

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd o’r 1200au ymlaen
Y llyfrau cyfraith Lladin
Cyfraith Hywel yn Lladin, i wŷr eglwysig ac i lysoedd y tu hwnt i Gymru: pum fersiwn, ac un ohonynt yn Peniarth 28 â’i luniau bach o’r brenin a’i lys.
Llun: Hywel Dda ar ei orsedd, y llun cyntaf yn Peniarth 28 · Medieval scribe; National Library of Wales (Peniarth MS 28), CC0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Lladin |
|---|---|
| Fersiynau | pump, a adwaenir gan ysgolheigion fel Lladin A hyd E |
| Copi enwocaf | Peniarth 28, â’i luniau, o ail hanner y 1200au |
Ysgrifennwyd cyfraith Hywel yn Lladin yn ogystal ag yn Gymraeg. Mae pum fersiwn Lladin wedi goroesi, wedi’u gwneud i wŷr eglwysig ac i lysoedd lle na ddeellid y Gymraeg, ac maent yn llawn geiriau Cymraeg nad oedd Lladin i’w cyfateb: penteulu, distain, sarhaed, galanas. Argraffodd Aneurin Owen hwy yn 1841 fel Leges Wallicae, cyfreithiau Cymru.FfynonellauLeges Wallicae ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Y llyfrau cyfraith Lladin, wedi’u hargraffu’n llawn.Cyfraith Hywel ↗Wicipedia CymraegCyfraith Hywel, ei llyfrau a’i hanes.
Deugain niwrnod yn y Tŷ Gwyn
Mae’r rhagair Lladin yn adrodd yr un stori â’r llyfrau Cymraeg: galwodd Hywel, a elwid y Da, wŷr o awdurdod a dysg o bob ardal yn ei deyrnas, gyda holl esgobion, abadau ac offeiriaid Cymru, i’r Tŷ Gwyn ar Daf. Yno arosasant ddeugain niwrnod a deugain nos ar fara a dŵr, gosod pris teg ar bob peth a barn addas ar bob achos, ac yna gwisgodd y clerigwyr eu gwisgoedd, codi eu croesau a’u canhwyllau, a melltithio’r neb a dorrai’r cyfreithiau a bendithio’r neb a’u cadwai.FfynhonnellLeges Wallicae ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Y llyfrau cyfraith Lladin, wedi’u hargraffu’n llawn.
Deugain niwrnod ar fara a dŵr
Llys y brenin
Mae’r llyfr cyntaf yn dechrau, fel y llyfrau Cymraeg, gyda llys y brenin a’i bedwar swyddog ar hugain, o’r penteulu ac offeiriad y teulu, drwy’r distain, ynad y llys a’r hebogydd, hyd at fardd teulu, y drysorion, y cog, y meddyg a gwastrawd y frenhines.FfynhonnellLeges Wallicae ↗Aneurin Owen, Ancient Laws and Institutes of Wales, 1841Y llyfrau cyfraith Lladin, wedi’u hargraffu’n llawn.
Pedwar swyddog ar hugain
Peniarth 28
Y copi Lladin enwocaf yw Peniarth 28, llyfr bach o ail hanner y 1200au o Wynedd, â lluniau bach lliw o’r brenin ar ei orsedd, ei swyddogion, anifeiliaid y gyfraith a phobl gyffredin. Erbyn dechrau’r 1300au roedd mewn llyfrgell abaty yng Nghaergaint, ac awgrymodd Daniel Huws efallai mai dyma’r union lyfr y dyfynnodd yr Archesgob John Pecham ohono wrth ysgrifennu at Lywelyn ap Gruffudd ym mis Tachwedd 1282. Mae bellach yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.FfynonellauPeniarth 28 ↗Wicipedia CymraegY llyfr cyfraith Lladin â’i luniau bach, a’i daith i Gaergaint.Peniarth 28 ↗Wikipedia (Saesneg)Y llyfr cyfraith Lladin darluniadol o ail hanner y 1200au.
Peniarth 28 → Cyfraith Hywel Dda → Llyfr Iorwerth → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Cerflun marmor Hywel Dda yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — F. W. Pomeroy · Parth cyhoeddus
- Cerflun marmor Henry Pegram o Lywelyn ap Gruffudd yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd — 14GTR · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

