

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Copïwyd o ddiwedd y 1200au
Llyfr Blegywryd
Llyfr cyfraith Dyfed a Deheubarth, a enwyd ar ôl Meistr Blegywryd, yr ysgolhaig a ysgrifennodd y gyfraith i Hywel Dda yn y Tŷ Gwyn ar Daf.
Llun: Tudalen o Lawysgrif Boston, y llyfr cyfraith poced a ddaeth adref o America yn 2012 · Medieval scribe; National Library of Wales (NLW MS 24029A), CC0 · Wikimedia Commons
| Teulu | llyfrau cyfraith Dyfed a’r Deheubarth |
|---|---|
| Enwyd ar ôl | Meistr Blegywryd, ysgolhaig cynulliad Hywel |
| Nodweddion | llys Dinefwr, saith esgobty Dyfed, cyfresi hir o drioedd |
Llyfr Blegywryd yw cyfraith Hywel fel y’i cadwyd yn Nyfed a’r Deheubarth, teyrnas Hywel ei hun. Mae wedi’i enwi ar ôl Meistr Blegywryd, yr unig ysgolhaig ymhlith y gwŷr doeth yn y Tŷ Gwyn, a ddewisodd Hywel, medd y llyfrau hyn, i roi’r gyfraith ar glawr. Enwir Blegywryd fab Einion yn Llyfr Llandaf yn y 950au, a gall mai’r un gŵr ydyw. Argraffodd Aneurin Owen y teulu hwn yn 1841 fel y Dimetian Code.FfynonellauLlyfr Blegywryd ↗Wicipedia CymraegLlyfr cyfraith Dyfed, Blegywryd a Dinefwr.The Dimetian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Blegywryd, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Dimetian Code.
Y Tŷ Gwyn ar Daf
Mae’r llyfr yn agor â’r hanes enwocaf am wneud y gyfraith. Gwelodd Hywel y Cymry’n camarfer eu cyfreithiau a’u harferion, felly galwodd chwe gŵr o bob cwmwd, a holl wŷr eglwysig ei deyrnas, i’r Tŷ Gwyn ar Daf yn Nyfed, ger y man lle saif Hendy-gwyn heddiw. Arosasant yno drwy’r Grawys gyfan, yn gweddïo ac yn ymprydio, ac ar ddiwedd y Grawys dewisodd Hywel ddeuddeg o’r lleygwyr doethaf a Meistr Blegywryd i roi trefn ar y gyfraith.FfynhonnellThe Dimetian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Blegywryd, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Dimetian Code.
Gwelodd Hywel y Cymry’n camarfer y cyfreithiau
Tŷ o wiail gwynion
Llyfr y de
Blegywryd yw’r mwyaf ceidwadol o’r tri theulu o ran ei drefn a’i gynnwys. Mae’n rhoi i Ddinefwr, llys brenhinoedd y Deheubarth, y lle a rydd Iorwerth i Aberffraw. Mae ganddo adrannau ei hun ar eglwys Dyfed, yn eu plith saith esgobty Dyfed, sy’n awgrymu bod gan wŷr eglwysig, o Dyddewi efallai, ran ynddo. Mae hefyd yn casglu cyfresi hir o drioedd, yn crynhoi rheolau’r gyfraith fesul tri er mwyn eu cofio’n hawdd.FfynhonnellLlyfr Blegywryd ↗Wicipedia CymraegLlyfr cyfraith Dyfed, Blegywryd a Dinefwr.
Llyfrau poced
Llyfrau bach yw llawer o gopïau Blegywryd, wedi’u gwneud i’w cario i’r llys ym mag cyfreithiwr. Teithiodd un ohonynt, llawysgrif Boston o’r 1300au, cyn belled ag America cyn dod adref i Lyfrgell Genedlaethol Cymru.FfynonellauLlyfr Blegywryd ↗Wicipedia CymraegLlyfr cyfraith Dyfed, Blegywryd a Dinefwr.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Cyfraith Hywel Dda → Hendy-gwyn, y Tŷ Gwyn ar Daf → Llys Dinefwr mewn 3D → Llyfr Iorwerth → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
