

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Rhan o’r llyfrau cyfraith o’r 1200au
Llyfr Prawf Ynad
Yr hyn yr oedd yn rhaid i ŵr ei wybod cyn y gallai eistedd yn ynad yng Ngwynedd: Tair Colofn Cyfraith, ar alanas, lladrad a thân, a gwerth gwyllt a dof.
Llun: Ynad y llys a’r hebogydd â’i hebog, wedi’u tynnu ar ymylon Peniarth 28 · Medieval scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 28), CC0 · Wikimedia Commons
| I’w gael yn | Llyfr Iorwerth, ac mewn ffurfiau eraill yn y llyfrau cyfraith eraill |
|---|---|
| Cynnwys | Tair Colofn Cyfraith, a gwerth gwyllt a dof |
| I | y cyfreithiwr ifanc a fynnai fod yn ynad |
Yng Ngwynedd roedd yr ynad yn gyfreithiwr wedi’i hyfforddi, ac mae Llyfr Iorwerth yn nodi’r hyn yr oedd yn rhaid iddo’i wybod. Rhaid i’r neb a fynnai fod yn ynad ddysgu’r llyfr hwn yn gyntaf. Pan dybiai ei athro ei fod yn barod, fe’i holid gan ynad y llys, yna fe’i cyflwynid i’r arglwydd, a roddai iddo ei awdurdod, a thalai bedair ceiniog ar hugain i ynad y llys yn dâl. Y llyfr yr oedd yn rhaid iddo ei feistroli oedd y Llyfr Prawf.FfynonellauThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.Tair Colofn Cyfraith ↗Wicipedia CymraegTair Colofn Cyfraith: galanas, lladrad a thân.
Y Llyfr Prawf
Tair Colofn Cyfraith
Tair Colofn Cyfraith yw naw affaith galanas, naw affaith lladrad a naw affaith tân. Affaith yw unrhyw ran yn y weithred, o’i chynllunio hyd at sefyll gerllaw tra gwnaed hi, ac roedd pris ar bob un. Roedd trefnu’r gyfraith fesul tri, a thri naw, yn ei gwneud yn haws ei dysgu a’i chofio, fel y dysgai’r beirdd eu trioedd.FfynonellauTair Colofn Cyfraith ↗Wicipedia CymraegTair Colofn Cyfraith: galanas, lladrad a thân.The Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.
Y tafod rhudd
Melltith ar yr ynad heb ei hyfforddi
Dywed rhagair y Llyfr Prawf i’r gynulleidfa yn y Tŷ Gwyn osod melltith ar unrhyw arglwydd a roddai awdurdod barnu i ŵr, ac ar unrhyw ŵr a’i cymerai, heb wybod tair colofn cyfraith a gwerth gwyllt a dof. Gallai ynad a roddai farn anghyfiawn golli ei dafod, oni thalai ei werth yn ôl y gyfraith. Roedd cyfraith Cymru o ddifrif am ei hynadon.FfynhonnellThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.
Gwerth gwyllt a dof
Mae ail hanner y Llyfr Prawf yn gosod pris ar bob anifail, gwyllt a dof, ac ar goed, arfau a rhannau tŷ. Mae ganddo dudalen ei hun ar y wefan hon.FfynhonnellThe Venedotian Code ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Llyfr Iorwerth, wedi’i argraffu gyda chyfieithiad Saesneg fel y Venedotian Code.
Gwerth gwyllt a dof → Llyfr Iorwerth → Cyfraith Hywel Dda → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
