Hanes Cymru / Llinell amser / Oes y Tywysogion

1283

Dafydd yn ymladd ymlaen

Wedi marw Llywelyn mae ei frawd Dafydd ap Gruffudd yn cymryd y teitl Tywysog Cymru ac yn dal allan ym mynyddoedd Eryri tan fis Mehefin.

Llun: Adfeilion Castell y Bere ar eu craig uwchben dyffryn Dysynni · Ian Medcalf, CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Gwrando ar y dudalen hon 1 munud · Darllenir gan Nia, un o leisiau cyfrifiadurol Microsoft

Pan syrthiodd Llywelyn, cymerodd ei frawd Dafydd ap Gruffudd y teitl Tywysog Cymru. Drwy’r gaeaf a’r gwanwyn ymladdodd yn ei flaen ym mynyddoedd Eryri.

TywysogDafydd ap Gruffudd, o Ragfyr 1282
Dal allanHyd Fehefin 1283
Cadarnle olafCastell y Bere, a ildiodd ar 25 Ebrill 1283

Y cestyll yn syrthio#

Yn Ionawr 1283 cipiodd Edward Ddolwyddelan. Ildiodd Castell y Bere ar 25 Ebrill.

Adfeilion Castell y Bere ar eu craig uwchben dyffryn Dysynni
Adfeilion Castell y Bere ar eu craig uwchben dyffryn Dysynni · Llun: Ian Medcalf, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons · Mwy yn yr oriel

Ei ddal yn y mynyddoedd#

Ar 22 Mehefin 1283 daliwyd Dafydd yn Nanhysglain, ger Bera Mawr yn Eryri.

Y plac yn Amwythig sy’n cofio Dafydd ap Gruffudd, tywysog olaf Cymru o’i linach.
Y plac yn Amwythig sy’n cofio Dafydd ap Gruffudd, tywysog olaf Cymru o’i linach. · Llun: Tipcake, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Amwythig#

Ar 3 Hydref 1283 dienyddiwyd Dafydd yn Amwythig, y gŵr amlwg cyntaf y gwyddys iddo ddioddef holl greulondeb crogi, diberfeddu a chwarteru. Ef oedd tywysog olaf llinach Gwynedd.

Y bobl

c. 1238–1283

Dafydd ap Gruffudd

Y tywysog olaf (wedi’i gofnodi)

Brawd Llywelyn ein Llyw Olaf, a ddechreuodd y rhyfel olaf yn 1282 ac a arweiniodd y Cymry wedi i Lywelyn syrthio, tywysog annibynnol olaf Cymru.

Dafydd ap Gruffudd

Cyn ac wedyn

  1. Marwnad Llywelyn

    Mae Gruffudd ab yr Ynad Coch yn canu ei farwnad i Lywelyn, y tywysog olaf: ‘Oni welwch-chwi hynt y gwynt a’r glaw?’, un o gerddi mawr Cymru.

    Marwnad Llywelyn
  2. Cylch haearn Edward

    Mae Edward I yn dechrau codi Conwy, Caernarfon a Harlech. Daw Statud Rhuddlan yn 1284.

    Cylch haearn Edward
  3. Statud Rhuddlan

    Mae Edward I yn rhannu’r dywysogaeth a orchfygwyd yn siroedd ar batrwm Lloegr ac yn cyflwyno cyfraith droseddol Lloegr.

    Statud Rhuddlan
  4. Gwrthryfel Rhys ap Maredudd

    Mae Rhys ap Maredudd o’r Dryslwyn yn codi yn Ystrad Tywi ac yn cipio cestyll Llanymddyfri, Dinefwr a Charreg Cennen.

    Gwrthryfel Rhys ap Maredudd

Ysgrifennwyd gan Ifan Diweddarwyd ddiwethaf