Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Rhondda Cynon Taf

Rhondda Cynon Taf

Aberpennar · Mountain Ash

Roedd Guto Nyth Brân, rhedwr cyflymaf Cymru, yn byw yn Llanwynno uwchben y dref, a rhedir rasys Nos Galan yma er cof amdano bob Nos Galan.

Llun: Neuadd y Dref, Aberpennar · Darren Wyn Rees at Aberdare Blog, CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
Rhondda Cynon TafYn Gymraeg: Aberpennar51.681° N, 3.379° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Aberpennar: aber afon Pennar

Aberpennar

  • Aber ceg afon
  • pennar afon Pennar

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Aberpennar, wrth aber y Pennar yng nghwm Cynon, yw tref Guto Nyth Brân, rhedwr mawr Cymru’r ddeunawfed ganrif. Bob Nos Galan mae ras Nos Galan yn rhedeg drwy ei strydoedd er cof amdano.

Cofnod cyntaf1570, fel Aber Pennarthe
Eisteddfod Genedlaethol1905 a 1946
Ras Nos Galaners 1958

Dau enw

Ysgrifennwyd yr enw Cymraeg, Aber Pennarthe, yn 1570. Daw’r un Saesneg o dafarn y Mountain Ash, a agorodd tua 1809 ac a enwyd ar ôl criafolen a dyfai wrth ei hymyl. Wedi Eisteddfod Genedlaethol 1905 mabwysiadwyd yr hen enw Aberpennar eto.

Glo a chamlas

Dechreuwyd Camlas Aberdâr yn 1818, a daeth glo â phobl yn gyflym: roedd 1,614 yn byw yma yn 1841 ac 11,463 ddeng mlynedd ar hugain yn ddiweddarach. Gorffennwyd neuadd y dref yn 1904.

Guto Nyth Brân

Ganed Griffith Morgan, Guto Nyth Brân, yn 1700. Yn 1737, meddir, rhedodd ddeuddeng milltir o Gasnewydd i Fedwas yn erbyn rhedwr o’r enw Prince am 1,000 gini, ac ennill. Mae’n gorwedd yn eglwys Sant Gwynno yn Llanwynno, yn uchel uwchben y dref, ac mae ei gerflun efydd yng nghanol y dref.

Nos Galan

Dechreuodd Bernard Baldwin ras Nos Galan yn 1958, gan ddilyn cwrs ras gyntaf Guto, ac fe’i rhedir bob Nos Galan.

Ei phobl

Mae’r llenorion Pennar Davies, Harri Webb ac Elaine Morgan ymhlith pobl Aberpennar.

Ar fap y trefi →

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf