

Hanes Cymru / Llenyddiaeth / Yr hen destunau Cymraeg
Ysgrifennwyd tua 1100
Buchedd Cadog gan Lifris
Yr hwyaf o’r Bucheddau: Cadog fab Gwynllyw, y Brenin Arthur a’i wŷr ar ddechrau’r stori, ysgol Llancarfan, a’r bleiddiaid a drowyd yn gerrig.
Llun: Ffenestr liw o Sant Cadog (Saint Cado) yn eglwys Saint-Pierre-Quiberon, Llydaw · FredSeiller, CC0 · Wikimedia Commons
| Awdur | Lifris, athro Llancarfan, mab yr Esgob Herewald o Landaf |
|---|---|
| Iaith | Lladin |
| Ysgrifennwyd | tua 1100 |
Buchedd Cadog yw’r hwyaf a’r gyfoethocaf o Fucheddau Lladin y saint Cymreig. Fe’i hysgrifennwyd tua 1100 gan Lifris, athro’r fynachlog a sefydlodd Cadog yn Llancarfan ym Mro Morgannwg, ac mae’n adrodd hanes Cadog o’i eni hyd ei farwolaeth, gyda’r tiroedd a’r rhoddion a berthynai i’w eglwys.FfynonellauCadog ↗Wicipedia CymraegCadog, ei dad Gwynllyw, ei athro Tathyw a’i eglwysi.Cadoc ↗Wikipedia (Saesneg)Cadog, sylfaenydd Llancarfan, a’i eglwysi yng Nghymru, Cernyw a Llydaw.Vita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Arthur, Cai a Bedwyr
Mae’r stori’n dechrau gyda thad Cadog, Gwynllyw, brenin Gwynllŵg, a farchogodd i Frycheiniog i ennill Gwladus, merch y Brenin Brychan, a’i chipio gyda gwŷr ei thad ar ei ôl. Ar ben bryn eisteddai’r Brenin Arthur yn chwarae dis gyda’i gymdeithion Cai a Bedwyr, a gwelsant yr ymlid. Atgoffodd Cai a Bedwyr Arthur eu bod bob amser yn barod i helpu’r rhai mewn angen, felly marchogodd Arthur i lawr gyda hwy a gyrru gwŷr Brychan yn ôl, a daeth Gwynllyw â Gwladus adref.FfynhonnellVita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Helpu’r tlawd a’r trallodus
Ysgol Llancarfan
Cafodd eu mab Cadog ei ddysgu’n fachgen gan Tathyw, yr athro Gwyddelig yng Nghaer-went. Wedi iddo dyfu sefydlodd ei fynachlog yn Llancarfan, a dywed y Fuchedd iddo gadw yno un ar bymtheg ar hugain o ganoniaid, ac adeg y Pasg bwydai bob dydd gant o glerigwyr, cant o filwyr, cant o weithwyr, cant o dlodion a chynifer o weddwon. Daeth Gildas i aros gydag ef yn Llancarfan, a threuliai Cadog ei hun ei Grawys ar ynysoedd y Barri ac Echni ym Môr Hafren.FfynonellauVita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Cadog ↗Wicipedia CymraegCadog, ei dad Gwynllyw, ei athro Tathyw a’i eglwysi.
Dim yn ei galon ond tangnefedd
Y meini bleiddiaid
Ymhlith y rhyfeddodau lawer yn y Fuchedd mae stori’r ddau flaidd a nofiodd i Echni, yr ynys lle’r oedd defaid Cadog yn pori, a lladd llawer ohonynt. Wrth iddynt nofio i ffwrdd ar draws y môr, fe’u trowyd yn gerrig, a alwai’r Brythoniaid yn Cunbleid, y meini bleiddiaid.FfynhonnellVita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.
Y meini bleiddiaid
Benevento
Ar ddiwedd y Fuchedd, mae Cadog yn rhoi Llancarfan i’w ddisgybl Elli ac yn cael ei gludo mewn cwmwl gwyn i Benevento yn yr Eidal. Yno, dan yr enw Sophias, daeth yn abad ac yna’n esgob, a bu farw’n ferthyr wrth weinyddu’r Offeren. Ceir ei eglwysi yng Nghymru, Cernyw a Llydaw, ac yng Nghymru mae Llancarfan a Llangadog yn cadw ei goffadwriaeth o hyd.FfynonellauVita Sancti Cadoci ↗W. J. Rees, Lives of the Cambro British Saints, 1853Buchedd Ladin Cadog gan Lifris, wedi’i hargraffu’n llawn gyda chyfieithiad Saesneg.Cadog ↗Wicipedia CymraegCadog, ei dad Gwynllyw, ei athro Tathyw a’i eglwysi.
Cadog → Lifris → Buchedd Gwynllyw → Buchedd Tathyw → Llancarfan → Llyfr Sant Catwg → Yr hen destunau Cymraeg →
Gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf
Cydnabod y lluniau ar y dudalen hon (5)
- Eglwys Sant Cadog yn Llancarfan, lle ysgrifennodd Lifris Fuchedd Cadog — John Salmon · CC BY-SA 2.0
- Sant Gwynllyw mewn gwydr lliw — RomanesqueClewer · CC BY-SA 4.0
- Santes Gwladys mewn gwydr lliw — Radicalrobbo · CC BY 3.0
- Y Brenin Arthur yn un o’r Naw Gwron, manylyn o dapestri tua 1385 yn The Cloisters, Efrog Newydd — Unknown weaver · Parth cyhoeddus
- Gildas, hanesydd cyntaf y Brythoniaid, mewn carreg ar y lan yn Saint-Gildas-de-Rhuys yn Llydaw, lle… — Romary · CC BY 2.5
Gwnaed y lluniau gan y bobl a enwir, ac fe’u defnyddir dan y trwyddedau a ddangosir. Pob llun ar y wefan




