Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’i lluniwyd yn niwedd y 1300au

Marwnad Dafydd ap Gwilym, gan Iolo Goch

Un bardd mawr yn galaru am un arall: mae Iolo Goch yn galw Dafydd ap Gwilym yn gwlwm y gerdd, yn athro pawb ac yn frenin ymhlith beirdd.

Llun: Cerflun marmor Dafydd ap Gwilym yn Neuadd Farmor Neuadd y Ddinas, Caerdydd · Seth Whales, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

BarddIolo Goch
IDafydd ap Gwilym, bardd mwyaf yr oes
Ffurfcywydd marwnad

Canodd Iolo Goch farwnadau i dri o’i gyd-feirdd: Dafydd ap Gwilym, Llywelyn Goch ap Meurig Hen ac Ithel Ddu. Yr un i Ddafydd ap Gwilym yw’r enwocaf, am mai un o feistri’r cywydd sy’n galaru am y gŵr a wnaeth y cywydd yn fawr.

Gwlwm y gerdd

Hudol dwf fu hoedi Dafydd,Tyfiant hudol oedd oes Dafydd;Hoew ddyn, pe bai hwy i ddydd!dyn bywiog, pe bai ei ddydd yn hwy!Di-ungor awdl, da angerdd,Digymar ei awdl, da ei angerdd,Ab Gwilym Gam, gwlwm y gerdd.mab Gwilym Gam, cwlwm y gerdd.
Iolo Goch, Marwnad Dafydd ap Gwilym, yr agoriad

Hebog merched Deheubarth

Mae Iolo’n galw Dafydd yn hebog merched Deheubarth, yn em i’r siroedd ac yn degan gwlad. Lluniodd ei wawd yn gywir wrth y llinyn, medd Iolo, a thra bu fyw, perchid celfyddyd y gân a chroesewid ei gwneuthurwyr. Bellach waeth i feirdd eraill dewi.

Telyn llys

Dafydd oedd bardd serch pob merch, telyn llys a theulu, trysorydd y beirdd a’u clod. Mae Iolo’n adeiladu’r llinellau ar yr un sain, “A thruan… a thrawst beirdd… a thrachefn”, fel pe bai’r gerdd ei hun yn canu cnul.

Athro pawb

Ethyw pensel yr ieithoedd—Aeth baner yr ieithoedd;Eithr pe byw, athro pawb oedd.pe bai’n fyw, ef fyddai athro pawb.Athro grym, glewlym gloew-lef,Athro grymus, dewr a llym, â llais clir,A theyrn oedd.—Aeth i’r nef.a brenin oedd. Aeth i’r nef.
Iolo Goch, Marwnad Dafydd ap Gwilym

Galarodd beirdd eraill am Ddafydd hefyd. Lluniodd ei gyfaill Madog Benfras farwnad iddo sy’n moli’r bardd serch ac yn amddiffyn ei gelfyddyd, a galwodd Gruffudd Gryg, ei wrthwynebydd mewn ymryson enwog, Ddafydd yn athro iddo.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf

Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)

Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan