Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ceredigion

Ceredigion

Aberaeron

Tref harbwr gynlluniedig o oes Siôr yn yr 1800au, gyda’i thai lliwgar.

Llun: Tai lliwgar Aberaeron wrth yr harbwr · Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Ceredigion52.242° N, 4.259° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Aberaeron: aber afon Aeron

Aberaeron

  • Aber ceg afon, cymer
  • aeron afon Aeron

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Tref wedi’i chynllunio yw Aberaeron. Yn 1800 nid oedd anheddiad o bwys ar y lan hon; o 1805 cododd y Parchedig Alban Thomas Jones Gwynne harbwr ar aber afon Aeron, a chynlluniwyd y dref o’i amgylch.

Dechrau’r dref1805
Gorffen Neuadd y Dref1846
Adeiladau rhestredig248

Yr enw

Daw enw’r afon o’r Gymraeg Canol aer, ‘lladdfa’, a chred rhai fod Aeron yn dduw rhyfel Cymreig.

Harbwr a llongau

Gwasanaethodd yr harbwr ddiwydiant adeiladu llongau drwy’r 1800au, ac mae cyfeirlyfrau masnach 1830 eisoes yn rhestru dau saer llongau yn y dref.

Tref y Rhaglywiaeth

Mae’r tai o amgylch Sgwâr Alban yn null y Rhaglywiaeth, i gynlluniau’r pensaer Edward Haycock o Amwythig. Yn eu plith mae Neuadd y Dref, a orffennwyd yn 1846 ac a ddaeth yn Neuadd y Sir yn 1910, ac mae rhai o adeiladau’r dref wedi ymddangos ar stampiau post Prydain.

Yr Aeron Express

Pan ysgubodd llifogydd y bont i ffwrdd, codwyd car cebl a weithid â llaw, yr Aeron Express, ar ddiwedd y 1890au i gario gweithwyr dros yr harbwr. Fe’i gwnaed eto yn 1988.

Ymweld

Cyrhaeddodd y rheilffordd ysgafn o Lambed y dref yn 1911, a phob mis Awst dangosir merlod a chobiau Cymreig ar Gae Sgwâr Alban.

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf