
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Wedi’i gadw mewn llyfr o’r 1600au
Twyll Huan
Chwedl Gymraeg fer am Wydion, a gododd y Llwybr Llaethog i chwilio am ei fab, ac am sut y cafodd y dylluan ei henw.
Llun: Machlud o fryngaer Dinas Dinlle, caer Lleu, ar arfordir Arfon · Dwalad, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Cedwir yn | Llawysgrif Peniarth 112, tudalennau 880–881, llyfr a gasglwyd gan John Jones, Gellilyfdy |
|---|---|
| Iaith | Cymraeg |
| Pobl | Gwydion, brenin Gwynedd, a’i fab Huan |
| Esbonio | yr enw Cymraeg ar y dylluan, ac ar y Llwybr Llaethog, Caer Gwydion |
Treuliodd John Jones o Gellilyfdy yn Sir y Fflint, a fu fyw o tua 1585 hyd 1658, ei oes yn copïo hen gerddi a chwedlau Cymru. Yn un o’i lyfrau, Llawysgrif Peniarth 112 yn y Llyfrgell Genedlaethol bellach, ysgrifennodd chwedl nad yw ond ychydig linellau o hyd.FfynonellauPeniarth MS 112 ↗Catalog archifau Llyfrgell Genedlaethol Cymru (Saesneg)Cofnod y llyfrgell o’r llyfr: cerddi a gasglwyd o lawer ffynhonnell gan John Jones, Gellilyfdy.The Deceiving of Huan ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 112, tt. 880–881 (Saesneg)Cymraeg y chwedl a chyfieithiad Saesneg, ar ôl T. Gwynn Jones.
Y chwedl
Cynllwyniodd gwraig Huan ap Gwydion farwolaeth ei gŵr, a phan na ddaeth adref dywedodd ei fod wedi mynd i hela ymhell. Aeth ei dad Gwydion, brenin Gwynedd, drwy bob gwlad i chwilio amdano, ac yn y diwedd gwnaeth Gaer Gwydion, ffordd y sêr yn yr awyr, i chwilio’r nefoedd. Yno y cafodd ei fab, oherwydd yr oedd ei enaid yn y nef. Yna trodd Gwydion y wraig ifanc yn aderyn, ac mae hi’n ffoi rhag ei thad-yng-nghyfraith hyd heddiw, ac fe’i gelwir yn Twyll Huan.FfynhonnellThe Deceiving of Huan ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 112, tt. 880–881 (Saesneg)Cymraeg y chwedl a chyfieithiad Saesneg, ar ôl T. Gwynn Jones.
Tylluan a haul
Mae’r chwedl yn chwarae ar y gair tylluan, fel petai’n twyll a huan, hen air Cymraeg am yr haul. Yr un stori yw hi â diwedd Pedwaredd Gainc y Mabinogi, lle mae Blodeuwedd yn cynllwynio yn erbyn Lleu Llaw Gyffes ac yn cael ei throi’n dylluan gan Wydion; yma enw’r mab yw Huan, yr haul.FfynhonnellThe Deceiving of Huan ↗Llyfrgell hen destunau Mary Jones (maryjones.us), o Lawysgrif Peniarth 112, tt. 880–881 (Saesneg)Cymraeg y chwedl a chyfieithiad Saesneg, ar ôl T. Gwynn Jones. Argraffodd y bardd a’r ysgolhaig mawr T. Gwynn Jones hi yn ei lyfr ar draddodiadau Cymru yn 1930.FfynhonnellWelsh Folklore and Folk-CustomT. Gwynn Jones, Methuen, Llundain, 1930 (Saesneg)Llyfr y bardd a’r ysgolhaig mawr am draddodiadau Cymru, a argraffodd chwedl Huan.
Llwybr Llaethog Cymru
Mae Caer Gwydion yn enw Cymraeg ar y Llwybr Llaethog o hyd, caer neu ffordd Gwydion ar draws awyr y nos. Mae’r awdur yn gorffen â brawddeg o’i eiddo’i hun: yn null y Groegiaid, meddai, y lluniai’r hen Frythoniaid eu storïau er mwyn iddynt gael eu cofio. Gwyddai ei fod yn cadw rhywbeth gwerthfawr.
Pobl y testun
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf


