Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd tua 1450–1480

I wallt Llio, gan Dafydd Nanmor

Cywydd cyfan i foli gwallt euraid un ferch: aur coch, briallu, plisg cnau, llwyn banadl a gerddodd i’r eglwys.

Llun: Llwy garu Gymreig o bren cerfiedig gyda chalonnau a thwll clo · Kmtextor, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

BarddDafydd Nanmor
ILlio, merch Rhydderch
Ffurfcywydd i foli gwallt merch

Hanai Dafydd Nanmor o Nanmor ar lan afon Glaslyn, ger Beddgelert, a threuliodd y rhan fwyaf o’i oes yn y de, lle bu teulu Rhys ap Maredudd o’r Tywyn ger Aberteifi yn noddwyr iddo. Roedd yn feistr ar y canu mawl, medrai Ladin yn dda, a chopïai lawysgrifau hefyd. Dywedir iddo gael ei gladdu yn Hendy-gwyn ar Daf. Gwelai Saunders Lewis ef fel y bardd sy’n dangos orau yr hyn a gredai uchelwyr Cymru a’u beirdd.

Aur coch ac arian

Mae’r cywydd hwn yn gerdd gyfan am un peth: gwallt merch o’r enw Llio Rhydderch. Mae’n disgleirio fel lluwch mân ac o liw aur coch. Mae’n felynach nag afal Anna, wedi’i blethu â nobl aur, mor hir nes disgyn yn dair pleth at ei bronnau.

Lliw rhuddaur

Llio eurwallt, lliw arian,Llio eurwallt, ddisglair fel arian,Llewychu mae fal lluwch mân.mae’n disgleirio fel lluwch mân.Mae ar ei phen, seren serch,Ar ei phen, seren serch,Lliw rhuddaur, Llio Rhydderch.mae lliw aur coch: Llio Rhydderch.
Dafydd Nanmor, I wallt Llio, yr agoriad

Gwallt Mair a’r môr-forynion

Ni ddylai Llio ei gribo â chribau pren, medd y bardd, ond â chribau o esgyrn pysgod. Mae ei gwallt fel gwallt Mair o Fynyw, fel un Non, fel un y môr-forynion, fel gwallt melyn Mihangel Sant. Mae pobl yn gofyn ai mellt o’r nef ydyw.

Llwyn banadl

Ai plisg y gneuen wisgi,Ai plisgyn y gneuen aeddfed,Ai dellt aur yw dy wallt di?ai dellt aur yw dy wallt di?Llwyn ne’ ddau i’r llan a ddoeth,Daeth llwyn, neu ddau, i’r eglwys:Llwyn banadl, Llio’n bennoeth!llwyn banadl, Llio’n bennoeth!
Dafydd Nanmor, I wallt Llio

Llwyn banadl

Mae Dafydd yn dal i ganfod lluniau newydd ar ei gyfer: plisg cnau, dellt aur, esgyll paun ym mis Mai, mil o winwydd melyn, lliw cŵyr cannwyll eglwys. Pan ddaw Llio i’r eglwys yn bennoeth, mae fel pe bai llwyn cyfan o fanadl melyn wedi cerdded i mewn.

Llio frialleuwallt

Nid ad Duw gwyn, mewn tw’ gwallt,Ni ad Duw gwyn i farw,Farw Llio frialleuwallt.tra bo’i gwallt yn tyfu, Llio a’i gwallt fel briallu.
Dafydd Nanmor, I wallt Llio, y llinellau olaf

Pobl y testun

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan