Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Fe’u lluniwyd rhwng 1255 a 1277

Awdlau Hywel Foel i Owain Goch

Dwy awdl i Owain Goch, brawd hŷn Llywelyn ap Gruffudd, a fu yn y carchar am ugain mlynedd: ple am ei ryddid, ac ymhlith cerddi tristaf yr oes.

Llun: Tŵr crwn Castell Dolbadarn dan fynyddoedd Bwlch Llanberis · Tilman2007, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

BarddHywel Foel ap Griffri ap Pwyll Wyddel
IOwain Goch ap Gruffudd, brawd hŷn Llywelyn ap Gruffudd
Cadwydyn Llawysgrif Hendregadredd

Roedd Hywel Foel yn un o’r olaf o Feirdd y Tywysogion, ac ni wyddys dim o gwbl amdano y tu hwnt i’w gerddi. Mae ei enw yn un prin. Yr unig Bwyll arall yn Gymraeg yw Pwyll Pendefig Dyfed, ym Mhedair Cainc y Mabinogi, a Phwyll ap Peredur, arglwydd Ceredigion Uchaf yn yr hen achau.

Dwy gerdd i garcharor

Dim ond dwy o’i gerddi a ddaeth i lawr atom, ac mae’r ddwy i Owain Goch, mab Gruffudd ap Llywelyn. Wedi brwydr Bryn Derwin yn 1255 cadwyd Owain yn y carchar gan ei frawd Llywelyn am fwy nag ugain mlynedd, hyd 1277. I’r blynyddoedd hynny y perthyn cerddi Hywel.

Ple am ryddid

Yn y ddwy gerdd mae Hywel yn gofyn am ryddhau Owain. Mae’n canu gyda chydymdeimlad dwfn â’r carcharor, ar gywair lleddf sy’n eu gwneud ymhlith y tristaf o holl gerddi’r oes. Fe’i rhyddhawyd yn 1277, a phum mlynedd yn ddiweddarach, yn rhyfel 1282, roedd y beirdd yn galaru am holl dŷ Gruffudd.

Ei gofio mewn castell

Dywedir i Owain Goch dreulio ei garchar hir yn nhŵr crwn Dolbadarn, sy’n dal i sefyll uwchben y llyn islaw bwlch Llanberis.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf