
Hanes Cymru / Oes y Brenhinoedd
Oes y Brenhinoedd
Mathrafal
Llys brenhinol brenhinoedd Powys, ger Meifod yn nyffryn Efyrnwy. Mae ei gloddiau’n nodi un o dri phrif lys Cymru.
Llun: Gwrthgloddiau glaswelltog Mathrafal, hen lys brenhinol tywysogion Powys · Welshficwitch, CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons
Brenhinoedd a thywysogion Powys →Seintiau Powys →

Mathrafal, lle mae Banwy yn cwrdd ag Efyrnwy ger Meifod, oedd prif lys brenhinoedd Powys. Mae traddodiad Cymru yn ei chyfrif yn un o Dair Talaith Cymru, gydag Aberffraw yng Ngwynedd a Dinefwr yn Neheubarth.FfynonellauMathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003.Mathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.
| Llys brenhinol | Brenhinoedd a thywysogion PowysFfynonellauMathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.Mathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003. |
|---|---|
| Cantref | CaereinionFfynonellauMathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.Mathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003. |
| Gwrthgloddiau | Tua 100 m sgwâr, ger BanwyFfynhonnellMathrafal, Defended Enclosure ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 306778): clos â chlawdd a ffos tua 100 m sgwâr, yn pwyso ar afon Banwy i’r de-ddwyrain, gyda thwmpath 35 m wrth 24 m a 4.7 m o uchder yn ei gornel ogledd-ddwyreiniol; cloddiwyd yn 1989 (Arnold a Huggett 1995); safai cyfres o adeiladau, a ddaeth i ben yn fferm o’r 19eg ganrif, yn ei gornel ogledd-orllewinol. |
Llys Powys
Credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, colled a alarwyd yn hen gerddi cylch Llywarch Hen. Safai dim ond saith milltir o Glawdd Offa. Safai eglwys bwysicaf Powys yma hefyd, a Mathrafal oedd canolfan llywodraeth cantref Caereinion.FfynhonnellMathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003.
Llys y beirdd
Canodd Beirdd y Tywysogion am Fathrafal yn aml. Roedd y bardd mawr Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai iddo fyw yno neu gerllaw. Wedi rhannu Powys yn 1160, hwn oedd prif lys y deyrnas ddeheuol, a elwid yn ddiweddarach yn Bowys Wenwynwyn.FfynonellauMathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003.Mathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.
Llywelyn ym Mathrafal
Yn 1212 cododd yr arglwydd Normanaidd Robert de Vieuxpont gastell dros y Brenin John ar gongl yr hen lys. Arweiniodd Llywelyn Fawr y Cymry yn ei erbyn, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto. Symudodd Gwenwynwyn ei brif lys i’r Trallwng.FfynonellauMathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003.Mathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.
Mathrafal heddiw
Mae cloddiau pridd mawr a ffos yn dal i amgáu sgwâr o tua hectar ar lan Banwy, a thwmpath y castell mewn un gornel. Cafodd cloddwyr yma ffigur bach o haearn ac efydd o Sant Gwynllyw. Mae’r enw’n fyw o hyd yn fferm Mathrafal gerllaw, lle cynhaliwyd yr Eisteddfod Genedlaethol yn 2003.FfynonellauMathrafal, Defended Enclosure ↗Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru (Saesneg)Cofnod Coflein (NPRN 306778): clos â chlawdd a ffos tua 100 m sgwâr, yn pwyso ar afon Banwy i’r de-ddwyrain, gyda thwmpath 35 m wrth 24 m a 4.7 m o uchder yn ei gornel ogledd-ddwyreiniol; cloddiwyd yn 1989 (Arnold a Huggett 1995); safai cyfres o adeiladau, a ddaeth i ben yn fferm o’r 19eg ganrif, yn ei gornel ogledd-orllewinol.Mathrafal ↗Wikipedia (Saesneg)Mathrafal, ger y Trallwng, oedd llys brenhinoedd a thywysogion Powys; ar lan afon Banwy ychydig uwchlaw lle mae’n cwrdd ag Efyrnwy, tua 3 milltir i’r gogledd-ddwyrain o Lanfair Caereinion a 6 milltir i’r gogledd-orllewin o’r Trallwng; clos tua 90 m wrth 80 m a amddiffynnir gan glawdd a ffos allanol ar dair ochr a’r afon ar y bedwaredd; prif lys cyntaf teyrnas Powys, yng nghantref Caereinion; wedi rhannu Powys yn 1160 bu’n brif lys y rhan ddeheuol, Powys Wenwynwyn yn ddiweddarach; mwnt tua 35 m wrth 25 m a 5 m o uchder o tua diwedd y 12fed ganrif; symudodd Gwenwynwyn ab Owain ei brif lys i’r Trallwng yn 1212; yn 1212 gwarchaewyd Robert de Vieuxpont, yn dal y castell dros y Brenin John, yno gan Wenwynwyn a Llywelyn Fawr, a dinistriwyd y castell ac ni chodwyd ef eto; cafodd cloddio gan Brifysgol Efrog ffigur haearn ac efydd o Sant Gwynllyw mewn sylfaen ffenestr.Mathrafal ↗Wicipedia CymraegWicipedia Cymraeg: Mathrafal, a elwir heddiw hefyd yn Gastell Mathrafal, oedd prif lys brenhinoedd teyrnas Powys ac un o Dair Talaith Cymru, ynghyd ag Aberffraw a Dinefwr; yno hefyd roedd eglwys bwysicaf y dalaith hyd y 13eg ganrif; roedd yn ganolfan weinyddol cantref Caereinion; gorwedd y safle ar drwyn isel ger aber Banwy ac Efyrnwy, 3 milltir i’r gogledd o Lanfair Caereinion a 2 filltir i’r de o Feifod; mae muriau pridd sylweddol yn ffurfio sgwâr amddiffynnol ar gefnen isel ar lan Banwy, wedi’u hatgyfnerthu gan ffos, tua 400 troedfedd ar draws ar ei letaf; credir i Fathrafal ddod yn brif lys Powys wedi colli Pengwern, digwyddiad a gofir yng ngherddi cylch Llywarch Hen; dim ond 7 milltir o Glawdd Offa ydyw; cyfeiria Brut y Tywysogion at Fathrafal yn 1212, pan arweiniodd Llywelyn Fawr gyrch yn erbyn y castell mwnt a beili a gododd yr arglwydd Normanaidd Robert Vieuxpont ar gongl safle’r hen lys; cyfeirir yn aml at Fathrafal gan feirdd Cymraeg yr Oesoedd Canol, yn arbennig Beirdd y Tywysogion, ac roedd Cynddelw Brydydd Mawr yn gyfarwydd â Mathrafal a’i lys, ac efallai’n byw yno neu gerllaw; cedwir yr enw ar fferm fawr ychydig i’r gogledd o’r safle, lle cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol 2003.
Ffynonellau a darllen pellach
Beth ddigwyddodd yma
Rhodri yn ennill Powys (wedi’i gofnodi)
Mae Cyngen o Bowys yn marw ar bererindod yn Rhufain, ac mae Powys yn mynd i’w nai Rhodri, gan ei huno â Gwynedd.
Rhodri yn ennill PowysBleddyn ap Cynfyn (wedi’i gofnodi)
Mae Bleddyn ap Cynfyn yn rheoli Gwynedd a Phowys. Fe’i cofir fel brenin tirion a thrugarog a ddiwygiodd gyfreithiau Hywel Dda.
Bleddyn ap Cynfyn
Casglwch y set
Mae darllen y dudalen hon yn casglu ei cherdyn. Casglwch bob cerdyn yn y set. Eich holl gardiau →
Llysoedd a chestyll y tywysogion
0 / 7Lle y cynhaliai tywysogion Cymru eu llys ac yr adeiladent mewn carreg.
Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf











