
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd yn niwedd y 1200au
Llyfr Colan
Diweddariad cyfreithiwr o Wynedd ei hun o Lyfr Iorwerth, a gadwyd yn Peniarth 30, gyda’i lyfr achosion, y Damweiniau.
Llun: Pentref Aberffraw a’i hen bont, unwaith yn llys brenhinol tywysogion Gwynedd · Chris Heaton, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons
| Llawysgrif | Peniarth 30, yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru |
|---|---|
| Teulu | llyfrau cyfraith Gwynedd |
| Golygwyd gan | Dafydd Jenkins, 1963, a’r Damweiniau yn 1973 |
Llyfr Colan yw’r enw a rydd ysgolheigion ar y llyfr cyfraith yn hanner cyntaf Peniarth 30. Mae’n ffurf ddiwygiedig ar Lyfr Iorwerth, wedi’i ail-lunio gan gyfreithiwr o Wynedd a adwaenai’r gyfraith yn dda ac a’i gosododd mewn trefn newydd.FfynonellauLlyfr Colan ↗Wicipedia CymraegPeniarth 30, ei destun Iorwerth diwygiedig a’i Ddamweiniau.Llyfr Iorwerth ↗Wicipedia CymraegLlyfr cyfraith Gwynedd, ei nodweddion a’i lawysgrifau.
Llyfr yr achosion
Gydag ef mae’r llawysgrif yn cadw cyfres o Ddamweiniau, sef digwyddiadau neu achosion. Mae pob un yn dechrau “O derfydd…” ac yna’n rhoi’r dyfarniad: beth a ddywed y gyfraith os â mochyn un gŵr i ŷd gŵr arall, os bydd farw march a fenthycwyd ar y ffordd, os bydd dau ŵr yn hawlio’r un tir. Mae’r Damweiniau’n dangos y gyfraith nid fel côd sefydlog ond fel crefft fyw, gyda chyfreithwyr yn gweithio allan yr ateb i bob achos newydd ac yn ei ysgrifennu i’r genhedlaeth nesaf.FfynonellauLlyfr Colan ↗Wicipedia CymraegPeniarth 30, ei destun Iorwerth diwygiedig a’i Ddamweiniau.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Llyfr cyfreithiwr
Mae Llyfr Colan yn un o’r arwyddion cliriaf mai gwaith proffesiwn dysgedig oedd cyfraith Cymru. Hyfforddid cyfreithwyr Gwynedd mewn teuluoedd, trosglwyddent eu llyfrau o dad i fab, a daliasant i ychwanegu atynt. Dyna pam nad oes dau lyfr cyfraith yn union yr un fath, a pham yr oedd cyfraith Hywel yn dal i dyfu ddwy ganrif a hanner wedi ei farw.FfynonellauCyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.Welsh law ↗Wikipedia (Saesneg)Cyfraith frodorol Cymru, o Hywel Dda hyd y Deddfau Uno.
Llyfr Iorwerth → Y casgliadau cyfraith diweddarach → Cyfraith Hywel Dda → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
