

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd tua 1140
Buchedd Illtud
Illtud y marchog, cefnder y Brenin Arthur, a adawodd fywyd milwr ac a sefydlodd ysgol fawr Llanilltud Fawr.
Llun: Paentiad o Sant Illtud (Saint Ildut) ymhlith seintiau Llydaw yn Eglwys Gadeiriol Rennes · GO69, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons
| Iaith | Lladin |
|---|---|
| Ysgrifennwyd | tua 1140 |
| Lle | Llanilltud Fawr, ym Mro Morgannwg |
Cofir Illtud fel athro mawr oes y saint. Credir mai ei ysgol yn Llanilltud Fawr, ar arfordir Bro Morgannwg, oedd y ganolfan ddysg hynaf ym Mhrydain, ac ymhlith y saint y dywedir iddynt astudio yno mae Samson, Peulin, Gildas a Dewi. Mae Buchedd Samson, a ysgrifennwyd yn Llydaw tua 600, eisoes yn galw Illtud y dysgedicaf o’r holl Frythoniaid. Ysgrifennwyd ei Fuchedd ei hun tua 1140.FfynonellauIlltud ↗Wikipedia (Saesneg)Illtud Farchog a’i ysgol fawr yn Llanilltud Fawr.Illtud ↗Wicipedia CymraegIlltud, ei ysgol a’r saint a ddysgodd.
Illtud y marchog
Dywed y Fuchedd i Illtud gael ei eni yn Llydaw, o deulu bonheddig, a’i ddysgu’n dda yn ei ieuenctid, fel nad oedd neb yn holl Âl yn llefaru’n ddoethach. Daeth yn filwr, a chan glywed am ogoniant ei gefnder y Brenin Arthur, hwyliodd i Brydain i ymweld â’i lys, lle gwelodd fintai fawr o farchogion a’i dderbyn ag anrhydedd a rhoddion cyfoethog. Yna aeth gyda’i wraig Trynihid i wasanaethu Paulinus, brenin Morgannwg, a’i rhoes yn ben ar ei lys. Dyna pam y geilw Cymru ef yn Illtud Farchog.FfynhonnellVita Sancti Iltuti ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Illtud, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
I lys y Brenin Arthur
Neb huotlach
O filwr i sant
Pan welodd ryfeddod a wnaed gan Gadog, rhoddodd Illtud ei arfau i lawr, a dywedodd angel wrtho am wasanaethu Brenin y brenhinoedd. Aeth i fyw’n feudwy yng nglyn Hodnant, ac yno, medd y Fuchedd, cysgododd hydd a helid gan y Brenin Meirchion, a rhoddodd y brenin y tir iddo. Daeth ysgolheigion lawer ato, a thyfodd Llanilltud Fawr yn dŷ dysg mawr, gyda’i gaeau ei hun a chlawdd rhag y môr. Bob dydd, medd y Fuchedd, bwydai gant o’i deulu, cynifer o weithwyr, cant o glerigwyr a chant o dlodion.FfynhonnellVita Sancti Iltuti ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Illtud, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Samson, Peulin, Gildas a Dewi
Y bachgen a gaeodd yr adar mewn ysgubor
Mae un o straeon yr ysgol yn adrodd sut, pan oedd yr adar yn bwyta ŷd Illtud, y gyrrodd y Samson ifanc hwy i ysgubor a’u cau i mewn, fel yr achubwyd y cynhaeaf. Mewn amser o newyn, medd y Fuchedd, anfonodd Illtud ŷd mewn llong i bobl Llydaw a’u hachub rhag newyn. Yn eglwys Llanilltud Fawr heddiw saif croesau carreg cerfiedig o’r canrifoedd wedi ei amser, ac un ohonynt yn enwi Illtud.FfynonellauVita Sancti Iltuti ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Illtud, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Illtud ↗Wikipedia (Saesneg)Illtud Farchog a’i ysgol fawr yn Llanilltud Fawr.
Illtud → Llanilltud Fawr → Samson → Buchedd Cadog gan Lifris → Yr hen destunau Cymraeg →
Pobl y testun
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (3)
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
- Eicon o Sant Samson — Massalim · CC BY-SA 3.0
- Ffenestr liw o Sant Cadog (Saint Cado) yn eglwys Saint-Pierre-Quiberon, Llydaw — FredSeiller · CC0
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan


