
Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 1376
Moliant Syr Hywel y Fwyall, gan Iolo Goch
Mae Iolo’n breuddwydio am gastell ar lan y môr, a dywedir wrtho mai Cricieth yw, a gedwir gan Syr Hywel y Fwyall, y marchog o Gymro a roes y ffrwyn ym mhen brenin Ffrainc ym Mhoitiers.
Llun: Castell Cricieth o’r awyr ar ei bentir uwchben Bae Ceredigion · Llywelyn2000, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | Iolo Goch |
|---|---|
| I | Syr Hywel ap Gruffudd, Hywel y Fwyall, cwnstabl Cricieth |
| Lluniwyd | tua 1376 |
Enillodd Syr Hywel ap Gruffudd glod fel capten ym myddin y Tywysog Du ym mrwydr Poitiers yn 1356, lle ymladdodd â bwyell fawr, ac yn ôl traddodiad Cymru ef a ddaliodd y Brenin Jean o Ffrainc. Am ei wrhydri cafodd lwfans bwyd beunyddiol iddo ef ei hun ac i’w fwyell enwog, rhenti melinau yng Nghaer, ac yn ddiweddarach gadwraeth castell Cricieth. Canodd Iolo Goch y cywydd hwn iddo tua 1376.FfynonellauHywel y Fwyall ↗Wicipedia CymraegSyr Hywel ym Mhoitiers, ei fwyell, ei flynyddoedd yn gwnstabl Cricieth a cherdd Iolo tua 1376.Hywel ap Gruffudd (Hywel y Fwyall) ↗Wikipedia (Saesneg)Syr Hywel y Fwyall, ei ryfeloedd yn Ffrainc a’i flynyddoedd yng Nghricieth.
Breuddwyd am gastell
Mae Iolo’n ei adrodd fel breuddwyd. Yn ei gwsg mae’n gweld caer fawr deg ar lan y môr, gyda chastell gwych, gwŷr wrth y byrddau, y môr glas yn erbyn y muriau cerrig, a sŵn y chwibanogl. Mae rhianedd yn gwau sidan gloyw yng ngolau’r haul sy’n disgyn drwy’r gwydr, a gwŷr ifainc balch yn chwarae tawlbwrdd a secr wrth yr aelwyd.FfynhonnellMoliant Syr Hywel y Fwyall ↗WicidestunTestun cyfan moliant Iolo Goch i Syr Hywel y Fwyall.
Caer fawrdeg ar fordir
“Hon yw Cricieth”
Mae Iolo’n rhyfeddu nad oes henwr yn holl Wynedd i ddweud wrtho ble mae. Mae un yn ei ateb: hon yw Cricieth, a’r gŵr penllwyd yw Syr Hywel. Mae Syr Hywel yn tywallt gwin iddo o ffiol aur, ac uwchben y tŵr chwifia ei ystondard hir du gyda thri fleur-de-lys ar y sabl.FfynhonnellMoliant Syr Hywel y Fwyall ↗WicidestunTestun cyfan moliant Iolo Goch i Syr Hywel y Fwyall.
Y ffrwyn ym mhen brenin Ffrainc
Barbwr mewn brwydr
Mae Iolo’n galw Syr Hywel yn farbwr mewn brwydr, fel Geraint fab Erbin yn yr hen stori, yn eillio pennau a barfau â gwaywffon a chleddyf. Dywedid i’w enw ddod o eillio barf brenin Ffrainc â’i fwyell. Mae’r gerdd yn gorffen â rhes fawr o fendithion ar geidwad y castell, y tir a’r môr.FfynonellauMoliant Syr Hywel y Fwyall ↗WicidestunTestun cyfan moliant Iolo Goch i Syr Hywel y Fwyall.Hywel y Fwyall ↗Wicipedia CymraegSyr Hywel ym Mhoitiers, ei fwyell, ei flynyddoedd yn gwnstabl Cricieth a cherdd Iolo tua 1376.
Iechyd i’r gŵr
Cofiwyd Syr Hywel ymhell wedi ei farw. Genhedlaeth yn ddiweddarach enwodd Siôn Cent ef ymhlith gwŷr mawr y gorffennol yn ei gerdd Byd a Bywyd.FfynhonnellByd a Bywyd ↗WicidestunTestun cyfan Byd a Bywyd gan Siôn Cent.
Syr Hywel y Fwyall → Castell Cricieth → Byd a Bywyd, gan Siôn Cent → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (2)
- Castell Cricieth, a ddaliodd Syr Hywel yn gwnstabl — Barry Skeates · CC BY 2.0
- Wynebddalen Gwaith Iolo Goch, ei gerddi mewn print — G. Howell Baker · Parth cyhoeddus
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan

