

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 1500
I ofyn march, gan Tudur Aled
Un o gywyddau gofyn gorau’r Gymraeg: mae Tudur Aled yn darlunio’r march y mae’n gobeithio’i gael, â llygaid fel gellyg, blew fel sidan a charnau sy’n taro sêr o’r ffordd.
Llun: Y gofeb yn Llansannan i’w beirdd, gan gynnwys Tudur Aled · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons
| Bardd | Tudur Aled, o Lansannan |
|---|---|
| Math | cywydd gofyn, cerdd i ofyn am rodd |
| Rhodd | march |
Dysgodd Tudur Aled, a aned ym mhlwyf Llansannan tua 1465, ei grefft gan ei ewythr Dafydd ab Edmwnd a daeth yn un o’r mwyaf o holl Feirdd yr Uchelwyr. Mae o leiaf 125 o’i gywyddau wedi goroesi. Roedd yn un o gomisiynwyr eisteddfod gyntaf Caerwys yn 1523, a bu farw yng Nghaerfyrddin tua 1525.FfynhonnellTudur Aled ↗Wicipedia CymraegTudur Aled o Lansannan, ei athro Dafydd ab Edmwnd, ei noddwyr ac eisteddfod Caerwys 1523.
Y cywydd gofyn
Cerdd i ofyn rhodd gan noddwr oedd cywydd gofyn: march, hebog, bwa, llurig. Rhaid oedd i’r bardd ddisgrifio’r rhodd mor gain fel na allai’r rhoddwr wrthod. Mae cywyddau Tudur Aled i ofyn meirch ymhlith yr enwocaf oll. Mae hwn yn agor gyda Lewis ap Madog, a chyda dymuniad: erbyn mis Mai, merch deg, a march i’w chludo.FfynonellauI ofyn March ↗WicidestunTestun cyfan cywydd Tudur Aled i ofyn march.Tudur Aled ↗Wicipedia CymraegTudur Aled o Lansannan, ei athro Dafydd ab Edmwnd, ei noddwyr ac eisteddfod Caerwys 1523.
Y march
Yna daw’r march ei hun, llinell ar ôl llinell. Mae ganddo olwg hydd, ffroen fel arth, clustiau fel dail saets, blew fel sidan newydd a mwng lliw’r gwawn. Mae ei draed yn gwau drwy dân gwyllt, a neidiai dros afon fel iwrch yn llamu rhag neidr.FfynhonnellI ofyn March ↗WicidestunTestun cyfan cywydd Tudur Aled i ofyn march.
Llygaid fel dwy ellygen
Sêr neu fellt o’r sarn
Merch deg yn aros
Mae wyth hoelen ym mhob pedol, a phob hoelen yn taro gwreichionen. Nid oes arno angen ysbardun, am ei fod yn gwybod meddwl ei farchog. Mae Tudur yn enwi Llaneurgain fel y lle y mae’n llamu. Ac mae’r diwedd yn dychwelyd at y dechrau: mae merch deg yn aros, pe ceid march i’w chludo.FfynhonnellI ofyn March ↗WicidestunTestun cyfan cywydd Tudur Aled i ofyn march.
Mae merch deg yn aros
Tudur Aled → Eisteddfod Caerwys 1523 → Troell y Gwir, gan Tudur Aled → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Eglwys Sant Chad yn Hanmer, plwyf cartref Dafydd ab Edmwnd, lle mae wedi’i gladdu — PhilipLS · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
