum, 829)

Y brenin a ddaeth i’r de o Fanaw Gododdin gyda’i feibion a sefydlu tŷ brenhinol Gwynedd.

Cunedda Wledig
fl. 5th century

Brychan Brycheiniog

Brenin a thad saint (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Y brenin a roddodd ei enw i Frycheiniog. Yn ôl traddodiad Cymru roedd ganddo ddau ddwsin o blant, a daeth y rhan fwyaf ohonynt yn saint.

Brychan Brycheiniog
fl. 5th century

Santes Dwynwen

Nawddsantes cariadon (cronicl cynnar:De Situ Brecheniauc, tua 1200)

Merch Brychan a santes cariadon Cymru. Ei dydd hi, 25 Ionawr, yw diwrnod cariadon Cymru, ac mae ei heglwys ar Ynys Llanddwyn ym Môn.

Santes Dwynwen

Ysgrifennwyd gan Ifan Cyhoeddwyd gyntaf Diweddarwyd ddiwethaf