Hanes Cymru / Trefi a phentrefi / Abertawe

Abertawe

Rhosili · Rhossili

Ar flaen Gŵyr, ger ogof Pafiland lle claddwyd y Ddynes Goch tua 33,000 o flynyddoedd yn ôl.

Llun: Rhosili o’r awyr · CharlesC at English Wikipedia, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 2 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft
AbertaweYn Gymraeg: Rhosili51.569° N, 4.291° WAgor mewn map ↗

Ystyr yr enw

Rhosili: ‘rhos Sulien’ yn ôl pob tebyg

Datgodio unrhyw enw lle arall →

Saif Rhosili, ar Ŵyr, uwchben bae tywod bron dair milltir o hyd sy’n gorffen ym Mhen Pyrod. Gŵyr oedd y lle cyntaf yn y Deyrnas Unedig i’w enwi’n Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol, yn 1956.

Traeth2.8 milltir (4.5 km)
Bryn Rhosili193 m, man uchaf Gŵyr
Edgar Evansganed yma, 1876

Yr enw

Credir bod yr enw’n dod o rhos a Sulein, enw gŵr: rhos Sulein.

Pen Pyrod

Tair ynys o galchfaen yw Pen Pyrod, y Pen Mewnol, y Pen Canol a’r Pen Allanol, tua milltir o hyd i gyd, gydag ogof fôr wedi syrthio o’r enw Pont y Diafol. Daw’r enw Saesneg o wyrm, sarff y môr. Gallwch gerdded allan am ddwy awr a hanner bob ochr i’r distyll, a threuliodd Dylan Thomas noson ar y Pen unwaith pan ddaliodd y llanw ef.

Bryn Rhosili

Uwchben y pentref mae’r Bîcon ar Fryn Rhosili yn codi i 193 metr, copa Gŵyr. Ar y bryn mae Sweyne Howes, beddrod Neolithig, ac olion eraill o Oes yr Haearn a chynt.

Edgar Evans

Ganed Edgar Evans yn Rhosili ar 7 Mawrth 1876, mab i forwr, ac ymunodd â’r Llynges Frenhinol yn 1891. Roedd yn un o bum dyn mintai begynol Scott a gyrhaeddodd Begwn y De ar 17 Ionawr 1912, ac mae cofeb iddo yn eglwys Normanaidd y Santes Fair.

Cwm Rhondda

Yn agoriad Gemau Olympaidd Llundain yn 2012 canodd côr ieuenctid ‘Cwm Rhondda’ yn fyw ar draeth Rhosili. Ddwy flynedd yn ddiweddarach pleidleisiodd ymwelwyr mai hwn oedd traeth gorau’r Deyrnas Unedig, a bob haf mae’r Ymddiriedolaeth Genedlaethol yn plannu tua 400,000 o flodau haul yng nghaeau’r Vile.

Ogof Pafiland

Ar fap y trefi →

Pobl Rhosili

1876–1912

Edgar Evans

I Begwn y De (wedi’i gofnodi)

Is-swyddog o Rosili, un o bump o griw Scott a gyrhaeddodd Begwn y De ar 17 Ionawr 1912.

Edgar Evans

Ffynonellau a darllen pellach

Wikipedia (Saesneg) ↗

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf