

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd yn niwedd y 1400au
Marwnad Siôn Eos
Crogwyd y telynor Siôn Eos yn y Waun dan gyfraith Lloegr, pan fyddai cyfraith Hywel Dda wedi caniatáu i’w deulu dalu. Mae marwnad ei gyfaill yn gri am gyfiawnder ac am y gerddoriaeth a gollwyd gydag ef.
Llun: Telyn deires Gymreig tua 1750 yn Amgueddfa Gelf Metropolitan, Efrog Newydd · John Richards, CC0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Dafydd ab Edmwnd, o Hanmer |
|---|---|
| I | Siôn Eos, telynor, a grogwyd yn y Waun |
| Ffurf | cywydd marwnad |
Telynor o Faldwyn yn ail hanner y bymthegfed ganrif oedd Siôn Eos. Mewn ffrwgwd yn arglwyddiaeth y Waun anafwyd dyn a bu farw wedyn. Medd Dafydd ab Edmwnd mai damwain oedd hi. Safodd Siôn ei brawf o flaen rheithgor dan y gyfraith Seisnig a’i ddedfrydu i’w grogi. Yn y dyddiau hynny defnyddid cyfraith Hywel Dda o hyd mewn llawer rhan o’r Gororau, ac roedd ei deulu a’i gyfeillion eisoes wedi casglu’r galanas, y tâl i dylwyth y marw a ganiatâi cyfraith Cymru. Gwrthododd y rheithgor hynny, a chrogwyd Siôn.FfynhonnellSiôn Eos ↗Wicipedia CymraegY telynor o Faldwyn, ei brawf yn y Waun, a’r farwnad sy’n llefain yn erbyn ei grogi.
Dau am un
Ei gyfaill Dafydd ab Edmwnd, y bardd a enillodd y gadair yn eisteddfod Caerfyrddin 1451, a luniodd ei farwnad. Mae’n agor gyda’r cam: dau fywyd wedi’u colli am un ffrae ddamweiniol, pan fyddai’n well colli un gŵr na dau. Cynigiwyd pwysau Siôn mewn aur am ei fywyd.FfynonellauI Siôn Eos (a grogwyd yn y Waun) ↗WicidestunTestun cyfan marwnad Siôn Eos.Dafydd ab Edmwnd ↗Wicipedia CymraegBardd Hanmer a enillodd y gadair yng Nghaerfyrddin yn 1451 ac a sefydlodd y pedwar mesur ar hugain.
Cyfraith Hywel
Y gerdd wedi torri
Siôn oedd tad y gerdd dant, a bu ei farw’n golled i’w holl ddysg. Mae Dafydd yn ei glywed yn y delyn ei hun: torrwyd y tant, torrwyd y mesur, torrwyd ysgol y desgant.FfynonellauI Siôn Eos (a grogwyd yn y Waun) ↗WicidestunTestun cyfan marwnad Siôn Eos.Siôn Eos ↗Wicipedia CymraegY telynor o Faldwyn, ei brawf yn y Waun, a’r farwnad sy’n llefain yn erbyn ei grogi.
Fel torri tant
Telyn aur telynorion
Cri am gyfiawnder
Mae’r gerdd yn gorffen â rhybudd i wŷr y Waun: bernir y rhai a farnodd Siôn gan Dduw, a chaiff Siôn ei fywyd yn y nef. Cyfrifir y farwnad ymhlith y gorau o’r holl gywyddau, ac mae hefyd yn gri yn erbyn cymryd bywyd am fywyd.FfynonellauSiôn Eos ↗Wicipedia CymraegY telynor o Faldwyn, ei brawf yn y Waun, a’r farwnad sy’n llefain yn erbyn ei grogi.Dafydd ab Edmwnd ↗Wicipedia CymraegBardd Hanmer a enillodd y gadair yng Nghaerfyrddin yn 1451 ac a sefydlodd y pedwar mesur ar hugain.
Dafydd ab Edmwnd → Eisteddfod Caerfyrddin 1451 → Cyfreithiau Hywel Dda → Y Waun → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Eglwys Sant Chad yn Hanmer, plwyf cartref Dafydd ab Edmwnd, lle mae wedi’i gladdu — PhilipLS · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
