Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Ceredigion

Ceredigion

Llanbedr Pont Steffan · Lampeter

Coleg Dewi Sant, a agorwyd yn 1827, oedd y coleg prifysgol cyntaf yng Nghymru.

Llun: Strydoedd Llanbedr Pont Steffan · Aeronian, Parth cyhoeddus · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
CeredigionYn Gymraeg: Llanbedr Pont Steffan52.113° N, 4.080° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Llanbedr Pont Steffan: llan Bedr wrth bont Steffan

Llanbedr Pont Steffan

  • Llan eglwys, tir sanctaidd caeedig
  • bedr Pedr Santo Pedr (treiglad meddal: p → b)
  • Pont pont
  • Steffan Steffan Sant

Lampeter

  • Lampeter ffurf Saesneg ar Llanbedr Pont Steffan

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Mae Llanbedr Pont Steffan, neu Lambed, ‘llan Bedr wrth bont Steffan’, yn dref farchnad ar y Teifi ac yn gartref i Goleg Dewi Sant, a sefydlwyd yn 1822.

Siarter marchnad1284
Sefydlu Coleg Dewi Sant1822
GraddauBD o 1852, BA o 1865

Tref farchnad

Rhoddwyd y siarter marchnad gyntaf yn 1284 i Rhys ap Meredydd, gan roi’r hawl iddo i farchnad wythnosol, a bu Llambed yn fwrdeistref o deyrnasiad Edward II o leiaf. Agorodd y rheilffordd rhwng Caerfyrddin ac Aberystwyth yn 1866.

Coleg yr Esgob Burgess

Sefydlodd Thomas Burgess, Esgob Tyddewi, Goleg Dewi Sant yn 1822 i hyfforddi offeiriaid i’r Eglwys. Mae ei brif adeilad, gan Charles Robert Cockerell, wedi’i osod o amgylch cwad fel colegau Rhydychen a Chaergrawnt.

Graddau yng Nghymru

Caniataodd siarter 1852 i’r coleg roi gradd Baglor mewn Diwinyddiaeth, a siarter arall yn 1865 y BA. Daeth yn Goleg Prifysgol Dewi Sant yn 1971, yn Brifysgol Cymru, Llanbedr Pont Steffan yn 1996, ac yn rhan o Brifysgol Cymru y Drindod Dewi Sant yn 2008.

Y dref heddiw

Dadorchuddiwyd y gofeb ryfel, gan Syr William Goscombe John, ym mis Medi 1921. Yn 1968 gorymdeithiodd Julian Cayo-Evans Fyddin Rhyddid Cymru am y tro cyntaf o Lambed, ac mae Elin Jones o’r dref wedi bod yn Llywydd y Senedd ers 2016.

Ysgolion hynaf Prydain

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf