

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Fe’i lluniwyd tua 1250
Geni Crist (Mab a’n rhodded)
Cerdd y Geni gan y Brawd Madog ap Gwallter, y garol Nadolig gyntaf yn Gymraeg: y cawr mawr sy’n fychan, y bugeiliaid a’r angylion.
Llun: Tudalen o Lyfr Coch Hergest (Coleg Iesu, Rhydychen, MS 111), a ysgrifennwyd tua 1382–1410 · Hywel Fychan ap Hywel Goch and others, CC BY 4.0 · Wikimedia Commons
| Bardd | y Brawd Madog ap Gwallter, brawd crefyddol |
|---|---|
| Yr enw | Geni Crist, neu wrth ei eiriau cyntaf, Mab a’n rhodded |
| Cadwyd | yn Llyfr Coch Hergest a Llawysgrif LlGC 4973B |
Bardd a brawd crefyddol o’r drydedd ganrif ar ddeg oedd Madog ap Gwallter, o Lanfihangel Glyn Myfyr yn ôl pob tebyg. Galwodd John Davies o Fallwyd ef yn y Brawd Fadog ap Gwallter a’i ddyddio i tua 1250. Mae ei gerddi’n dangos ei fod yn gwybod y Beibl yn dda a’i fod yn fardd hyfforddedig, ac efallai ei fod yn un o’r Ffransisiaid, y Brodyr Llwydion.FfynonellauMadog ap Gwallter ↗Wicipedia CymraegY brawd o fardd, ei gerdd Nadolig a’r gerdd Ladin a all fod yn eiddo iddo.Madog ap Gwallter ↗Wikipedia (Saesneg)Madog y brawd a’r gerdd Gymraeg gyntaf i’r Geni.
Y garol Gymraeg gyntaf
Mae dwy awdl a chadwyn o englynion gan Fadog wedi goroesi. Mae’r awdl gyntaf yn adrodd geni Iesu, ac fe’i cyfrifir yn garol gyntaf yr iaith Gymraeg. Hi yw’r gerdd hynaf i’r Geni yn yr iaith.FfynonellauMadog ap Gwallter ↗Wicipedia CymraegY brawd o fardd, ei gerdd Nadolig a’r gerdd Ladin a all fod yn eiddo iddo.Madog ap Gwallter ↗Wikipedia (Saesneg)Madog y brawd a’r gerdd Gymraeg gyntaf i’r Geni.
Mab a’n rhodded
Y cawr mawr sy’n fychan
Mae cerdd Madog yn llawn rhyfeddod at y gwrthgyferbyniadau sy’n cwrdd yn y plentyn: mawr a bychan, cryf a gwan, cyfoethog a thlawd, ein Tad a’n Brawd. Nid yw’n gwisgo sidan na brethyn main, dim ond carpiau o gwmpas ei wâl. Yna mae’r angylion yn llefaru wrth y bugeiliaid, mae’r nos yn goleuo fel dydd, ac adroddir y newyddion am eni’r Arglwydd yng nghaer Dafydd.FfynhonnellMadog ap Gwallter ↗Wicipedia CymraegY brawd o fardd, ei gerdd Nadolig a’r gerdd Ladin a all fod yn eiddo iddo.
Cawr mawr bychan
Nos Nadolig
Cerddi eraill Madog
Gweddi ar Dduw i achub enaid y bardd yw ail awdl Madog, ac mae ei englynion i Sant Mihangel a’i frwydr â’r cythraul. Efallai hefyd mai ef a ysgrifennodd gerdd Ladin hir i foli’r Brythoniaid, wedi’i harwyddo gan ‘frawd o Gymro, Madog o Edeirnion’.FfynonellauMadog ap Gwallter ↗Wicipedia CymraegY brawd o fardd, ei gerdd Nadolig a’r gerdd Ladin a all fod yn eiddo iddo.Madog ap Gwallter ↗Wikipedia (Saesneg)Madog y brawd a’r gerdd Gymraeg gyntaf i’r Geni.
Llyfr Coch Hergest → Canu i Ddewi → Marwysgafn Meilyr → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (1)
- John Davies, Mallwyd, ar Gofeb y Cyfieithwyr yn Llanelwy — Llywelyn2000 · CC BY-SA 4.0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan
