Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd tua 1500

Troell y Gwir, gan Tudur Aled

Cywydd byr ar olwyn ffawd: heddwch a fag gyfoeth, cyfoeth a fag ryfel, rhyfel a fag dlodi, a thlodi a fag heddwch drachefn.

Llun: Porthdy mawr Castell Dinbych · Errol Edwards, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

BarddTudur Aled
Testunolwyn ffawd
Hyddeunaw llinell

Mae Tudur Aled yn fwyaf adnabyddus am gerddi mawl hir i uchelwyr gogledd Cymru, yn anad neb Salbriaid Lleweni ger Dinbych, ei brif noddwyr. Ond un o’i gerddi mwyaf annwyl yw un o’r byrraf: deunaw llinell ar olwyn ffawd.

Llun olwyn

Mae’r bardd yn dal rhôl â llun olwyn arni ac wyneb yn y canol fel drych. O gwmpas yr ymyl, meddai, mae pedwar gair o wirionedd nad ydynt byth yn peidio â throi. Roedd lluniau fel hyn, o olwyn ffawd â chodiad a chwymp dyn o’i chwmpas, yn adnabyddus yn eglwysi a llyfrau’r Oesoedd Canol.

Rhod yn fy llaw

Mae llun rhod i’m llaw yn rhôl,Mae llun olwyn ar rôl yn fy llaw,A drych wyneb drwy’i chanol;a drych wyneb drwy ei chanol;Gwyliwch y droell amgylch draw,gwyliwch y droell yn troi draw:Gwir pedwar gair, heb beidiaw:gwirionedd pedwar gair, heb beidio.
Tudur Aled, Troell y Gwir, yr agoriad

Y pedwar gair

Y pedwar gair yw heddwch, cyfoeth, rhyfel a thlodi. Mae pob un yn magu’r nesaf, a’r olaf yn magu’r cyntaf drachefn.

Heddwch a fag gyfoeth

Heddwch, bybyrwch y byd,Heddwch, egni’r byd,Cyfoeth yw a fag hefyd;yw’r hyn sy’n magu cyfoeth;Cyfoeth balch, cof waith y bêl,cyfoeth balch, yn troi fel pêl,A fo cryf, a fag rhyfel;pan fo’n gryf, a fag ryfel;Rhyfel a fag rhyw afar,rhyfel a fag alarTlodi byth, atelid a bâr;a thlodi parhaus, ac a bair dristwch;Tlodi, at drueni trwch,tlodi, yn ei drueni,A fo coedd, a fag heddwch.pan fo’n amlwg i bawb, a fag heddwch.
Tudur Aled, Troell y Gwir

Mae’r gerdd yn gorffen â gweddi gellweirus: gan fod yr olwyn wedi troi unwaith at anlwc, Duw a roddo iddi droi unwaith at lwc.

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan