

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Yn cymryd ffurf yn niwedd y 1100au
Llyfr Cyfnerth
Teulu hynaf llyfrau cyfraith Cymru, o’r gororau rhwng Gwy a Hafren, a enwyd ar ôl Cyfnerth fab Morgeneu.
Llun: Y Brenin Hywel Dda ar ei orsedd, ar dudalen o Gyfraith Hywel Dda yn Lladin o’r drydedd ganrif ar ddeg (Peniarth 28), yn y Llyfrgell Genedlaethol · Unknown medieval scribe, CC0 · Wikimedia Commons
| Teulu | yr hynaf o dri theulu’r llyfrau cyfraith |
|---|---|
| Enwyd ar ôl | Cyfnerth fab Morgeneu, cyfreithiwr a enwir mewn nodyn i’w ragair |
| Gwlad | y gororau rhwng Gwy a Hafren |
Yn Llyfr Cyfnerth y ceir y ffurf hynaf ar gyfraith Hywel sydd wedi goroesi yn Gymraeg. Mae wedi’i enwi ar ôl Cyfnerth fab Morgeneu, cyfreithiwr a enwir mewn nodyn a ychwanegwyd at ei ragair, ac y defnyddiodd Iorwerth ap Madog ei lyfr hefyd. Argraffodd Aneurin Owen ef yn 1841 fel y Gwentian Code, ond mae’r enw’n gamarweiniol: perthyn y llyfr yn hytrach i’r tiroedd rhwng Gwy a Hafren, gororau Powys a chanol y Mers.FfynonellauLlyfr Cyfnerth ↗Wicipedia CymraegTeulu hynaf y llyfrau cyfraith, a enwyd ar ôl Cyfnerth fab Morgeneu.The Gwentian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Cyfnerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Gwentian Code.
Cymru Hywel
Mae ei ragair yn cofio mor eang oedd teyrnas Hywel: pedwar cantref a thrigain yn y Deheubarth, deunaw yng Ngwynedd, trigain tref y tu hwnt i’r Cyrchell a thrigain ym Muellt, ac o fewn y terfynau hynny, medd, nid âi gair neb uwchlaw ei air ef. Mae’n adrodd sut y casglodd chwe gŵr o bob cwmwd i’r Tŷ Gwyn ar Daf, gyda saith ugain o esgobion, archesgobion, abadau ac athrawon, i wneud cyfreithiau da a dileu’r rhai drwg a fu cyn ei amser.FfynhonnellThe Gwentian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Cyfnerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Gwentian Code.
Y felltith
Wedi gwneud y cyfreithiau, medd y rhagair, gosododd y gynulleidfa felltith Duw, a’r gynulleidfa, a Chymru gyfan, ar y neb a’u torrai.FfynhonnellThe Gwentian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Cyfnerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Gwentian Code.
Y felltith ar y torrwr cyfraith
Llyfr byrrach
Mae Cyfnerth yn fyrrach ac yn symlach nag Iorwerth, ac yn nes, yn ôl ysgolheigion, at y llyfrau a ddefnyddiai’r cyfreithwyr yn y 1100au. Argraffwyd copi gwych ohono, Llawysgrif Harley 4353 yn y Llyfrgell Brydeinig, gyda chyfieithiad Saesneg gan A. W. Wade-Evans yn 1909, ac mae’n un o’r ffyrdd hawsaf o hyd i ddarllen llyfr cyfraith Cymreig cyfan o’i ddechrau i’w ddiwedd.FfynonellauWelsh Medieval Law ↗A. W. Wade-Evans, Welsh Medieval Law, 1909 (Saesneg)Llyfr Cyfnerth o Lawysgrif Harley 4353, gyda chyfieithiad Saesneg.Llyfr Cyfnerth ↗Wicipedia CymraegTeulu hynaf y llyfrau cyfraith, a enwyd ar ôl Cyfnerth fab Morgeneu.
Cyfraith Hywel Dda → Llyfr Iorwerth → Llyfr Blegywryd → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
