Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg

Ysgrifennwyd yn y 1100au

Buchedd Padarn

Padarn o Lanbadarn Fawr, a ddaeth dros y môr gyda 847 o fynaich, ac a aeth i Jerwsalem gyda Dewi a Theilo.

Llun: Eglwys Sant Padarn, Llanbadarn Fawr, ger Aberystwyth · Pricey, CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

IaithLladin
Ysgrifennwydyn y 1100au
LleLlanbadarn Fawr, ger Aberystwyth

Rhoddodd Padarn ei enw i Lanbadarn Fawr, yr eglwys fawr ar y bryn uwchben Aberystwyth, a oedd yn y canrifoedd wedyn yn un o brif dai dysg Cymru, cartref Sulien a Rhygyfarch. Ysgrifennwyd ei Fuchedd Ladin yn y 1100au. Copïwyd englyn Hen Gymraeg ar ei ffon, Cyrwen, i lawysgrif yn Llanbadarn gan Ieuan fab Sulien yn y 1080au.

Dros y môr gyda 847 o fynaich

Dywed y Fuchedd i Badarn gael ei eni yn Llydaw, o deulu bonheddig, a dewis dilyn Crist o’i febyd. Pan hwyliodd minteioedd o Lydawyr i Brydain dan Hetinlau, Cadfan a Thydecho, gwnaed Padarn yn arweinydd y bedwaredd fintai, a dilynodd wyth gant pedwar deg a saith o fynaich ef. Sefydlodd ei fynachlog yn y lle sy’n dwyn ei enw, ac adeiladu eglwysi drwy Geredigion gyfan.

Wyth gant pedwar deg a saith o fynaich

Prospero igitur navigio,Felly wedi mordaith ddaomnes clerici oras insule Brittannorum tenent;cyrhaeddodd yr holl glerigwyr lannau ynys y Brythoniaid;Paternum secunturdilynwyd Padarnoctingenti quadraginta septem monachigan wyth gant pedwar deg a saith o fynaich.
Buchedd Padarn: y dyfodiad i Brydain

Rhodd tir Maelgwn

Mae un stori’n adrodd sut y ceisiodd rhai o negeswyr llys y Brenin Maelgwn dwyllo Padarn, a sut y daeth eu tric i ddim. Yn y diwedd daeth y Brenin Maelgwn at Badarn, gwneud heddwch ag ef a rhoi tir iddo. Mae’r Fuchedd yn ei hadrodd i ddangos sut y daeth tiroedd eglwys Padarn iddi.

Jerwsalem

Dywed y Fuchedd i Badarn fynd i Jerwsalem gyda Dewi a Theilo, ac yno gwnaed y tri yn esgobion. Cafodd pob un rodd: Dewi allor, Teilo gloch, a Phadarn ffon a thiwnig wedi’i gwau’n un darn. Wedi dod adref, rhanasant dde Cymru yn dair esgobaeth. Anrhydeddwyd ffon Padarn, Cyrwen, yn Llanbadarn am amser maith wedyn, a chanwyd englyn Hen Gymraeg i’w moli.

Ffon a thiwnig wedi’i gwau

Paternus quidem duplici munere ditatus est,Anrhydeddwyd Padarn â rhodd ddwbl,baculo videlicet, et tunica ex toto contexta.sef ffon, a thiwnig wedi’i gwau’n un darn.Reversi sunt feliciter;Daethant adref yn llawen,diviserunt Brittanniam in tres episcopatus suosa rhannu Prydain yn dair esgobaeth iddynt.
Buchedd Padarn: y rhoddion yn Jerwsalem

Llydaw

Ar ddiwedd y Fuchedd, gelwir Padarn yn ôl i Lydaw ar gais Caradog Freichfras, ac mae’n gwneud cyfreithiau i’r eglwysi yno a fyddai’n para am byth. Fe’i cofir yn Llydaw, ac yng Nghymru gan yr eglwysi sy’n dwyn ei enw, o Lanbadarn Fawr hyd Lanbadarn Fynydd a Llanbadarn Fawr ym Maesyfed.

Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf